الماتى قالاسىندا ٶتكەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كٷندەرٸندە ٶڭٸرارالىق ەرٸپتەستٸكتٸڭ اياسىندا ايماقتىڭ 23 كەسٸپورنى ٶز ٶنٸمدەرٸنٸڭ تۇساۋكەسەرٸن ٶتكٸزدٸ. ەكٸ ٶڭٸردٸڭ كەسٸپكەرلەرٸ ٶزارا بايلانىس جٶنٸندەگٸ وتىزدان اسا كەلٸسٸمگە قول قويدى. سونىمەن بٸرگە الماتىلىقتارعا ارنالىپ بال جەرمەڭكەسٸ, ارحەولوگييالىق قازبالار كٶرمەسٸ ۇيىمداستىرىلسا, شىعىسقازاقستاندىق ٶنەرپازدار مازمۇندى كونتسەرتتٸك باعدارلاما ۇسىندى.
التايدىڭ بالىن شەتەلدٸكتەر دە ساتىپ الدى
مۇنداعى ٶتكەن شارالارعا وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ پەن الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ باۋىرجان بايبەك قاتىستى. اتاپ ايتارلىعى, شىعىس قازاقستان ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ٶڭٸرلەر اراسىنداعى تىعىز ەرٸپتەستٸكتٸ ورناتۋدى ەلٸمٸزدٸڭ سەگٸز وبلىسى ٸشٸندە بٸرٸنشٸ بولىپ قولعا الىپ وتىر.
وبلىستىڭ كٷندەرٸ ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ الدىنداعى الاڭدا الماتىلىقتارعا ارنالعان بال جەرمەڭكەسٸنەن باستاۋ الدى. بۇل جٶنٸندە الدىن الا قۇلاقتانعان قالا تۇرعىندارى ەرتەمەن جينالىپ, دەمٸ تٸل ٷيٸرگەن الۋان تٷرلٸ ساپالى بالدى تاتىپ كٶرۋگە دە, كٶپتەپ ساتىپ الۋعا دا مٷمكٸندٸك الدى. ولارعا ارناپ ٶسكەمەن قالاسىنان جەنە وبلىستىڭ توعىز اۋدانىنان قاتىسقان تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر بارلىق تٷرٸ قامتىلعان 40 توننادان استام بالدى جەنە وتىزعا تارتا پانتى ٶنٸمدەرٸن ۇسىندى.
– بيىلعى ماۋسىم ايىندا ٶزارا ەرٸپتەستٸك بايلانىستاردى ورناتۋ ٷشٸن الماتىلىق دەلەگاتسييا شىعىستا بولىپ قايتقان ەدٸ. نەتيجەسٸندە بٷگٸنگٸ جەرمەڭكەگە زىريان, گلۋبوكوە, كاتونقاراعاي, ۇلان, ٷرجار, اياگٶز, شەمونايحا, كٶكپەكتٸ, تارباعاتاي اۋداندارىنىڭ ومارتاشىلارى قاتىسىپ, ساپالى ٶز ٶنٸمدەرٸن ۇسىنىپ وتىر. ورىن ساۋدا جاساۋعا ٶتە ىڭعايلى. بيىل سەگٸز ايدا الماتى بازارلارىندا ساتىلعان ٶنٸم كٶلەمٸ بٸر جىلعى مەجەدەن دە ارتىق بولىپ وتىر, - دەدٸ وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى دٷيسەنعازى مۋسين.
مەسەلەن, گلۋبوكوە اۋدانى ەدەمٸ بەزەندٸرٸلگەن سەگٸز شاتىردا 14 توننا بالدى ساتىلىمعا شىعارسا, تەرەششەنكو, كونستانتين سەۆاستيانوۆ, دەنيس چاششين, سكۋراتوۆتار وتباسىلىق ومارتالارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ٶز ٶنٸمدەرٸنٸڭ باسىم دەنٸن ساۋدالاپ ٷلگەردٸ.
– بٸز وسى جەرمەڭكە تۋرالى ەستٸپ, ٷلكەن قىزىعۋشىلىقپەن ارنايى كەلٸپ, قاتىسىپ جاتىرمىز, - دەيدٸ گەرمانييادان قوناققا كەلگەن مەيمان جاكلين گراف. – گەرمانييادا وسىناۋ باعالى ٶنٸم تەك تەتتٸ ازىق قانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە, تاپتىرماس ساپالى ەمدٸك دەرٸ بولىپ تا سانالادى. سوندىقتان الماتىعا قىدىرىپ كەلگەن دوستارىمدى دا بال ساتىپ الۋعا ٶزٸممەن بٸرگە ەرتٸپ كەلدٸم. الداعى ۋاقىتتا وسىنداي تاماشا بال ٶندٸرەتٸن شىعىس قازاقستاندى دا كٶرٸپ قايتۋدى جوسپارلايتىن بولامىز. ونىڭ سٶزٸن قاسىنداعى جولداستارى حايكە فايلەر مەن دەپلەر فيتسەن دە بٸراۋىزدان ماقۇلدادى. سونداي-اق, بال جەرمەڭكەسٸنە قاتىسقان ٶزگە دە شەتەلدٸك ازاماتتاردىڭ قاراسى كٶپ بولعانىن اتاعان ورىندى.
تاريحي قازبالاردى تاماشالاۋشىلار كٶپ بولدى
بال جەرمەڭكەسٸنٸڭ شىرايىن ٶڭٸردٸڭ قولٶنەر شەبەرلەرٸنٸڭ قولىنان شىققان ەرتٷرلٸ قولٶنەر بۇيىمدارى مەن كٷندەلٸكتٸ تۇرمىسقا قاجەتتٸ زاتتارى دا اشا تٷسسە, ولار دا جوعارى سۇرانىسپەن ساتىلدى.
الماتىلىقتار بۇدان باسقا شىعىس قازاقستاننىڭ مەدەني ۇجىمدارى ۇسىنعان مەرەكەلٸك كونتسەرتتٸ تاماشالاپ, سونىمەن بٸرگە, 2016 جىلدىڭ كٶلەمٸندە وبلىس اۋماعىنان تابىلعان ساق دەۋٸرٸندەگٸ ارحەولوگييالىق قازبالاردى دا كٶرۋگە مٷمكٸندٸك الدى.
وبلىس ەكٸمٸنٸڭ تٸكەلەي باستاماسىمەن جٷرگٸزٸلگەن عىلىمي جۇمىستار تۋرالى, بەرەل قورعانىندا, شٸلٸكتٸ جازىعىندا, ورتاعاسىرلىق ابلايكيت قورعان-موناسترٸندە, قىرىقٷڭگٸر مەن ەلەكە سازىندا تابىلعان باعا جەتپەس قۇندىلىقتار تۋراسىندا قالا تۇرعىندارىنا ەل-فارابي اتىنداعى كازمۋ پروفەسسورى, بەلگٸلٸ ارحەولوگ-عالىم ەبدەش تٶلەۋباەۆ ەڭگٸمەلەپ بەردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, شٸلٸكتٸ جازىعىنان تابىلعان قازبالار كٶشپەندٸ سكيف-ساق مەدەنيەتٸنٸڭ دەل وسى التايدان باستاۋ الاتىندىعىن دەلەلدەيدٸ. بۇل شىندىعىندا دا سەنساتسييالىق جاڭالىق ەكەنٸ داۋسىز.
ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ الدىندا ۇيىمداستىرىلعان اتالعان شارالاردى الماتى قالاسىندا تۇراتىن ەلگە بەلگٸلٸ جەرلەستەرٸمٸز دە ارالاپ كٶرگەنٸن, كەسٸبي تٷردە جوعارى باعا بەرگەنٸن ايتا كەتەيٸك. ولاردىڭ ٸشٸندە اقىن, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ يەگەرٸ, «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى ۇلىقبەك ەسدەۋلەت, قازاقستان سۋرەتشٸلەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ, ە.قاستەەۆ اتىنداعى مۇراجاي ديرەكتورى ەركٸن نۇرازحان جەنە قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتورييادا وقىپ جاتقان بٸر توپ جەرلەس ستۋدەنتتەر بار.
وبلىستىڭ 19 كەسٸپورنى الماتىعا ازىق-تٷلٸك جەتكٸزەدٸ
بال جەرمەڭكەسٸ قىزىپ جاتقان تۇستا قالانىڭ ەل-فارابي داڭعىلىنىڭ بويىندا ورىن تەپكەن ەڭ ٸرٸ بيزنەس-ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸ «Ritz Carlton Almaty» قوناقٷيٸندە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ جەنە الماتى قالاسى ەكٸمدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ەكٸ ٶڭٸر ينۆەستورلارى مەن كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ كەزدەسۋٸ ٶتتٸ.
– ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ٶڭٸرارالىق كووپەراتسييانىڭ ماڭىزدىلىعىن ٷنەمٸ ەسكە سالىپ كەلەدٸ, - دەدٸ الماتى ەكٸمٸ باۋىرجان بايبەك. – شىعىس قازاقستان ەلدەگٸ سەگٸز ٶڭٸردٸڭ اراسىندا العاشقى بولىپ الماتىعا كەلٸپ, ٶزارا ەرٸپتەستٸكتٸ نىعايتۋدا اۋقىمدى شارۋالاردى تىندىرىپ وتىر. بۇل رەتتە وبلىس باسشىسى دانيال احمەتوۆتٸڭ ٷلكەن ەڭبەگٸ بار ەكەنٸن اتاپ ايتقىم كەلەدٸ. نەتيجەسٸندە قالاداعى ٸرٸ ساۋدا جەلٸلەرٸنە اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن تٸكەلەي تاسىمالداۋ ماقساتىندا 30-دان استام كەلٸسٸمشارتقا قول قويىلىپ وتىر.
سونداي-اق, الماتى ەكٸمٸ حالقى جىل ساناپ ارتىپ كەلە جاتقان ٸرٸ مەگاپوليستٸ قاجەتتٸ ازىق-تٷلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ ٶزەكتٸ ەكەندٸگٸن, بۇل سالاداعى كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋعا بارلىق جاعدايلار جاسالاتىنىن, بۇل رەتتە شىعىس قازاقستانمەن بايلانىستىڭ ەلەۋەتٸ اسا جوعارى ەكەندٸگٸن, شىعىستان جەتكٸزٸلەتٸن تاۋارلار كٶلەمٸ بيىل ون پايىزعا ارتىپ 32 مىڭ توننانى قۇراعانىن, وبلىستىڭ 19 كەسٸپورنى الماتىنى ٶز ٶنٸمدەرٸمەن قامتىپ وتىرعانىن جەتكٸزدٸ. جيىن بارىسىندا الماتى مەن شىعىس قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق بايلانىستارى بارلىق سالانى قامتي الاتىنى دا ەرەكشە اتالىپ ٶتٸلدٸ.
ٶز كەزەگٸندە وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ شىعىس قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسييالىق ەلەۋەتٸن تانىستىرىپ, بيزنەستٸ قولداۋدىڭ شارالارى جٶنٸندە كەڭٸنەن مەلٸم ەتتٸ.
– شىعىسقازاقستاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن رەسۋرستارى ٶڭٸرارالىق قوعامداستىقتىڭ ۇتىمدى ٷلگٸلەرٸن پايدالانا وتىرىپ, ەلٸمٸزدەگٸ ٶزگە وبلىستاردىڭ نارىعىنا شىعۋعا جاعداي تۋعىزادى. بۇل باعىتتا, ەرينە, الماتى قالاسىنىڭ ورنى ەرەكشە. بٸزدەگٸ مال شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ەلەۋەتٸ زور. تاياۋداعى 10-15 جىلدا شىعىس قازاقستاننىڭ اگرارلىق سەكتورى ينۆەستيتسييا سالۋعا اسا قولايلى بولاتىنى سٶزسٸز. ٶزٸمٸزدە اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸ مولىنان ٶندٸرٸلٸپ جاتقاندا, ونى شەتەلدەن قىمبات باعاعا تاسۋدىڭ قاجەتٸ قانشا. تٸپتٸ, بٸزدٸڭ ٶنٸمدەر ساپاسى جاعىنان شەتەلدٸكٸنەن اسىپ تٷسپەسە, كەم تٷسپەسٸ انىق. ەرٸ كەسٸپكەرلەرٸمٸزگە دە ٷلكەن قولداۋ. بٸز سٸزدەرگە شامامەن 90 پايىز سۋارمالى جەرلەردٸ ۇسىنا الامىز. ٷرجار اۋدانىندا جىلىنا 30 مىڭ توننا قۇس ەتٸن ٶندٸرەتٸن جەنە ۇلان اۋدانىندا جىلىنا 100 ملن. دانا جۇمىرتقا ٶندٸرە الاتىن قۇس فابريكالارى جوبالارىن بٸرلەسە جٷزەگە اسىرۋعا بولاتىنىن ايتقىم كەلەدٸ. سول سيياقتى ينۆەستورلاردى تۋريستٸك كلاستەر قۇرۋعا شاقىرامىز, – دەدٸ وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ.
بۇدان ارى قاراي كەزدەسۋدە اعاش ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن, سۋارمالى القاپتاردى دامىتۋداعى, بٸرلەسكەن تۋريستٸك نىساندار سالۋداعى ورتاق جوبالار تٸلگە تيەك ەتٸلٸپ, ەكٸ جاقتىڭ كەسٸپكەرلەرٸ «سۇراق-جاۋاپ» فورماتىندا ٶزدەرٸنە قاجەتتٸ اقپاراتتارمەن قانىقتى. ال وبلىس ەكٸمٸ بارلىق الماتىلىق كەسٸپكەرلەردٸ الدا قازاننىڭ 21-22 كٷندەرٸ ٶسكەمەندە ٶتەتٸن «التاي ينۆەست - 2016» حالىقارالىق ينۆەستيتسييالىق فورۋمىنا قاتىسۋعا شاقىرىپ, وندا 84 جوبا ۇسىنىلاتىنىن اتادى.
مۇنان كەيٸن شىعىس قازاقستاندىق دەلەگاتسييا الماتى قالاسىنىڭ باسشىلىعىمەن بٸرگە وڭتٷستٸك استاناداعى ساۋدا ورىندارىنىڭ بٸرٸ «Magnum Cash&Carry» گيپەرماركەتٸندە بولىپ, جۇمىسىمەن تانىستى.
اتالعان گيپەرماركەتكە شىعىس قازاقستاننىڭ ٶنٸمدەرٸ تۇراقتى تٷردە جەتكٸزٸلٸپ تۇرادى. الماتىلىقتار وبلىس كەسٸپكەرلەرٸ ٶندٸرەتٸن ساپالى سٷت جەنە سٷت ٶنٸمدەرٸن, كونسەرۆٸلەردٸ, جارتىلاي فابريكاتتاردى, ەت ٶنٸمدەرٸنٸڭ, قۇس ەتٸنٸڭ الۋان تٷرٸن, كٷنباعىس مايىن, ۇندى, كونديتەرلٸك ٶنٸمدەردٸ بەلسەندٸ تٷردە ساتىپ الۋدا.
دەۋرەن اللابەرگەنۇلى
سۋرەتتەردٸ تٷسٸرگەن - عىلىمبەك سەبيتوۆ.
"ديدار" گازەتٸ
