پرەمەر-مينيستر بالقاش قالاسىنداعى قالا قۇراۋشى كەسٸپورىنداردىڭ جۇمىسى, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيياسى جەنە مىس بالقىتۋ كەشەندەرٸن جاڭعىرتۋ بارىسى, جاڭا ٶنەركەسٸپ نىساندارىن ٸسكە قوسۋ جوسپارىمەن جەنە گەولوگييالىق بارلاۋ جوبالارىنىڭ نەتيجەلەرٸمەن تانىستى, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
قاراعاندى وبلىسى ٶنەركەسٸپتٸك دامۋدىڭ وڭ ٷردٸسٸن ساقتاپ وتىر, بۇل رەتتە ٶڭدەۋشٸ سەكتورعا باسىمدىق بەرٸلۋدە. 2026 جىلعى قاڭتار-تامىز ايلارىندا ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 3,7 ترلن تەڭگەنٸ قۇراپ, ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 4,7%-عا ارتتى. وبلىس ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ ٶنٸمٸنٸڭ كٶلەمٸ بويىنشا قازاقستاندا ەكٸنشٸ ورىندا تۇر.
قاراتاس مىس كەن ورنىندا پرەمەر-مينيسترگە «تاۋ-كەن سامۇرىق» ۇلتتىق تاۋ-كەن كومپانيياسى» اق-نىڭ گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى جەنە جەر قويناۋىن زەرتتەۋدە قولدانىلاتىن زاماناۋي تەحنولوگييالار تانىستىرىلدى.
ورتالىق قازاقستانداعى قاراتاس مىس كەندٸ ۋچاسكەسٸندە پرەمەر-مينيسترگە «تاۋ-كەن سامۇرىق» ۇلتتىق تاۋ-كەن كومپانيياسى» اق گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى مەن جەر قويناۋىن زەرتتەۋدە قولدانىلاتىن زاماناۋي تەحنولوگييالاردى تانىستىردى.
«قازگەولوگييا» اق ەلٸمٸزدٸڭ جەتٸ وبلىسىندا جالپى اۋماعى 55 مىڭ شارشى شاقىرىم بولاتىن ۋچاسكەلەردە گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ جاتىر. ونىڭ اياسىندا بۇرعىلاۋ, جەرٷستٸ جەنە اەروگەوفيزيكالىق زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸلۋدە. 1:50 000 ماسشتابىندا جالپى اۋماعى 100 مىڭ شارشى شاقىرىمدى قۇرايتىن 20 نەگٸزگٸ ۋچاسكەدە جوعارى دەلدٸكتەگٸ زەرتتەۋ جۇمىستارى باستالدى.
ٷكٸمەت وتىرىسىندا بەرٸلگەن تاپسىرماعا سەيكەس, گەولوگييالىق بارلاۋ جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋ تەسٸلٸ ايقىندالدى. قازٸرگٸ تاڭدا «تاۋ-كەن سامۇرىق» ليتسەنزييالار الىپ, گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزەدٸ, راستالعان قورلاردى مەملەكەتتٸك بالانسقا قويادى. جوبا بەلگٸلٸ بٸر دايىندىق دەڭگەيٸنە جەتكەن كەزدە شەتەلدٸك ينۆەستورلار تارتادى. مۇنداي تەسٸل جوبالاردىڭ قۇنىن ارتتىرۋعا جەنە مەملەكەت ٷشٸن نەعۇرلىم تيٸمدٸ شارتتارعا قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
«تاۋ-كەن سامۇرىق» ۇلتتىق تاۋ-كەن كومپانيياسى» اق باسقارما تٶراعاسى ناريمان ابسامەتوۆتٸڭ ايتۋىنشا, ٶتكەن جىلى كومپانييا ٷش ليتسەنزييا الىپ, التىن, مىس جەنە جەردە سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار كەن ورىندارىندا گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىن باستاعان.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە 8 توننادان استام التىن جەنە 150 مىڭ توننا مىس قورى راستالدى. اتاپ ايتقاندا, «قاراتاس» جوباسى بويىنشا مىستىڭ ورتاشا مٶلشەرٸ 0,35%-دان 0,46%-عا دەيٸن ٶستٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا تەحنولوگييالىق سىناما الۋ جٷرگٸزٸلۋدە, ودان كەيٸن گيدروگەولوگييالىق جەنە گەوتەحنيكالىق زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸلەدٸ. سونداي-اق ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, قۇجات جۇمىستارى مەرزٸمدەرٸن قىسقارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ قولدانۋ ارقىلى گەولوگييالىق كەرندەردٸ تالداۋدىڭ العاشقى نەتيجەلەرٸ تانىستىرىلدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا جٷيە جوساباي كەن ورنىندا جۇمىس ٸستەۋگە بەيٸمدەلگەن. دەلدٸك 80%-دى قۇرايدى, جىل سوڭىنا دەيٸن بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 95%-عا دەيٸن جەتكٸزۋ جوسپارلانۋدا.
ساپار قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر گەولوگييالىق سالانى قولداۋ شارالارىنىڭ ايتارلىقتاي كٷشەيتٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ: تەك مەملەكەتتٸك قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸنٸڭ ٶزٸ 10 ەسەگە ۇلعايىپ, الداعى ٷش جىلدا شامامەن $500 ملن-دى قۇرايتىن بولادى. مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ۇيىمدارعا اسا ماڭىزدى مينەرالداردىڭ قورلارىن ۇلعايتۋ بويىنشا ەلەۋەتٸ جوعارى ۋچاسكەلەرگە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋ, گەولوگييالىق دەرەكتەردٸ تسيفرلاندىرۋ, ينۆەستورلاردى تارتۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى جانداندىرۋ جەنە جەر, ينفراقۇرىلىم مەن باسقا دا ۇيىمداستىرۋ مەسەلەلەرٸن جەدەل شەشۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. پرەمەر-مينيستر «تاۋ-كەن سامۇرىق» كومپانيياسىنا «قاراتاس», «جوساباي» جوبالارىنىڭ جەنە باسقا دا كەلەشەگٸ زور ۋچاسكەلەردٸڭ وڭ تەجٸريبەسٸن كەڭەيتۋدٸ, سونداي-اق گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىنان قورلاردى مەملەكەتتٸك بالانسقا قويۋدى جەنە ودان ەرٸ ٶنەركەسٸپتٸك يگەرۋگە ۋاقتىلى كٶشۋدٸ قامتاماسىز ەتۋدٸ تاپسىردى.
ولجاس بەكتەنوۆ «Kazakhmys Smelting» جشس بالقاش مىس قورىتۋ زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن جەنە بالقاشتا جاڭا مىس قورىتۋ زاۋىتىن سالۋ جٶنٸندەگٸ ينۆەستيتسييالىق جوبانى جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلارىمەن تانىستى.
«قازاقمىس» جشس باسقارما تٶراعاسى رۋسلان ٶسكەنەلi كەسٸپورىننىڭ ٶندٸرٸستٸك قىزمەتٸ, جاڭعىرتۋ باعدارلاماسى جەنە دامۋ جوسپارلارى تۋرالى باياندادى. 1938 جىلدان بەرٸ جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقان مەتاللۋرگييالىق كەشەن قازاقستانداعى بارلىق كاتودتى مىس ٶندٸرٸسٸنٸڭ شامامەن 51%-ىن قامتاماسىز ەتەدٸ. بالقاش مىس قورىتۋ زاۋىتىنىڭ جوبالىق قۋاتى جىلىنا 220 مىڭ توننا كاتودتى مىس, 1,1 ملن توننا كٷكٸرت قىشقىلىن, 10 توننا التىن جەنە 400 توننا كٷمٸستٸ قۇرايدى.
بيىل «قازاقمىس» جالپى قۇنى 21,8 ملرد تەڭگە بولاتىن زاۋىتتى جاڭعىرتۋ بويىنشا اۋقىمدى باعدارلامانى جٷزەگە اسىرۋدا. باعدارلاما اياسىندا مەتاللۋرگييالىق جابدىقتارعا كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزۋ, ٶندٸرٸستٸك ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ جەنە تەحنولوگييالىق پروتسەستەردٸڭ سەنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ كٶزدەلگەن. «Kazakhmys Smelting» جشس باس ديرەكتورى جەنٸبەك بايعابەلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ ۋاقىتتا قۇنى 5 ملرد تەڭگەدەن اساتىن №1 ۆانيۋكوۆ پەشٸنە كٷردەلٸ جٶندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. 2027 جىلعا قۇنى 5,4 ملرد تەڭگەدەن اساتىن №2 ۆانيۋكوۆ پەشٸن جٶندەۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار انود پەشتەرٸ, كونۆەرتەرلەر, كٷكٸرت قىشقىلى تسەحىنىڭ جابدىقتارى مەن ٶندٸرٸستٸك ينفراقۇرىلىم جاڭارتىلۋدا.
پرەمەر-مينيسترگە بالقاشتا جاڭا مىس قورىتۋ زاۋىتىنىڭ جوباسى تانىستىرىلدى. جوبا قازاقستاندا مىس ٶندٸرۋ كٶلەمٸن جىلىنا 800 مىڭ توننادان استامعا ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ تەرەڭ ٶڭدەۋدٸ دامىتۋ جەنە قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸم ٶندٸرٸسٸن ۇلعايتۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرمالارىنا سەيكەس كەلەدٸ.
جوبا ٷكٸمەت ماقۇلداعان ينۆەستيتسييالار تۋرالى كەلٸسٸم اياسىندا ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس مينيسترلٸگٸ مەن «Qazaq Smelter» جشس اراسىندا جٷزەگە اسىرىلۋدا. جەكە ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ – 750 ملرد تەڭگە. جوبالىق قۋاتى جىلىنا 300 مىڭ توننا كاتودتى مىس, 10 توننا التىن جەنە 1,5 ملن توننا كٷكٸرت قىشقىلىن ٶندٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قۇرىلىستى 2027 جىلى باستاپ, زاۋىتتى 2030 جىلى ٸسكە قوسۋ جوسپارلانعان. جوبا 1,2 مىڭعا جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋدى كٶزدەيدٸ. كەسٸپورىن ٸسكە قوسىلعان كەزدە قىزمەتكەرلەردٸڭ 90%-ى قازاقستاندىق مامانداردى قۇرايتىن بولادى, كەيٸننەن ودان ەرٸ ارتتىرىلادى.
ۇسىنىلعان اقپاراتقا سەيكەس, جوبا زاماناۋي بالقىتۋ اگرەگاتتارى, جاڭا ەلەكتروليز جەنە باعالى مەتالدار ٶندٸرٸسٸ تسەحتارى, سونداي-اق شلاكتاردى ٶڭدەۋگە ارنالعان جەكە ۋچاسكەسٸ بار جاڭا بۋىن زاۋىتىن سالۋدى كٶزدەيدٸ. تەحنولوگييا 98%-عا دەيٸن مىس الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونىمەن قاتار بالقاش مىس قورىتۋ زاۋىتىمەن سالىستىرعاندا شىعارىندىلار كٶلەمٸن جىلىنا 60 مىڭ توننادان 5 مىڭ تونناعا دەيٸن ايتارلىقتاي ازايتۋ قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
پرەمەر-مينيستر مەملەكەتتٸك ورگاندارعا جاڭا مىس قورىتۋ زاۋىتىن بەلگٸلەنگەن مەرزٸمدە پايدالانۋعا بەرۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قاجەتتٸ قولداۋ كٶرسەتۋدٸ تاپسىردى.
سونىمەن قاتار «SGS Kazakhstan Ltd» جشس حالىقارالىق تالداۋ زەرتحاناسىنىڭ گەولوگييالىق جەنە تەحنولوگييالىق سىنامالاردى زەرتتەۋدٸڭ تولىق تسيكلٸن جٷرگٸزۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ كٶرسەتٸلدٸ. زەرتحانانىڭ قۋاتىن جىلىنا 350 مىڭ سىناماعا دەيٸن ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا. بۇل ٶڭٸردٸڭ جوعارى دەلدٸكتەگٸ حيمييالىق تالداۋعا دەگەن قاجەتتٸلٸگٸن تولىق ٶتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بالقاشتاعى SGS زەرتحاناسىنىڭ قىزمەتٸ تالداۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارىن ەنگٸزۋگە ىقپال ەتەدٸ, مينەرالدىق شيكٸزات پەن دايىن ٶنٸم ساپاسىن باقىلاۋدىڭ سەنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى.
