ورتالىق ازييا مەملەكەت باسشىلارى كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا بٸرلەسكەن مەلٸمدەمە قابىلداندى. بۇل تۋرالى قر پرەزيدەنتٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ حابارلادى.
2021 جىلعى 6 تامىزدا تٷرٸكمەنباشى قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ, تەجٸكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ, تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸ جەنە ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸ ٶتتٸ.
مەملەكەتتەر باسشىلارى دوستىق, ٶزارا قۇرمەت پەن سەنٸم, سىندارلىق جەنە ٶزارا تٷسٸنٸستٸك جاعدايىندا ٶتكەن كەلٸسسٶزدەردٸڭ قورىتىندىلارى بويىنشا,
تاريحي قالىپتاسقان دوستىق جەنە تاتۋ كٶرشٸلٸك قاتىناستار نەگٸزٸندە ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ ٷدەمەلٸ پروتسەسٸن اتاي وتىرىپ,
بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى جارعىسىنىڭ قاعيداتتارىن نەگٸزگە الا وتىرىپ جەنە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ جالپىعا بٸردەي تانىلعان نورمالارىن ساقتاۋعا ٶزٸنٸڭ بەرٸك بەيٸلدٸلٸگٸن راستاي وتىرىپ,
ٶزارا قۇرمەت, تەڭ قۇقىلىق, بٸر-بٸرٸنٸڭ مٷددەلەرٸن ەسكەرۋ نەگٸزٸندە كەلٸسسٶزدەر مەن كونسۋلتاتسييالار ارقىلى ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸن دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن قاراۋ جەنە شەشۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ كٶرسەتە وتىرىپ,
ٶز مەملەكەتتەرٸنٸڭ ٶڭٸردەگٸ بەيبٸتشٸلٸكتٸ, تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مٷددەسٸندە اشىق جەنە كەڭ اۋقىمدى ٶزارا ٸس-قيمىلعا ەزٸرلٸگٸن اتاي وتىرىپ,
ساياسات, ورنىقتى جەنە تۇراقتى دامۋ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق-قارجىلىق, كٶلٸك-كوممۋنيكاتسييالىق, سۋ-ەنەرگەتيكالىق, اقپاراتتىق-تەحنولوگييالىق, ەكولوگييالىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى قوسا العاندا, ٶزارا مٷددەلٸلٸك بٸلدٸرٸلگەن بارلىق سالالارداعى قاتىناستاردى ودان ەرٸ كەڭەيتۋگە جەنە نىعايتۋعا دەگەن جالپى ۇمتىلىستى نەگٸزگە الا وتىرىپ,
ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ ماڭىزدى جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك پروبلەمالاردى شەشۋدەگٸ بٸرلەسكەن باستامالارىنىڭ ەلەمدٸك ارەنادا ەلەۋلٸ نەتيجەلەرٸ بار ەكەنٸن اتاپ ٶتە وتىرىپ,
جاھاندىق سىن-تەگەۋرٸندەر مەن قاۋٸپتەرگە, ونىڭ ٸشٸندە كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييا پاندەميياسىنا قارسى ٸس-قيمىلدا, سونداي-اق ونىڭ تەرٸس سالدارىن بٸرلەسٸپ ەڭسەرۋدە ٶڭٸر مەملەكەتتەرٸنٸڭ تىعىز ەرٸپتەستٸگٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كٶرسەتە وتىرىپ,
ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ جٷيەلٸ تٷردەگٸ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەرٸ ٶڭٸردەگٸ كٶپجاقتى مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتەتٸن ٶزەكتٸ مەسەلەلەر بويىنشا ۇسىنىستاردى تالقىلاۋعا جەنە ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن تاعى دا راستاي وتىرىپ,
تٶمەندەگٸنٸ مەلٸمدەيدٸ:
1. مەملەكەتەر باسشىلارى بيىلعى كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋ ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا ٶتٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتەدٸ.
وسى ورايدا تاراپتار اتالعان فورۋمنىڭ ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىنداعى قاتىناستاردى ودان ەرٸ نىعايتۋ جەنە دامىتۋ ٸسٸندەگٸ تاريحي ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ كٶرسەتەدٸ.
2. تاراپتار ەكٸجاقتى جەنە كٶپجاقتى ٸس-شارالار ٶتكٸزۋ, ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸنٸڭ بارلىق مەملەكەتتەرٸنٸڭ بەيبٸت دامۋىنا, ٶركەندەۋٸ مەن تۇراقتىلىعىنا جەردەمدەسۋ ماقساتىندا ٶزارا ساپارلاردى جٷزەگە اسىرۋ جولىمەن كٶپجاقتى ٶزارا ٸس-قيمىلدى كەشەندٸ دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ مەن قاجەتتٸلٸگٸن راستايدى.
3. تاراپتار تٷرٸكمەنباشى قالاسىنداعى كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋ قاۋٸپسٸزدٸك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, ساۋدا, ەكونوميكا جەنە ينۆەستيتسييالار, كٶلٸك جەنە ترانزيت, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ سالالارىندا ٶنەركەسٸپتٸك كووپەراتسييا, سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستار, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, تۋريزم, عىلىم, بٸلٸم, مەدەنيەت جەنە گەندەرلٸك تەڭدٸك مەسەلەلەرٸندە ٶڭٸرلٸك ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق باعىتتارىن, نىساندارى مەن تەتٸكتەرٸن جان-جاقتى قاراۋعا مٷمكٸندٸك بەرگەنٸن اتاپ ٶتەدٸ.
4. مەملەكەت باسشىلارى ٶز ەلدەرٸنٸڭ ەلەۋەتٸن ٶڭٸردە قاۋٸپسٸز, تۇراقتى, كەڭ جەنە اشىق ەرٸپتەستٸككە ارنالعان كەڭٸستٸك قالىپتاستىرۋ مٷددەسٸنە پايدالانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتەدٸ.
وسىعان وراي تاراپتار سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸكتەرٸ, ديپلوماتييالىق ٶكٸلدٸكتەر, كونسۋلدىق مەكەمەلەر, سونداي-اق ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ بۇۇ جانىنداعى تۇراقتى ٶكٸلدٸكتەرٸ مەن باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار جەلٸسٸ بويىنشا كونسۋلتاتسييالار ٶتكٸزۋدٸڭ, بايلانىستار مەن ولاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كٶرسەتەدٸ.
5. تاراپتار بۇۇ باس اسسامبلەياسى حالىقارالىق بەيبٸتشٸلٸك جەنە سەنٸم جىلى دەپ جارييالاعان بيىلعى 2021 جىلى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى تۇلعاسىندا قابىلداعان كەڭ اۋقىمدى جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ ستراتەگييالاردى, تۇجىرىمدامالار مەن باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرۋ ٸسٸندە ناقتى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزۋ ماقساتىندا ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ حالىقارالىق ارەناداعى شوعىرلانعان قىزمەتٸن جانداندىرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدٸ.
6. مەملەكەتتەر باسشىلارى 2021 جىلى ورتالىق ازييادا, يادرولىق قارۋدان ازات ايماق تۋرالى شارتقا قول قويىلۋىنىڭ 15 جىلدىعى, سونداي-اق سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جابىلۋىنىڭ 30 جىلدىعى اتالىپ ٶتەتٸنٸنە ەرەكشە توقتالدى.
وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنتتەر ورتالىق ازيياداعى, يادرولىق قارۋدان ازات ايماق تۋرالى شارتتى ٸسكە اسىرۋ بويىنشا ٶڭٸر مەملەكەتتەرٸنٸڭ بەلسەندٸ ىنتىماقتاستىعىن جالعاستىرۋعا دايىن ەكەندٸكتەرٸن بٸلدٸردٸ جەنە يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ ٸسٸندە كٷش-جٸگەردٸ شوعىرلاندىرۋ ماقساتىندا باسقا دا يادرولىق قارۋسىز ايماقتارمەن ٶزارا ٸس-قيمىلدى جانداندىرۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
7. تاراپتار كٶرشٸ اۋعانستانداعى جاعدايدىڭ جۋىق اراداعى رەتتەلۋٸ ورتالىق ازيياداعى قاۋٸپسٸزدٸك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ مەن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورلارىنىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىنىن راستايدى. وسىعان وراي, تاراپتار اۋعان قوعامىنداعى ازاماتتىق بەيبٸتشٸلٸك پەن كەلٸسٸمگە جەدەل قول جەتكٸزۋگە جان-جاقتى كٶمەك كٶرسەتۋگە دايىن ەكەندٸكتەرٸن بٸلدٸردٸ.
وسى ورايدا تاراپتار بارلىق مٷددەلٸ مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ اۋعانستانداعى قاۋٸپسٸزدٸك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىمىن قالپىنا كەلتٸرۋگە جەنە ونى ەلەمدٸك شارۋاشىلىق بايلانىستارعا تارتۋعا باعىتتالعان كٷش-ەرەكەتتەرٸن قولدايدى.
8. تاراپتار ٶڭٸردٸ دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن جٷيەلٸ تٷردە قاراۋ ٷشٸن تۇراقتى جۇمىس ٸستەيتٸن كونسۋلتاتيۆتٸك پلاتفورما رەتٸندە ورتالىق ازيياداعى قاۋٸپسٸزدٸك پەن ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ ديالوگ قۇرۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋدى قولدادى.
9. تاراپتار ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸنٸڭ تۇراقتى دامۋىن ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسييالىق, ٶنەركەسٸپتٸك, قارجىلىق, ەنەرگەتيكالىق, اۋىل شارۋاشىلىعى, كوممۋنيكاتسييالىق, ەلەۋمەتتٸك, ەكولوگييالىق جەنە ٶزارا مٷددەلٸ باسقا دا سالالارداعى بايلانىستاردى ودان ەرٸ نىعايتۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتۋ بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ مٸندەت دەپ سانايدى.
قارجى جٷيەسٸن بٸرلەسٸپ دامىتۋ جەنە ٶڭٸرگە ينۆەستيتسييالار تارتۋ ماقساتىندا تاراپتار «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى الاڭىن ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸ ەلدەرٸن, سونداي-اق شەتەلدٸك ينۆەستورلارمەن بايلانىستىراتىن ەكونوميكالىق پلاتفورما رەتٸندە پايدالانۋعا كەلٸستٸ.
10. تاراپتار ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ اراسىنداعى كٶشٸ-قون پروتسەستەرٸن رەتتەۋ سالاسىنداعى قۇزىرەتتٸ ورگانداردىڭ ٶزارا ٸس-قيمىلىن كٷشەيتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن, سونداي-اق ەڭبەكشٸ كٶشٸپ-قونۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, ولارعا قۇقىقتىق, ەلەۋمەتتٸك, اقپاراتتىق-كونسۋلتاتسييالىق كٶمەك كٶرسەتۋ قاجەتتٸگٸن مويىندايدى.
11. تاراپتار ٶزارا تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن جەنە ٶڭٸردەگٸ ساۋدا رەسٸمدەرٸن جەڭٸلدەتۋ جٶنٸندەگٸ مٸندەتتەردٸ تيٸمدٸ شەشۋگە ٶزارا تيٸمدٸ ورتاق تەسٸلدەردٸ ودان ەرٸ ەزٸرلەۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتەدٸ.
تاراپتار ٶزارا ساۋدانى ۇلعايتۋ, شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردا ساۋدا-ٶندٸرٸستٸك الاڭداردى, سونداي-اق كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارى جەلٸسٸن دامىتۋدى قوسا العانداعى بٸرلەسكەن ەكونوميكالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ ٸسكەر توپتارى مەن ٶڭٸرلەرٸ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى جانداندىرۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتەدٸ.
12. تاراپتار اۆياتسييالىق, اۆتوكٶلٸك, تەمٸرجول, ٶزەن جەنە تەڭٸز كٶلٸگٸنە ارنالعان جاڭا حالىقارالىق باعىتتار قۇرۋ مەن جۇمىس ٸستەپ تۇرعاندارىن جاڭعىرتا وتىرىپ, مۋلتيمودالدىق كٶلٸك دەلٸزدەرٸن, لوگيستيكانىڭ, ساۋدا مەن تۋريزمنٸڭ حالىقارالىق كٶپفۋنكتسيونالدى ورتالىقتارىن, تاۋارلار مەن جٷكتەردٸڭ ەركٸن جەنە كەدەرگٸسٸز ترانزيتٸن قامتاماسىز ەتۋ, ٷزدٸك حالىقارالىق تەجٸريبەلەرگە سەيكەس ترانسشەكارالىق رەسٸمدەردٸ جەڭٸلدەتۋ جەنە ٶڭٸردٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن تيٸمدٸ پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن باسقا دا بٸرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا كٶلٸك-ترانزيت سالاسىنداعى كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ەرٸ تەرەڭدەتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن ايرىقشا اتاپ كٶرسەتەدٸ.
تاراپتار «سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك» جەنە «شىعىس – باتىس» حالىقارالىق دەلٸزدەرٸن بٸرلەسٸپ دامىتۋعا بارىنشا كٷش سالادى.
تاراپتار كٶلٸك كوممۋنيكاتسييالارى جٶنٸندەگٸ ٶڭٸرلٸك كەڭەس قۇرۋدى جەدەلدەتۋ, ٶڭٸر مەملەكەتتەرٸ قاتىساتىن تيٸمدٸ حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزدەرٸن قالىپتاستىرۋ بويىنشا ٸسكە اسىرىلىپ جاتقان جەنە پەرسپەكتيۆالى جوبالاردى ەسكەرە وتىرىپ, ورتالىق ازييادا كٶلٸك جٷيەسٸن بٸرلەسٸپ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ باعدارلاما مەن كەلٸسٸمدٸ كەلٸسۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
تاراپتار ٶزبەك تاراپىنىڭ بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى اياسىنداعى كٶلٸكتٸك-كوممۋنيكاتسييالىق ٶزارا بايلانىستى دامىتۋدىڭ ٶڭٸرلٸك ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى باستاماسىن قولدادى.
تاراپتار ٶڭٸرلٸك قوسىلعان قۇن تٸزبەكتەرٸن جەنە بٸرلەسكەن ٶنەركەسٸپتٸك كلاستەرلەردٸ قۇرۋ, تسيفرلىق ەكونوميكانى ٸلگەرٸلەتۋدەگٸ ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ ارقىلى ٶزارا ساۋدا كٶلەمٸن ۇلعايتۋعا نيەتتەنٸپ وتىر.
13. تاراپتار ساۋدا-ەكونوميكالىق, ەنەرگەتيكالىق, كٶلٸكتٸك-لوگيستيكالىق جەنە يننوۆاتسييالىق باعىتتاردا ٶزارا ىنتىماقتاستىققا ماقساتتى جەنە جٷيەلٸ سيپات بەرۋ ماقساتىندا ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ٶنەركەسٸپشٸلەرٸ مەن كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ بەسجاقتى كەڭەسٸن قۇرۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى مەلٸمدەدٸ.
14. تاراپتار ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكونوميكالىق ٶسۋدٸڭ جاڭا كٶزدەرٸن ٸزدەۋ ماقساتىندا يننوۆاتسييالىق باعدارلامالار مەن جوبالاردى بٸرلەسٸپ ٸسكە اسىرۋ ٷشٸن كٷش-ەرەكەتتەردٸ بٸرٸكتٸرۋگە, سونداي-اق عىلىم, تەحنولوگييالار مەن يننوۆاتسييالار سالاسىنداعى تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىققا قولداۋ كٶرسەتۋگە, عىلىمي زەرتتەۋلەردٸ بٸرلەسٸپ جٷرگٸزۋگە, عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارى اراسىندا تەجٸريبە الماسۋعا نيەت بٸلدٸرەدٸ.
15. تاراپتار جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى جەنە عىلىمي الماسۋلاردىڭ ٶڭٸرلٸك باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋ ارقىلى رەكتورلار فورۋمدارى, عىلىمي كونفەرەنتسييالار مەن عىلىمي-پەداگوگيكالىق جەنە ستۋدەنتتٸك جۇرتشىلىق پەن جاستار سيمپوزيۋمدارى شەڭبەرٸندە بٸلٸم بەرۋ, «عىلىمي ديپلوماتييا» سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋدٸ قولدايدى.
تاراپتار اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالاردىڭ دامۋى مەن پايدالانۋداعى پروگرەستٸ, سونداي-اق كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرگە دەگەن ٷدەمەلٸ ەسەرٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ. مەملەكەتتەر حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارى مەن نورمالارىن ساقتاي وتىرىپ, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ جاڭا قاتەرلەرٸن ەڭسەرۋ ماقساتىندا كٷش-جٸگەر بٸرٸكتٸرۋگە نيەتتٸ.
16. ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ بارلىعى كليماتتىڭ ٶزگەرۋ سالدارىن جۇمسارتۋ جەنە وعان بەيٸمدەلۋ, شٶلەيتتەنۋگە قارسى كٷرەس, سۋ-ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ, قورشاعان ورتا مەن ەكولوگييانى قورعاۋ, مۇزدىقتاردى ساقتاۋ جەنە ۋران قالدىقتارى قويمالارىن رەكۋلتيۆاتسييالاۋ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸن دامىتۋدى قوسا العاندا, قورلاردى ٷنەمدەيتٸن جەنە جاسىل تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە باعىتتالعان جوبالار مەن باعدارلامالاردى ٸلگەرٸلەتۋ سالاسىنداعى ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
تاراپتار وسى سالالاردا ٶڭٸردەگٸ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ۇزاق مەرزٸمدٸ جەنە ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىق تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەر جۇمساۋعا دايىن.
تاراپتار ٶڭٸردٸڭ بارلىق ەلدەرٸنٸڭ مٷددەلەرٸن ەسكەرەتٸن ورتالىق ازيياداعى سۋ-ەنەرگەتيكالىق مەسەلەلەردٸ شەشۋگە قولعابىس ەتۋ ٷشٸن قولدانىستاعى جەنە سالىنىپ جاتقان گيدروەنەرگەتيكالىق وبەكتٸلەردٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
تاراپتار بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 75-شٸ سەسسيياسىنىڭ «تابيعات شەكارا تانىمايدى: ترانسشەكارالىق ىنتىماقتاستىق – بيوەرتٷرلٸلٸكتٸ ساقتاۋدىڭ, قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ جەنە تۇراقتى پايدالانۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورى», «تۇراقتى دامۋعا ارنالعان سۋ» 2018-2028 جىلدارداعى ٸس-قيمىلداردىڭ حالىقارالىق ونجىلدىعىنىڭ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋ بارىسىنا ورتامەرزٸمدٸ جان-جاقتى شولۋ بويىنشا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ كونفەرەنتسيياسى», «ارال ٶڭٸرٸن ەكولوگييالىق يننوۆاتسييالار مەن تەحنولوگييالار ايماعى دەپ جارييالاۋ», «بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى مەن ارالدى قۇتقارۋ جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق قور اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق», «قازاقستانداعى سەمەي ٶڭٸرٸ حالقىن وڭالتۋ, قورشاعان ورتاسىن قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە ەكونوميكالىق دامۋ ماقساتىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق جەنە ٸس-شارالاردى ٷيلەستٸرۋ» قارارلارىن قابىلداۋ سيياقتى حالىقارالىق جەنە ٶڭٸرلٸك باستامالاردى تۇتاس تٷسٸنۋگە قول جەتكٸزۋدٸڭ جەنە بۇۇ الاڭىندا ٸلگەرٸلەتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كٶرسەتەدٸ.
جاھاندىق كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنٸڭ ەلەمدەگٸ, اتاپ ايتقاندا ورتالىق ازيياداعى مۇزدىقتارعا تەرٸس ەسەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتەر باسشىلارى تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ 2025 جىلدى حالىقارالىق مۇزدىقتاردى ساقتاۋ جىلى دەپ جارييالاۋ جەنە مۇزدىقتاردى قورعاۋ حالىقارالىق قورىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدادى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸنٸڭ تٶمەن كٶمٸرتەكتٸ ەنەرگەتيكانى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى جٷزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان بۇۇ ستراتەگيياسىن ەزٸرلەۋ تۋرالى باستاماسىنا, سونداي-اق بۇۇ اياسىندا ەنەرگەتيكاداعى باسىم باعىتتاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە سۋتەگٸن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق «جول كارتاسىن» قۇرۋعا قولداۋ بٸلدٸردٸ.
17. مەملەكەتتەر باسشىلارى ٶڭٸردەگٸ, ونىڭ ٸشٸندە ارال تەڭٸزٸ باسسەينٸندەگٸ, ەسٸرەسە ەكولوگييالىق داعدارىس پەن كليمات ٶزگەرۋٸنٸڭ تەرٸس ەسەرٸنە ۇشىراعان ايماقتارداعى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە ەكولوگييالىق جاعدايدى ساۋىقتىرۋمەن بايلانىستى پروبلەمالاردى كەشەندٸ شەشۋ ٷشٸن كٷش-جٸگەردٸ شوعىرلاندىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن مويىندادى.
18. تاراپتار سۋدىڭ, اتموسفەرالىق اۋانىڭ لاستانۋىن ازايتۋعا, مۇزدىقتاردى, جەردٸڭ توزۋىن ساقتاۋعا, ورمان ەكپەلەرٸ الاڭدارىن ۇلعايتۋعا, تابيعات اپاتتارىنىڭ, ونىڭ ٸشٸندە سۋ تاسقىنى, سەل تاسقىنى, قۇرعاقشىلىق تەۋەكەلدەرٸن ازايتۋعا, سونداي-اق تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان كەلٸسٸلگەن شارالار قابىلداۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەتتەر باسشىلارى ورتالىق ازييانىڭ بارلىق مەملەكەتتەرٸنٸڭ مٷددەلەرٸ مەن قاتىسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ارالدى قۇتقارۋ جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق قوردىڭ ۇيىمدىق قۇرىلىمى مەن شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسىن جەتٸلدٸرۋ جٶنٸندە جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
19. بٷگٸن, ادامزات جاڭا جاھاندىق قاۋٸپ-قاتەرگە - كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسييانىڭ پاندەميياسىنا تاپ بولعان كەزدە, ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ وسى ينفەكتسييانىڭ تارالۋىنا قارسى كەشەندٸ شارالار قابىلداپ جاتىر.
وسى باعىتتاعى قادامدارىن ەلەمدٸك قوعامداستىقتىڭ قىزمەتٸمەن تولىق ٷيلەستٸرە وتىرىپ, تاراپتار كوروناۆيرۋسپەن كٷرەستە ماڭىزدى حالىقارالىق باستامالاردى قولدايدى.
مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ بۇۇ اياسىندا اۋرۋلار جەنە بيوقاۋٸپسٸزدٸكتٸ باقىلاۋ جٶنٸندەگٸ ٶڭٸرلٸك ورتالىقتار جەلٸسٸن قۇرۋ, سونداي-اق بۇۇ اياسىندا ارنايى كٶپجاقتى ورگان - بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنە ەسەپ بەرەتٸن بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق اگەنتتٸك قۇرۋ تۋرالى باستاماسىنا قولداۋ بٸلدٸردٸ.
وسىعان وراي, تاراپتار عىلىمي ديپلوماتييا جەلٸسٸ بويىنشا ٶزارا ٸس-قيمىلدى جانداندىرۋعا, عالىم-مەديكتەردٸڭ, ساراپشىلار مەن بٸلٸمنٸڭ ٶزگە دە ارالاس سالالارىنداعى مامانداردىڭ جٷيەلٸ قارىم-قاتىناسى ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ جاعدايلاردى جاساۋعا كەلٸستٸ.
ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ قاۋٸپتٸ ينفەكتسييالاردىڭ تارالۋىنا قارسى ٸس-قيمىل جاساۋ ٸسٸندەگٸ كٷش-جٸگەرٸن شوعىرلاندىرۋ ماقساتىندا تاراپتار ۆيرۋستاردىڭ جەنە باسقا دا ينفەكتسييالاردىڭ شىعۋ تابيعاتىن, ولار تۋدىراتىن اۋرۋلاردىڭ شىعۋ نىساندارىن, ينفەكتسييالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ جەنە الدىن الۋ ەدٸستەرٸن زەردەلەۋ جٶنٸندەگٸ ٶڭٸرلٸك تەتٸك قۇرۋ تۋرالى مەسەلەنٸ قاراۋ قاجەت دەپ سانايدى.
20. ازىق-تٷلٸك جٷيەلەرٸنٸڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۇرعىسىنان تاراپتار جەتكٸزۋ تٸزبەگٸن قولداۋعا جەنە ازىق-تٷلٸك پەن كٷندەلٸكتٸ قاجەت تاۋارلارعا ارنالعان «جاسىل دەلٸزدەر» تەتٸكتەرٸن كەڭٸنەن ەنگٸزۋگە كەلٸستٸ.
21. تاراپتار ورتالىق ازييانى مەكەندەيتٸن حالىقتاردىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن جەنە بۇۇ جارييالاعان مەدەنيەتتەردٸ جاقىنداستىرۋدىڭ حالىقارالىق ونجىلدىعى رۋحىندا مەدەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋعا, الۋان تٷرلٸ مەدەنيەتتەر مەن ۇلتارالىق تولەرانتتىلىقتى ساقتاۋعا جەنە كٶتەرمەلەۋگە, ەتنوساياساتتى, ٶڭٸردٸڭ ماتەريالدىق جەنە ماتەريالدىق ەمەس مەدەني جەنە تابيعي مۇراسىن زەردەلەۋ مەن قورعاۋ سالاسىندا ىنتىماقتاسۋعا جەنە ٶزارا قولداۋ كٶرسەتۋگە, ەدەبي بايلانىستاردى جەتٸلدٸرۋگە, حالىقارالىق فەستيۆالدار, فورۋمدار مەن كونكۋرستار ٶتكٸزۋگە, مۋزىكا, تەاتر, بەينەلەۋ جەنە قولٶنەرٸ, كينەماتوگرافييا, تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋ, مۇراعات, مۇراجاي مەن كٸتاپحانا ٸسٸ سالاسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدى تەرەڭدەتۋگە جەنە ازاماتتار, ەڭ الدىمەن جاستار اراسىنداعى تٸكەلەي بايلانىستار مەن تۋريستٸك الماسۋلاردى دامىتۋعا كەلٸستٸ.
وسى باعىتتاعى ٶزارا ٸس-قيمىلعا جٷيەلٸ جەنە تۇراقتى سيپات بەرۋ ماقساتىندا تاراپتار «ورتالىق ازييا: ورتاق تاريح جەنە ورتاق بولاشاق» اتتى مەدەني-گۋمانيتارلىق الماسۋدىڭ بٸرىڭعاي پلاتفورماسى رەتٸندە ورتالىق ازييا مەدەني ديالوگ فورۋمىن قۇرۋعا ۋاعدالاستى.
22. سپورتتىڭ حالىقتار اراسىنداعى دوستىقتى نىعايتۋداعى ماڭىزدى رٶلٸن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتەر باسشىلارى دەنە شىنىقتىرۋ مەن سپورتتى دامىتۋدى جالعاستىرۋعا, تاراپتار اۋماقتارىندا حالىقارالىق سپورتتىق-بۇقارالىق ٸس-شارالاردى ٶتكٸزۋگە قولداۋ كٶرسەتۋگە, دەنە شىنىقتىرۋ, سپورت ۇيىمدارى مەن مەكەمەلەرٸ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كٶتەرمەلەۋگە كەلٸستٸ. سونداي-اق ۇلتتىق سپورت تٷرلەرٸن حالىقارالىق سپورت ارەناسىنا ٸلگەرٸلەتۋ بويىنشا تاراپتار كٷش-جٸگەردٸ شوعىرلاندىرۋى قاجەت ەكەنٸ اتالىپ ٶتتٸ.
23. مەملەكەتتەر باسشىلارى تۋريزم سالاسىندا, ونىڭ ٸشٸندە پاندەمييادان كەيٸن وسى سەكتوردى جەدەل قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە ٶڭٸر ەلدەرٸ اراسىنداعى تۋريستٸك الماسۋدى جانداندىرۋ ماقساتىنداعى تىعىز ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
سونداي-اق تاراپتار ترانسشەكارالىق اۋماقتاردا تۋريستٸك ايماقتار مەن كلاستەرلەر قۇرۋ, ورتالىق ازييادا بٸرىڭعاي كەڭٸستٸك قۇرۋ ماقساتىندا تۋريستٸك ٶنٸمدەر مەن باعىتتاردى بٸرلەسٸپ ٸلگەرٸلەتۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋعا كەلٸستٸ.
تاراپتار حالىقارالىق جەنە ٸشكٸ تۋريزمدٸ دامىتۋعا قاتىساتىن ۇيىمدار جەنە تۋريزم سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك باسقارۋ ورگاندارى مەن تۋريستٸك كومپانييالار اراسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىقتى قولدايدى.
تاراپتار تۋريستٸك قىزمەتتٸ دامىتۋ تۋرالى اقپاراتپەن, باسپا ماتەريالدارىمەن, فيلمدەرمەن الماسۋدا, جارنامالىق كامپانييالار, كونفەرەنتسييالار مەن سەمينارلار ٶتكٸزۋدە, كٶرمەلەر مەن جەرمەڭكەلەر ۇيىمداستىرۋدا ودان ەرٸ ىنتىماقتاستىق جاسايتىن بولادى.
24. مەملەكەتتەر باسشىلارى سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولارعا 2022-2024 جىلدارعا ارنالعان ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ جول كارتاسى جوباسىن (ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەرٸنٸڭ قورىتىندىلارى بويىنشا) بەكٸتۋ جۇمىستارىن جۋىق ارادا اياقتاۋدى تاپسىردى.
25. مەملەكەتتەر باسشىلارى سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولارعا ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كەلەسٸ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸندە XXI عاسىردا ورتالىق ازييانى دامىتۋ ماقساتىندا دوستىق, تاتۋ كٶرشٸلٸك جەنە ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتقا قول قويۋدى دايىنداۋدى تاپسىردى.
26. پرەزيدەنتتەر ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋلەرٸنٸڭ بٸرىڭعاي رەمٸزٸن پايدالانۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى جەنە ول تۋرالى ەرەجەنٸ ماقۇلدادى.
27. پرەزيدەنتتەر ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ قۇرمەت بەلگٸسٸن بەكٸتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداپ, قۇرمەت بەلگٸسٸ تۋرالى ەرەجە مەن ونىڭ سيپاتتاماسىن ماقۇلدادى.
28. مەملەكەتتەر باسشىلارى تٷرٸكمەنباشى قالاسىندا ٶتٸپ جاتقان ورتالىق ازييا ەلدەرٸ ەيەلدەر ديالوگىنىڭ فورۋمىنا, ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق فورۋمىنا, ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ۇلتتىق ٶنٸمدەر حالىقارالىق كٶرمەسٸنە, ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ۇلتتىق تاعامدار حالىقارالىق فەستيۆالٸنە جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ مەدەنيەت جەنە ٶنەر شەبەرلەرٸنٸڭ سالتاناتتى كونتسەرتٸنە جوعارى باعا بەردٸ.
مەملەكەتتەر باسشىلارى سىرتقى ٸستەر مينيسترلەرٸنە ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ تٶرتٸنشٸ كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋٸن ٶتكٸزۋ مەرزٸمٸ مەن ورنى بويىنشا ۇسىنىستار دايىنداۋدى جەنە كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋدٸڭ كٷن تەرتٸبٸن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى.
كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋ دەستٷرلٸ دوستىق, شىرايلى جەنە سەنٸمدٸ اتموسفەرادا ٶتتٸ.
مەملەكەتتەر باسشىلارى تٷرٸكمەنستان پرەزيدەنتٸ گۋربانگۋلى مياليكگۋلىەۆيچ بەردٸمۇحامەدوۆكە قوناقجايلىلىعى جەنە كونسۋلتاتيۆتٸك كەزدەسۋدٸ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ٷشٸن ريزاشىلىق بٸلدٸردٸ.
تٷرٸكمەنباشى ق., 2021 جىلعى 6 تامىز
