ەلوردادا ەبۋ ناسىر ەل-فارابي اتىنداعى وقۋشىلار سارايىنىڭ الدىندا ەبۋ ناسىر ەل-فارابيگە ەسكەرتكٸش ورناتىلدى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تٸلشٸسٸ.
عۇلاما مٷسٸنٸ قولا مەن گرانيتتەن جاسالعان, ونىڭ بيٸكتٸگٸ – 9,5 مەتر. اۆتورلىق توپ قۇرامىندا مٷسٸنشٸلەر – ا. بٷركٸتباەۆ, د. سارباسوۆ, ق. بەگۋليەۆ, ا. توقباەۆ جەنە د. ٷسەنباەۆ بار.
ەسكەرتكٸشتٸڭ اشىلۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك حاتشىسى قىرىمبەك كٶشەرباەۆ ارنايى قاتىستى.
«قۇرمەتتٸ زييالى قاۋىم! ۇلى ويشىل عۇلاما, اريستوتەلدەن كەيٸنگٸ عالامداعى ەكٸنشٸ ۇستاز اتانعان ەل-فارابي – بٸزدٸڭ عانا ەمەس, تۇتاس ادامزاتتىڭ باعىنا بٸتكەن تۇلعا. عىلىمنىڭ سان سالاسىن جەتٸك مەڭگەرگەن فيلوسوف مەتافيزيكا, ەپيستەمولوگييا, ەستەتولوگييا, ەتيكا, فيزيكا, استرولوگييا, پسيحولوگييا مەن مۋزىكا سالالارىنىڭ تەورييالىق نەگٸزٸن قالاعان ەنتسيكلوپەديياشى عالىم. ونىڭ جازعان ەڭبەكتەرٸ 10-عاسىردان بٷگٸنگە دەيٸن ماڭىزدىلىعىن جويعان جوق. ەل-فارابي ورتاعاسىرلىق اعارتۋ كەزەڭٸندەگٸ شىعىس پەن باتىستاعى اقىل-وي الىپتارىنىڭ بٸرٸ ەرٸ ەڭبەكتەرٸ بٷكٸل ەلەمگە تاراعان ويشىل», - دەدٸ مەملەكەتتٸك حاتشى ەسكەرتكٸشتٸڭ سالتاناتتى اشىلۋىندا.
ونىڭ ايتۋىنشا, قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى ٶزٸنٸڭ «ۇلى دالانىڭ 7 قىرى» ەيگٸلٸ عۇلاما عالىمنىڭ تۇلعاسى مەن مۇراسىنا لايىقتى باعا بەرگەن. ال مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن ٶتكەن 2020 جىلى – ەل-فارابيدٸڭ 1150 جىلدىق مەرەيتويى كەڭ كٶلەمدە اتالىپ ٶتتٸ.
«اتاقتى جازۋشى فرەدەريك ستارر «ۇمىتىلعان ۇلىلىق» كٸتابىندا ەل-فارابيدٸڭ قىزىعۋشىلىق اياسى كەڭ بولعانىن, سول ارقىلى عىلىمداردى تولىعىمەن جٸكتەپ, ەربٸرٸنٸڭ شەكاراسىن سىزىپ, بٸلٸمنٸڭ بارلىق سالاسى ٷشٸن مىقتى نەگٸز جاساعان يسلامداعى بٸرٸنشٸ تۇلعا دەپ اتاعان. سونداي-اق, كٶرنەكتٸ عالىم يبن حالليكان دا عىلىمدا ەشكٸم بۇل كٸسٸنٸڭ دەرەجەسٸنە دەيٸن كٶتەرٸلگەن ەمەس دەپ جازعان ەكەن. وسى رەتتە ەل-فارابي اتامىزدى تۋعان توپىراعىمەن قايتا قاۋىشتىرىپ, تۋعان ەل ٷلەسٸندە قالۋعا زور ەڭبەك سٸڭٸرگەن قازاق عالىمى اقجان ەل-ماشانيدٸ دە ەسكە الۋىمىز ورىندى دەپ ەسەپتەيمٸن. بابا ەڭبەكتەرٸن ەلەمنٸڭ بارلىق مۇراعاترارى مەن كٸتاپحانالارىنان ٸزدەستٸرٸپ, 1971 جىلى مەسكەۋدە ٶتكەن يۋنەسكو-نىڭ ونىنشى كونگرەسٸندە ەل-ماشاني باستاعان عالىمدار قازاق دالاسىندا دٷنيەگە كەلگەنٸن دەلەلدەپ شىقتى», - دەيدٸ ق. كٶشەرباەۆ.
سونداي-اق, مەملەكەتتٸك حاتشى ەل-فارابيدٸڭ ساياسي-ەلەۋمەتتٸك تراكتاتتارىندا جازىلعان باقىتتى, قايىرىمدى جەنە مەيٸرٸمدٸ ادامدار سيپاتتاماسى حاكٸم ابايدىڭ «تولىق ادام» كونتسەپتسيياسىمەن ٷندەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. «اقىل-وي مەن بٸلٸم – ادامزاتتىڭ ەڭ جوعارى ٸزگٸلٸگٸ. بٸلٸمسٸز ادامگەرشٸلٸك مولايمايدى, عىلىم مەن تەربيە ٷشتاسقاندا رۋحاني ساۋاتتىلىققا عانا جول اشىلادى» دەپ جازادى ەل-فارابي. ابايداعى «تولىق ادام» دا – رۋحاني جەتٸلگەن, كەمەلٸنە كەلگەن ادام.
«ادامزات بالاسى وسى ۋاقىتقا دەيٸن تٷرلٸ كەزەڭدٸ باستان كەشٸرۋدە. اعارتۋ ٸسٸ, بٸلٸم مەن عىلىم دامۋى شارىقتاپ بارىپ, قايتا قۇلدىراۋعا كەتكەن كەزەڭدەر دە بولدى. قازٸر بٸز جاڭا عاسىر باسىندا جاڭا شاقىرۋلار الدىندا تۇرمىز. تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ جاستارى جاڭا كٶزقاراستاعى ويى وزىق, ساناسى تەرەڭ, ازات رۋحتى بولۋى كەرەك.
قادٸرمەندٸ قاۋىم! بٷگٸندە تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ارقاسىندا بابا مۇراسىن جاڭعىرتىپ, ەسٸمٸن ۇرپاق ساناسىندا مەڭگٸ قالدىرۋدا بٸراز جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. ۇلى فيلوسوف اتىنداعى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت, وقۋ ورىندارى, ەسكەرتكٸشتەر مەن كٶشەلەر بار. عىلىمي-تەحنيكا سالاسىنداعى ەڭ جوعارى ماراپات – ەل-فارابي اتىنداعى مەملەكەت سىيلىعى تاعايىندالدى. ەندٸ بٷگٸن بٸز سٸزدەرمەن بٸرگە ەلٸمٸزدٸڭ رۋحاني ٶمٸرٸندەگٸ, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعى قارساڭىنداعى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ بٸرٸ – ۇلى ويشىل, ۇستاز, عالىم ەبۋ ناسىر ەل-فارابيگە ارنالعان ەلورداداعى ەسكەرتكٸشتٸڭ اشىلۋىندا تۇرمىز. بۇل ۇلتىنىڭ ۇلى ۇلىنا كٶرسەتكەن قۇرمەتٸنٸڭ بٸر پاراسى. جوبانى جٷزەگە اسىرعان نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸنە جەنە ايدوس بٷركٸتباەۆ باستاعان اۆتورلار مەن مٷسٸنشٸلەرگە العىس بٸلدٸرەمٸز. بۇل ەسكەرتكٸش عۇلاما اتىن يەلەنگەن وقۋشىلار سارايىنا كەلەتٸن جاس جەتكٸنشەكتەردٸڭ جٷرەگٸندە سەۋلە جاعىپ, وي-ساناسىن وياتاتىن زەردەگە اينالسىن دەپ تٸلەك ايتامىز», - دەدٸ قىرىمبەك كٶشەرباەۆ.
