ولجاس سٷلەيمەنوۆ: جەر مەن قازبا بايلىق مەملەكەتتٸڭ ەمەس, قازاقستان حالقىنىڭ يەلٸگٸندە بولۋعا تيٸس

"ارتىق سٶيلەمەۋگە مەجبٷر بولدىق"

ازاتتىق: 1963 جىلى سٸزدٸڭ "جاپان دالا جابايى" دەگەن ٶلەڭٸڭٸز جارىق كٶردٸ. بۇل ٶلەڭ قازٸردٸڭ ٶزٸندە ٶتە باتىل جازىلعان شىعارما سانالادى. وندا جەر اۋدارۋ, قۋعىن-cٷرگٸن, يادرولىق سىناق تاقىرىبى قوزعالعان. 58 جىل بۇرىن مۇنداي ٶلەڭدٸ باسپاعا قالاي جٸبەرگەن?

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: بۇل 1937 جىل تۋرالى ايتىلا باستاعان كەز ەدٸ. ول كەزدە مەنٸ بٸراز قورعاشتادى, ٶيتكەنٸ بيلٸكتە ديماش احمەتۇلى قوناەۆ وتىردى, ونىمەن جاقسى ارالاساتىنبىز. ول ەشكٸمگە ماعان شابۋىلداۋعا مٷمكٸندٸك بەرگەن جوق. ماعان قارسى بٸرنەرسە ۇيىمداستىرىلا قالسا, رەسمي تۇلعالار قوناەۆقا حابار بەرەتٸن, ال ول كٸسٸ مەسەلەنٸ ٶزٸ شەشەتٸن.

1961 جىلدان باستاپ اتىم شىعا باستادى (ولجاس سٷلەيمەنوۆ "ادامعا تابىن, جەر, ەندٸ…" ٶلەڭٸنەن كەيٸن كٷللٸ سوۆەت وداعىنا تانىلدى – رەد.), امەريكادا, فرانتسييادا, مەسكەۋدە ٶنەر كٶرسەتتٸم. قوناەۆ مەنٸ رەسپۋبليكاعا قاجەت ادام دەپ باعالادى, ونىڭ حالىققا كەرەك ادامداردى ساقتاپ قالاتىن ەدٸسٸ بولاتىن. مىسالى, قوناەۆ سول كەزدە قازاقستاننىڭ اتىن شىعارىپ جٷرگەن ەرمەك سەركەباەۆ, بيبٸگٷل تٶلەگەنوۆا, شەكەن ايمانوۆقا جاقسى قولداۋ كٶرسەتتٸ. مٸنە, باسشى وسىنداي بولۋى كەرەك. بۇل كەڭەس قازٸرگٸ جەنە بولاشاق باسشىلارعا پايدالى بولادى. قوناەۆتىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا ەركٸن جازۋشى بولدىم, ەشقانداي تسەنزۋرا كٶرمەدٸم, جازعاندارىم تٷزەۋ-كٷزەۋگە تٷسٸپ كٶرگەن جوق.

ازاتتىق: بۇل سول زامان ٷشٸن ەرەكشە جاعداي دەۋگە بولادى.

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: مۇنداي ەركٸندٸك كٶبٸنە جازعانى ٷستەل تارتپاسىندا قالاتىن ادامداردا عانا بولدى. ال مەن جازعاندارىمدى بٸردەن باسپاعا بەرٸپ وتىردىم.

ولجاس سٷلەيمەنوۆ. الماتى, 23 cەۋٸر 2021 جىل.

ازاتتىق: "جابايى دالا" ٶلەڭٸنٸڭ سوڭىندا يادرولىق سىناقتى توقتاتۋ تۋرالى ۇسىنىس بار. قىرعي-قاباق سوعىس ٶرشٸپ تۇرعان كەزدە وسىنداي ٶلەڭ جازعانىڭىز ٷشٸن سىنعا ۇشىراعان جوقسىز با?

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: "سىناقتارعا تىيىم سالۋ جاساسىن!". بۇل ٶلەڭٸمدە يادرولىق سىناق تۋرالى ايتىلعانىمەن, كەڭ ماعىناسىندا الساق, وندا قازاق دالاسىنداعى حالىقتاردىڭ باسىنا تٷسكەن تاۋسىلمايتىن سىناق, گۋلاگ جٷيەسٸ تۋرالى جازىلعان. 1963 جىلى يادرولىق قارۋدى جەر استىندا سىناي باستادى. بۇل شەشٸمگە رەاكتسييا رەتٸندە وسى ٶلەڭدٸ جازدىم. 1989 جىلعا دەيٸن جەر استىندا جٷرگٸزٸلەتٸن يادرولىق سىناقتاردىڭ زييانى جوق دەپ ويلاپ كەلدٸم. كەيٸن ولاي ەمەسٸن بٸلدٸم.

ازاتتىق: بۇل تۋرالى قالاي بٸلدٸڭٸز?

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: ماعان سەمەي ماڭىنداعى شاعان اەرودرومىندا ٸستەيتٸن ۇشقىش حابارلاستى. ول ٶتە كٷشتٸ جەراستى سىناعى جاسالعانىن, رادياتسييا جەر بەتٸنە شىعىپ, شاعاننىڭ ٷستٸنە بۇلت بولىپ كٶتەرٸلگەنٸن ايتتى. ال شاعاندا ولاردىڭ ەيەلدەرٸ مەن بالالارى بار. ول كەزدە سسسر جوعارعى كەڭەسٸنٸڭ دەپۋتاتى ەدٸم. گورباچەۆتٸڭ اشىقتىق ساياساتى ەسكەري بٶلٸمدەرگە دە جەتكەن كەز ەدٸ, سوندىقتان ۇشقىشتار ماعان ەسكەري قۇپييا سانالاتىن اقپاراتتى ەركٸن جەتكٸزدٸ.

مەن جەرگٸلٸكتٸ جوعارعى كەڭەسكە قازاقستاننان سايلانعان دەپۋتاتتار سايىن مۇراتبەكوۆ, دميتريي سنەگين, قادىر مىرزاليەۆ سيياقتى جازۋشىلاردى جينادىم. سسسر جوعارعى كەڭەسٸ پرەزيديۋمىنا حات جازىپ, ولارعا قول قويۋدى ۇسىندىم. وسىلايشا تٶرت دەپۋتات حات جٸبەردٸك, ول گورباچەۆتٸڭ قولىنا تيدٸ. بٸراق گورباچەۆ يادرولىق سىناقتاردى توقتاتقان جوق, تەك ولاردىڭ قۋاتىن ازايتۋمەن عانا شەكتەلدٸ. ماعان تەلەارنادان سٶيلەۋدٸڭ سەتٸ تٷسٸپ, يادرولىق سىناقتار جايلى پٸكٸرٸمدٸ ايتتىم, وقىرماندارىمدى 1989 جىلعى 28 اقپاندا الماتىداعى جازۋشىلار وداعى ٷيٸنە كەلۋگە شاقىردىم. سول كٷنٸ رەسپۋبليكاداعى كٸتاپسٷيەر قاۋىمنىڭ جيىنى ٶتەدٸ دەپ جوسپارلانعان بولاتىن. بٸراق مەن يادرولىق سىناقتىڭ زاردابى تۋرالى مەلٸمدەمە جاساعاننان كەيٸن جازۋشىلار وداعىنا كٸتاپسٷيەر قاۋىم ەمەس, يادرولىق سىناققا قارسى ازاماتتار جينالدى. سەمەيدەن يادرولىق سىناقتان زارداپ شەككەن ادامدار ۇشىپ كەلدٸ. "نەۆادا-سەمەي" قوزعالىسى وسى كٷنٸ پايدا بولدى. بٸزدٸڭ حالىق وسىنداي داتالاردى ۇمىتپاسا دەيمٸن.

ولجاس سٷلەيمەنوۆ "نەۆادا-سەمەي" قوزعالىسى مٷشەلەرٸمەن كەزدەسٸپ وتىر. الماتى, 23 سەۋٸر 2021 جىل.

ازاتتىق: حالىقتىڭ كٶبٸ "نەۆادا-سەمەي" قوزعالىسى ەلٸ دە بارىن بٸلمەيتٸن سيياقتى.

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: بٸز ارتىق سٶيلەمەۋگە مەجبٷر بولدىق. بٸراق جينالىپ, قوزعالىستىڭ 20, 30-جىلدىعىن اتاپ ٶتٸپ تۇرامىز.

ازاتتىق: نەگە ارتىق سٶيلەمەۋگە مەجبٷر بولدىڭىزدار?

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: ٶيتكەنٸ قوزعالىستىڭ قوعاممەن, ەرتٷرلٸ ەلدەگٸ ەرٸپتەستەرٸمەن تۇراقتى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولمادى. بٸز يادرولىق قارۋعا قارسى عالامدىق اليانس قۇردىق, بٸراق سوۆەت وداعى تاراعاننان كەيٸن ونىمەن بايلانىس ٷزٸلدٸ. كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ, اقپارات الماسىپ, جوسپارىمىزدى بٶلٸسٸپ, بٸرلەسكەن شارالار ۇيىمداستىرۋ ٷشٸن كٶپ قارجى كەرەك بولدى. اراسىندا دەمەۋشٸلەر جەردەمدەسٸپ تۇراتىن. بٸراق تۇراقتى كٶمەك بولمادى. حالىق قوزعالىسى بولعاندىقتان, مەملەكەتتەن قولداۋ سۇراعىمىز كەلگەن جوق. مەملەكەتتەن كٶمەك الساق, بٸزدٸ بەرٸ بيلٸكتٸڭ تاپسىرماسىن ورىندايتىن قوزعالىس دەپ قابىلدار ەدٸ. ال بٸز ٶز بەتٸمٸزشە جۇمىس ٸستەگٸمٸز كەلدٸ. بٸراق ٶزٸڭ بٸلەتٸندەي, جەكە جۇمىس ٸستەۋگە كٶپ قارجى كەرەك.

ازاتتىق: كەيٸنگٸ 30 جىلدا ەلەم يادرولىق قارۋدان قۇتىلۋدىڭ ورنىنا, كەرٸسٸنشە, قايتادان بۇرىنعى شاققا ورالعانداي كٶرٸنبەي مە? بۇل تۇستا يادرولىق قارۋى بار قوس مەملەكەت – ٷندٸستان مەن پەكٸستان اراسىنداعى كٶپتەن بەرٸ شەشٸمٸن تابا الماي كەلە جاتقان كيكٸلجٸڭدٸ مىسالعا كەلتٸرۋگە بولادى.

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: ول كەزدە ەلەم جاي عانا يادرولىق سىناقتى توقتاتۋعا تىرىستى. بۇل يادرولىق قارۋدىڭ دامۋىنا ەسەر ەتكەنٸمەن, وعان تىيىم سالا المادى. 1991 جىلى يادرولىق قارۋعا تولىقتاي تىيىم سالىنسا دەپ ارماندادىق. مۇنداي مەلٸمدەمەنٸ بٸرٸنشٸ بولىپ اقش پەن سوۆەت وداعى جاساۋى كەرەك ەدٸ. سوندىقتان پارلامەنتارالىق رەفەرەندۋم جارييالاپ, ەر پارلامەنتتەن "بٸزدٸڭ ەلگە يادرولىق قارۋ كەرەك پە?" دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرۋدٸ ٶتٸندٸك. بٸرٸنشٸ بولىپ سسسر جوعارعى كەڭەسٸ داۋىس بەرەتٸن بولدى. مەن جوعارعى كەڭەستە 150 ادامنان تۇراتىن (پارلامەنتتٸڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ) يادرولىق قارۋعا قارسى توپ قۇردىم. بۇل توپتا ٶتە بەلسەندٸ ادامدار بولدى, ولار جوعارعى كەڭەستٸڭ بارلىق دەپۋتاتىن يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا كٶندٸرە الار ەدٸ. سوۆەت وداعىنىڭ پارلامەنتٸ وسىنداي شەشٸمگە كەلسە, امەريكالىقتار دا بۇل باستامانى قولدايدى دەپ ٷمٸتتەندٸك. ال ەكٸ ٸرٸ يادرولىق دەرجاۆا قارۋىنان باس تارتسا, قالعان مەملەكەتتەر قايدا بارادى? ولار دا يادرولىق قارۋ باعدارلاماسىن توقتاتادى. ەلتسيننٸڭ سوۆەت وداعىنىڭ قۇلاۋىنا ەكەلگەن بيلٸك ٷشٸن كٷرەسٸ بولماعاندا بۇل ماقساتىمىز ورىندالار ەدٸ.

"بيلٸكتە 30-40 جىل وتىرۋعا بولمايدى"

ازاتتىق: 90-جىلداردىڭ باسىندا "نەۆادا-سەمەي" قوزعالىسىنان كەيٸن سول كەزدە بٸراز تانىمال بولعان "قازاقستاننىڭ حالىق كونگرەسٸ" پارتيياسىن قۇردىڭىز. قولداۋشىلارىنىڭ قاتارى ارتىپ كەلە جاتقانىنا قاراماستان, 1995 جىلى "قازاقستاننىڭ حالىق كونگرەسٸ" پارتيياسىنىڭ جۇمىسى توقتادى, ال سٸزدٸ قازاقستاننىڭ يتاليياداعى ەلشٸسٸ ەتٸپ تاعايىندادى. بۇل قارسىلاس بولۋى ىقتيمال ادامدى ورتالىقتان الىسقا جٸبەرۋدٸ كٶزدەيتٸن "ساياسي جەر اۋدارۋعا" ۇقسايدى.

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: بۇل بەرٸنە تٷسٸنٸكتٸ بولدى. ول كەزدە وپپوزيتسييادا ەدٸم. مەن مٷشە بولعان جوعارعى كەڭەستٸ تاراتىپ جٸبەردٸ, بٸز اشتىق جارييالاپ, قارسى شىقتىق. كەيٸن پارتييا رەسپۋبليكاعا زييانى تيەتٸن قارسىلىق كەزەڭٸنە كٸرٸپ كەتەتٸنٸن تٷسٸندٸم. حالىق جٸك-جٸككە بٶلٸنەدٸ, ال بٸزدٸڭ جاقتاستارىمىز كٶپ, بۇل قارسىلىق پەن كٷرەسكە, ٷلكەن كٷرەسكە ەكەلٸپ سوعۋى مٷمكٸن ەدٸ. سوندىقتان باس تارتىپ, ەلشٸ قىزمەتٸنە كٸرٸستٸم. بۇل شىنىمەن جەر اۋدارۋ بولدى, بٸراق قۇدايعا شٷكٸر, ماگادانعا ەمەس, يتاليياعا جٸبەردٸ.

ولجاس سٷلەيمەنوۆ. الماتى, 23 سەۋٸر 2021 جىل.

باسىندا نازارباەۆتى قولدادىم, كەيٸن ونىڭ كەي ەرەكەتٸ بٸزدٸڭ قالاۋىمىزعا سەيكەس كەلمەيتٸنٸن تٷسٸنگەندە وپپوزيتسيياعا ٶتتٸك. "قازاقستاننىڭ حالىق كونگرەسٸ" پارتيياسى كونستيتۋتسيياعا ەڭ الدىمەن "جەر مەن ونداعى قازبا بايلىق قازاقستان حالقىنا تيەسٸلٸ" دەگەن باپ ەنگٸزۋدٸ ۇسىندى. جوعارعى كەڭەس ٶزدەرٸنە بيلٸكتەن تٷسكەن تاپسىرما بويىنشا, "جەر مەن ونداعى قازبا بايلىق مەملەكەتكە تيەسٸلٸ" دەگەن ۇسىنىستى قولداپ, داۋىس بەردٸ. مەن "مەملەكەت بٸز بەس جىلعا سايلايتىن بٸرنەشە ادامنان عانا تۇرادى. حالقىمىز مىڭداعان جىل بويى جيناپ, قورعاپ كەلگەن بايلىقتىڭ بەرٸن سولاردىڭ قولىنا بەرٸپ قوياسىڭدار ما? ولار بەس جىلدا-اق بەرٸن ساتىپ تاۋىسادى عوي!" دەدٸم. بٸراق ول كەزدە 1989 جىلعى دەپۋتاتتار بولمادى. ولار وسى باپتى بەكٸتٸپ, كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزدٸ.

كەيٸن ايتقانىم ايداي كەلدٸ. بٸز, گەولوگتار (ولجاس سٷلەيمەنوۆ ينجەنەر-گەولوگ ماماندىعى بويىنشا بٸلٸم العان – رەد.) اشقان مۇناي كەن ورىندارى بٶتەن ادامداردىڭ قولىنا ٶتتٸ. بٸرٸنەن كەيٸن بٸرٸ اۋىسقان ەكولوگييا مينيسترلەرٸ بٸز اشقان كەن ورىندارى بەلگٸلەنگەن گەولوگييا كارتالارىن شەتەلدٸكتەرگە قىمباتقا ساتىپ جٸبەردٸ. شەتەلدٸكتەر ٷكٸمەتپەن بايلانىسىپ, كەن ورىندارىن جالعا الىپ, بايلىعىن تاۋىسىپ بٸتتٸ.

قازٸر قازاقستاننىڭ يەلەگٸندە ساناۋلى كەن ورنى عانا قالعان. قالعانىنىڭ بەرٸ قىتايلاردىڭ, اعىلشىنداردىڭ, يتالييالىقتار مەن امەريكالىقتاردىڭ قولىندا. كونستيتۋتسييادا "جەر مەن ونداعى قازبا بايلىق قازاقستان حالقىنا تيەسٸلٸ" دەپ جازىلعاندا, بٸز باسقا بٸر ماڭىزدى مەسەلەنٸ شەشەر ەدٸك: قازاقستاننىڭ ەر ازاماتى قوجايىندار ۇجىمىنىڭ مٷشەسٸ بولار ەدٸ. قازاقستان ازاماتىنىڭ وتباسىندا تۋعان ەر بالاعا شوت اشىلىپ, وعان ساتىلعان ەر توننا مۇناي مەن مەتالدان پايدا تٷسٸپ وتىرار ەدٸ. سوندا قازاقستان ازاماتى بولۋدىڭ قۇندىلىعى ارتىپ, ەر ادام ٶز رەسپۋبليكاسىنىڭ پاتريوتىنا اينالار ەدٸ.

اقىن ولجاس سٷلەيمەنوۆ وقىرماندارعا كولتاڭبا بەرٸپ وتىر. الماتى, 23 سەۋٸر 2021 جىل

ازاتتىق: ەلشٸ قىزمەتٸنەن كەتٸپ, قازاقستانعا ورالعاننان كەيٸن قازبا بايلىقتار تاقىرىبىن قايتا قوزعاۋعا تىرىسىپ كٶرمەدٸڭٸز بە?

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: مەندە ول كەزدە پارلامەنتكە ٷندەۋ جولدايتىن مٷمكٸندٸك بولمادى. ٶيتكەنٸ ولار ٶزٸنە قالاي ايتسا, سولاي داۋىس بەرەدٸ. "نۇر وتان" قالاي داۋىس بەرۋ كەرەگٸن ايتادى. قازٸر بٸر پارتييادان باسقالارىنىڭ ەشقانداي ماڭىزى جوق. كٸمنەن كٶمەك سۇرايسىڭ? قازٸر جاي عانا سونداي مٷمكٸندٸك بولعانىن, ەلٸ دە بارىن ايتىپ وتىرمىن. حالىقتى ويلاساق, بولاشاقتا مٸندەتتٸ تٷردە كونستيتۋتسيياعا وسىنداي باپ ەنگٸزۋ كەرەك. قازٸر حالىق جەردٸ شەتەلدٸكتەرگە نەمەسە ونى ٶز مەنشٸگٸ سيياقتى ساۋدالاۋعا دايىن بايلارعا ساتۋدى دوعارۋدى تالاپ ەتٸپ جاتىر.

ازاتتىق: بۇل ٷشٸن دەموكراتييالىق ينستيتۋتتار جۇمىس ٸستەپ, بٸرٸنشٸ كەزەكتە, بيلٸك اۋىسۋى كەرەك شىعار…

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: بيلٸك اۋىسۋى كەرەك. بيلٸكتە 30-40 جىل وتىرۋعا بولمايدى. بۇل تۋرالى بەرٸ ايتىپ جٷر, بەرٸ سولاي ويلايدى. دەموكراتييالىق ەلەمدە قالىپتاسقان ستاندارتتار بار. مىسالى, بەس جىلعا نەمەسە ەكٸ مەرزٸم تۋرالى ايتساق, ون جىلعا سايلاۋعا بولادى. بٸراق 15 جىلعا بولمايدى. 20 جىلعا مٷلدە بولمايدى. ال 30 جىل? 40 جىل? بيلٸككە جاستار كەلسە جاقسى بولار ەدٸ.

ازاتتىق: بٸراق سٸز 2010 جىلى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ [پرەزيدەنت قىزمەتٸندەگٸ] ٶكٸلەتٸن 2020 جىلعا دەيٸن ۇزارتۋ باستاماسىن قولدادىڭىز عوي. نەگە بۇلاي جاسادىڭىز?

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: 2010 جىلى نە بولعانى ەسٸمدە جوق, بٸراق مەن-ماعىناسىز تارتىس پەن قاتاڭ بيلٸكتٸ ساقتاپ قالۋدىڭ بٸرٸن تاڭداۋ كەرەك بولدى. مەن ول كەزدە بيلٸكتٸ ساقتاپ قالۋدى قولداپ, داۋىس بەردٸم.

"نازارباەۆقا شەكتەن تىس تەۋەلسٸز ادام كەرەك ەمەس"

ازاتتىق: سٸز 2019 جىلى كٶكتەمدە نازارباەۆتىڭ وتستاۆكاسىنان كەيٸن جارييالانعان پرەزيدەنت سايلاۋى "بەسەكەسٸز ٶتەدٸ" دەپ, "سايلاۋ بار, بٸراق تاڭداۋ جوق" دەگەن پٸكٸر ايتتىڭىز.

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: يە. نازارباەۆ ورنىنا ٶزٸ كٶپ جىلدان بەرٸ تانيتىن, بٸرگە جۇمىس ٸستەگەن, جاقسى بٸلەتٸن ادامىن قالدىردى. نازارباەۆ ونىڭ (قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ – رەد.) ٶز بەتٸنشە ەرەكەت ەتپەيتٸنٸن بٸلدٸ. نازارباەۆقا شەكتەن تىس تەۋەلسٸز ادام كەرەك ەمەس. پرەزيدەنت مەملەكەت باسشىسىنا كٶمەكتەسۋٸ كەرەك. بٸزدە ەلەمدە جوق قىزىق جاعداي قالىپتاسقان. بٷكٸل ەلەم پرەزيدەنتتٸ نەمەسە پرەمەر-مينيستردٸ مەملەكەت باسشىسى دەپ اتايدى. بٸراق بٸر ەلدە پرەزيدەنت تە, مەملەكەت باسشىسى دا بولاتىنىن ەستٸگەن ەمەسپٸن.

ەرينە, بۇل جاعىنان قازاقستان جالعىز ەمەس. ٶمٸر بويىنا پرەزيدەنت بولۋ ٷردٸسٸ تەجٸكستان مەن تٷركٸمەنستاندا دا بار. مۇنداي باسقارۋ فورماسى تۋرالى باسقالار دا ارماندايتىن بولۋى كەرەك. رەسەي دە وسى ٷلگٸنٸ قايتالادى, پۋتين ٶمٸرلٸك پرەزيدەنت بولۋعا ۇمتىلىپ جاتىر.

اقىن ولجاس سٷلەيمەنوۆ. الماتى, 23 سەۋٸر 2021 جىل.

ازاتتىق: كەي تاريحشى مەن ەلەۋمەتتانۋشىلار اراسىندا "ساياسي تۇرعىدان العاندا, رەسەي مەن قازاقستان – التىن وردانىڭ تٸكەلەي مۇراگەرٸ" دەگەن پٸكٸر قالىپتاسقان. بيلٸكتٸ تولىقتاي ورتالىقتاندىرۋ, پرەزيدەنت تۇلعاسىن ۇلى حان سيياقتى سىناۋعا بولمايتىن قاسيەتتٸ دٷنيە كٶرۋ. وسىلاي پرەزيدەنتتٸڭ قولىنا شەكسٸز بيلٸك شوعىرلانعان, ول زاڭنان دا بيٸك تۇرادى.

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: اتالعان ەلدەردٸڭ بەرٸ التىن وردا يمپەريياسىنىڭ قۇرامىندا بولعان, بۇل تٷسٸنٸكتٸ. بۇل تەرريتورييادا پايدا بولعان ەر مەملەكەتتٸڭ ساياسي قۇرىلىمى مەن يدەياسىندا گەنەتيكالىق تۇرعىدا وسى يمپەرييالىق باستاما بار. ەر رەسپۋبليكا بٸرتٸندەپ التىن وردانىڭ, بيلٸك اۋىسپايتىن, ٶمٸر بويىنا ساقتالاتىن يمپەرييانىڭ مودەلٸنە اينالىپ بارا جاتىر. يمپەرييا عانا وسىنداي مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. وسىنىڭ بەرٸن قازٸرگٸ دەموكراتييالىق مەملەكەتتەردەن كٶرۋگە بولادى. كەي مەملەكەت سولتٷستٸك كورەيا سيياقتى حالىقتىق-دەموكراتييالىق دەپ اتالادى.

ازاتتىق: سسسر تاراعاننان كەيٸن قازاقستاننىڭ ەۋرازييا وداعىندا قالعانىن قولدادىڭىز. بۇل مەلٸمدەمەڭٸز كٶپ تالقىلاۋ مەن تالاس تۋعىزدى. قازٸر بۇل تۋرالى نە ويلايسىز? قازاقستان قانداي باعىتتى ۇستانۋى كەرەك?

ولجاس سٷلەيمەنوۆ: 70 جىل بويى قانشاما قايعى-قاسٸرەتكە تٶزٸپ, قيىندىقپەن قۇرعان سوۆەت وداعى تاراپ كەتكەنٸنە ٶكٸنەمٸن. مەديتسينا, بٸلٸم, عىلىم, ەدەبيەت, ٶنەر – بەرٸ دامىپ كەلە جاتىر ەدٸ. ەلدە بەرٸ كٸتاپ وقيتىن, كٸتاپتار جٷز مىڭداعان تيراجبەن شىعاتىن. كەيٸنگٸ 30 جىلدا بٸرنەشە كٸتاپ شىعاردىم, بٸراق بٸر رۋبل قالاماقى العان جوقپىن. كەسٸبي جازۋشى دەگەن كٸم? ەدەبيەتتٸڭ كٶمەگٸمەن كٷن كٶرەتٸن ادام. بٸراق بٸزدە ونداي كەسٸبي ماماندار جوق. كەسٸبي ەدەبيەت 30 جىلدا ٶلٸپ تىندى. كەسٸبي عالىمدار تاۋسىلدى. عىلىم اكادەميياسى بوس تۇر. جاڭا باسقارۋدىڭ جەتٸستٸگٸ وسى ما? ولاي ويلامايمىن.

ازاتتىق: ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت.