ەر ەلدiڭ ەلەۋمەتتiك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا قاراپ ونىڭ قالاي دامىپ جاتقانى جٶنiندە باعا بەرۋگە بولادى. سول سيياقتى وڭتٷستiك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەلەۋمەتتiك-ەكونوميكالىق جاعدايى دا ەلiمiز تەۋەلسiزدiك العاننان بەرگi كەزەڭدەگi ٶركەندەۋ ٷدەرiسiنە سەيكەس جىلدان-جىلعا جاقسارىپ كەلەدi. وسىعان وراي وبلىستىق قارجى باسقارماسى باسشىسىنىڭ مiندەتiن اتقارۋشى راقىمبەردi جانىسبەكۇلى مٷلكەمانوۆتان ٶڭiرiمiزدiڭ ٶركەندەۋ قارقىنىن ٶتكەن مەن بٷگiندi سالىستىرا وتىرىپ ايتىپ بەرۋiن ٶتiنگەن ەدiك.
– بiزدiڭ ٶڭiر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ەڭ كٶپ كٶلەمدە سۋبۆەنتسييا الاتىن وبلىس بولىپ سانالادى. دەگەنمەن, بيۋدجەتتiڭ كiرiسiنە تٷسەتiن سالىقتار مەن باسقا دا مiندەتتi تٶلەمدەردiڭ كٶلەمi دە جىلدان-جىلعا ٶسiپ كەلەدi. باسقارمانىڭ باستى كٶرسەتكiشi بولىپ تابىلاتىن بيۋدجەت قورجىنىن تولىقتىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستار مەن ونىڭ نەتيجەسiنە توقتالىپ ٶتسەڭiز?
– يە, دۇرىس ايتاسىز, بiزدiڭ سۋبۆەنتسييانى كٶپ الۋىمىزدىڭ سەبەبi, رەسپۋبليكاداعى حالىق سانى ەڭ كٶپ وبلىس بولىپ سانالامىز. دەگەنمەن, جەرگiلiكتi بيۋدجەتكە تٷسەتiن سالىقتار مەن باسقا دا مiندەتتi تٶلەمدەردiڭ كٶلەمi جىلدان-جىلعا ٶسiپ كەلەدi. مىسالى, 2015 جىلى وبلىس بويىنشا جەرگiلiكتi بيۋدجەتكە 101 ملرد. تەڭگە تٷسسە, 2016 جىلى – 106 ملرد. تەڭگە, ال, بيىل 120 ملرد. تەڭگەدەن استام قارجى تٷسەدi دەپ كٷتiلۋدە.
ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ ٷستiمiزدەگi جىلدىڭ اقپان ايىندا وبلىس ەكiمi ج.تٷيمەباەۆتى قابىلداۋ كەزiندە ٶڭiردiڭ سالىق تٷسiمدەرi كٶرسەتكiشiنiڭ تٶمەندiگiنە جەنە رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ دوتاتسييالى ٶڭiر بولىپ وتىرعانىنا نازار اۋدارعان بولاتىن.
وسىعان بايلانىستى قازiرگi كەزدە جەرگiلiكتi بيۋدجەتتiڭ تٷسiمدەر كٶلەمiن ۇلعايتۋ بويىنشا ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلىپ, iس-شارالار جوسپارى ەزiرلەندi. بۇل iس-شارا جوسپارىندا بيۋدجەتتiڭ كiرiسiن كٶبەيتۋ ٷشiن ەربiر سالانى قامتيتىن, جان-جاقتى جەنە ناقتى اتقارىلاتىن جۇمىستار كٶرسەتiلگەن. قازiر بارلىق مەملەكەتتiك ورگاندار تاراپىنان وسى باعىتتا تيiستi جۇمىستار اتقارىلۋدا.
– بٷگiنگi تاڭدا بيۋدجەتتiڭ يگەرiلۋ دەڭگەيi قانداي?
– بiزدiڭ وبلىس رەسپۋبليكا بويىنشا بيۋدجەت كٶلەمi جاعىنان ەڭ جوعارى بيۋدجەتتٸ ٶڭiر بولعانىنا قاراماي, ونى يگەرۋ جٶنiنەن ەلiمiزدە الدىڭعى قاتاردان كٶرiنiپ كەلەدi. جالپى, بيۋدجەتتiڭ اتقارىلۋ جۇمىستارى جىلدان-جىلعا جاقسارا تٷسۋدە.
جوعارىدا ايتىپ ٶتكەنiمدەي, وبلىستىڭ بيىلعى بيۋدجەتi 600 ملرد. تەڭگەدەن اسىپ وتىر. بۇل قارجىنىڭ 261,9 ملرد. تەڭگەسi نەمەسە 40%-دان استامى بiلiم سالاسىنا بٶلiنگەن. اتاپ ايتاتىن بولساق, مەكتەپكە دەيiنگi ساپالى تەربيە مەن بiلiمنiڭ قولجەتiمدiلiگiن قامتاماسىز ەتۋ ٷشiن بٶلiنگەن قارجى 2016 جىلى 38,7 ملرد. تەڭگە بولسا, بيىل بۇل كٶرسەتكiش 41,8 ملرد. تەڭگەگە ۇلعايدى.
حالىقتىڭ جوعارى تابيعي ٶسiمiنiڭ نەتيجەسiندە, جىل سايىن وبلىستىڭ جالپى بiلiم بەرۋ مەكتەپتەرiندەگi وقۋشى سانى ارتىپ كەلەدi. سوندىقتان اعارتۋشىلىق سالاعا بيۋدجەتتەن 140,7 ملرد. تەڭگە بٶلiنiپ وتىر.
بٷگiندە وبلىستا «نۇرلى جول» جەنە «نۇرلى جەر» باعدارلامالارى اياسىندا ايتارلىقتاي اۋقىمدى جۇمىستار جٷرگiزiلۋدە. تەك, وسى ەكi باعدارلاما بويىنشا 2016–2017 جىلدارى 95 نىساننىڭ قۇرىلىسىن جٷرگiزۋ ٷشiن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قورىنان 55,7 ملرد. تەڭگە بٶلiندi. جالپى, وسى باعدارلامالاردى iسكە اسىرۋ نەتيجەسiندە وبلىس بويىنشا 5,3 مىڭ ادامدى جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتۋ جوسپارلانسا, بيىلعى جىلدىڭ 1 قازانىنا دەيiن 3,7 مىڭ ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى.
– مەملەكەت باسشىسى مەن ەل ٷكiمەتi اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىپ, بۇل سالانى دامىتۋعا جىلدان-جىلعا بيۋدجەتتەن كٶبiرەك قارجى بٶلiنiپ كەلە جاتقانىن كٶرiپ وتىرمىز. وسى قامقورلىقتىڭ قايتارىمى قانداي?
– سوڭعى جىلدارى اۋىلعا مەملەكەت تاراپىنان اۋقىمدى قولداۋلار كٶرسەتiلiپ, اگروٶنەركەسiپ كەشەنiن مەملەكەتتiك قولداۋدىڭ ارقاسىندا بۇل سالا ٷلكەن نەتيجەلەر بەرۋدە. مىسالى, 2016 جىلى اگروسەكتورعا 32 ملرد. تەڭگە جۇمسالسا, بيىل 34 ملرد. تەڭگە بٶلiنگەن. بۇل قارجىنىڭ 26,9 ملرد. تەڭگەسi شارۋالارعا سۋبسيدييا رەتiندە بەرiلۋدە. جالپى, ٷستiمiزدەگi جىلى 40 مىڭعا جۋىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ٶندiرۋشiلەرi مەملەكەتتiك قولداۋعا يە بولدى.
وسىنداي اۋقىمدى كٶمەكتiڭ ارقاسىندا وزىق تەحنولوگييالاردى قولدانۋدا بiزدiڭ وبلىس كٶش باستاپ تۇر. بيىلعى جىلدان باستاپ, جاڭا باستامامەن 59 گەكتارعا جاڭعاق, 7 گەكتارعا بادامشا ەگiلدi.
تامشىلاتىپ سۋارۋ ەدiسi 7,5 مىڭ گەكتارعا ەندiرiلiپ, جالپى كٶلەمi 58,5 مىڭ گەكتارعا جەتتi. بۇل رەسپۋبليكالىق ٷلەستiڭ 72%-ىنا تەڭ.
وبلىستا 171 گەكتارعا جىلىجايلار سالىنىپ, ونىڭ جالپى كٶلەمi 1 294 گەكتارعا جەتتi. بۇل رەسپۋبليكالىق ٷلەستiڭ 80%-ىن قۇرايدى. سونداي-اق, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگiس كٶلەمi ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 29 مىڭ گەكتارعا ارتىپ, 818 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. نەتيجەسiندە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ٶنiم كٶلەمi 9 ايدا 57 ملرد. تەڭگەگە ارتىپ, 376,5 ملرد. تەڭگەگە جەتتi.
مال شارۋاشىلىعىندا دا تۇراقتى ٶسiم بايقالۋدا. «سىباعا» باعدارلاماسىمەن 13 087 انالىق iرi قارا, «التىن اسىق» باعدارلاماسىمەن 23 352 ۋاق مال, «قۇلان» باعدارلاماسى اياسىندا 2 366 باس جىلقى ساتىپ الىنىپ, بۇل كٶرسەتكiش بويىنشا رەسپۋبليكادا بiرiنشi ورىندى يەلەندiك.
– باسقارما ۇجىمىنىڭ تاعى بiر نەگiزگi مiندەتi كوممۋنالدىق مەنشiكتi باسقارۋ, ونى قورعاۋ بويىنشا شارالاردى ۇيىمداستىرۋ بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا كەلەسi جىلى اياقتالادى دەپ كٷتiلiپ وتىرعان جەكەشەلەندiرۋ مەسەلەسi مەن وبلىس اۋماعىنداعى كوممۋنالدىق مٷلiكتەردi تيiمدi پايدالانۋ جەنە ولاردى جالعا بەرۋ قالاي جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقاندىعىنا توقتالا كەتسەڭiز?
– قر ٷكiمەتiنiڭ جەكەشەلەندiرۋدiڭ 2016–2020 جىلدارعا ارنالعان كەشەندi جوسپارىنا سەيكەس وڭتٷستiك قازاقستان وبلىسى بويىنشا 2017 جىلى جەكەشەلەندiرۋگە جاتاتىن 21 نىساننىڭ 10-ى 557,6 ملن. تەڭگەگە ساتىلسا, التاۋى 6 678,7 ملن. تەڭگەگە كەيiننەن ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن سەنiمگەرلiك باسقارۋعا بەرiلدi. 1 نىسان بويىنشا اعىمداعى جىلدىڭ 7 قاراشاسىندا كەيiننەن ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن سەنiمگەرلiك باسقارۋعا بەرۋ جٶنiندە تەندەر ٶتكiزiلiپ, 10 بانكتiك كٷن iشiندە كەلiسiم-شارت تٷزiلەتiن بولادى. سونداي-اق, 1 نىسان 3-شi رەت ەلەكتروندى تەندەرگە قويىلىپ, 2 نىسان 3 رەت ٶتكەن ەلەكتروندىق ساۋدا-ساتتىقتا ساتىپ الۋعا نيەت بiلدiرۋشiلەردiڭ بولماۋىنان ساۋدا-ساتتىقتار ٶتكiزiلمەدi دەپ تانىلدى. جەنە سوڭعى 1 نىسان بويىنشا باعالاۋ ەسەبi الىنىپ, ساۋدا-ساتتىققا قويۋدىڭ الدىڭعى رەسiمدەرi جاسالۋدا.
بۇدان باسقا, وبلىستىق قارجى باسقارماسى تاراپىنان وبلىستىق كوممۋنالدىق مەنشiكتەگi 2 عيمارات ەلەكتروندىق ساۋدا-ساتتىق ارقىلى جالپى 111,5 ملن. تەڭگەگە جەنە 54 اۆتوكٶلiك 14 036,6 مىڭ تەڭگەگە ساتىلدى.
وبلىس بويىنشا كوممۋنالدىق مەنشiكتەگi تۇرعىن ەمەس جايلارىن جالعا بەرۋدەن تٷسەتiن تٷسiمدەردiڭ بيىلعى جىلدىڭ 10 ايداعى جوسپارى – 84,5 ملن. تەڭگە بولسا, ناقتى بيۋدجەتكە 104,1 ملن. تەڭگە تٷستi نەمەسە جوسپار 123,2%-عا ارتىق ورىندالدى. بۇل 2016 جىلدىڭ تيiستi كەزەڭiمەن سالىستىرعاندا 35,3 ملن. تەڭگەگە كٶپ. ياعني 2016 جىلدان باستاپ مٷلiكتiك جالداۋ (جالعا الۋ) مەملەكەتتiك تiزiلiم ۆەب-پورتال ارقىلى ەلەكتروندى تٷردە جٷزەگە اسىرىلۋىنا بايلانىستى تٷسiم كٶلەمi ارتىپ كەلەدi.
– ەڭگiمەڭiزگە راحمەت.
سۇحباتتاسقان سلام نۇرماعانبەتۇلى,
"وڭتٷستٸك قازاقستان" گازەتٸ
