ەيگٸلٸ عالىم, كوسمولوگ ستيۆەن حوكينگ سٶيلەگٸسٸ كەلگەن كەزدە ٶزٸنٸڭ جاق سٷيەگٸندەگٸ بۇلشىق ەت قوزعالىسىن باقىلايتىن سينتەزاتوردان سٶزدەر مەن ەرٸپتەردٸ تاڭدايتىن. بٸراق بۇل حوكينگ ٷشٸن ٶتە ىڭعايسىز قۇرىلعى ەدٸ. ال جاقىندا دەرٸگەرلەر ادامنىڭ داۋىس سيگنالدارىن تٸكەلەي مي قاتپارلارىنان شىعارۋدىڭ جولىن تاپتى.
بۇل باعدارلامانىڭ ەڭ ٷلكەن جاڭالىعى – ادام ميىندا پايدا بولعان سٶز سيگنالدارىن شىنايى ديالوگ جىلدامدىعىنداي ۋاقىتتا مەتٸنگە اينالدىرۋىندا بولسا كەرەك. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ادام ميىن وقيتىن باعدارلاما وعان ەنگٸزٸلگەن سٶزدٸك قورمەن عانا جۇمىس ٸستەيدٸ. بٸراق عالىمدار باعدارلامانى جاقسارتۋ ارقىلى پاتسيەنت ايتقىسى كەلگەن بارلىق سٶزدەردٸ تابان استىندا مەتٸنگە اينالدىرۋعا بولاتىنىنا سەنەدٸ.
كاليفورنييا ۋنيۆەرسيتەتٸ دەرٸگەرلەرٸ سال اۋرۋىنا شالدىققان ادامدارمەن قارىم-قاتىناس ورناتاتىن جاڭا قۇرال ويلاپ تابۋعا شىنداپ كٸرٸسكەن. ال قازٸر قولدانىلىپ جٷرگەن كٶز بەن بۇلشىقەت قوزعالىسىن تٸركەپ وتىراتىن ۆيرتۋالدى پەرنەتاقتالار اسا تيٸمدٸ بولماي تۇر.
ٶنەرتاپقىش عالىم, نەيروحيرۋرگ ەدۆارد چاڭ: «قازٸرگٸ ۋاقىتتا سال اۋرۋىنا شالدىققان ادامدارمەن جىلدام ديالوگ قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاساندى قۇرىلعىلار جوقتىڭ قاسى», - دەيدٸ «Nature Communications» جۋرنالىنا جارييالاعان ماقالاسىندا.
بۇل باعدارلامانى جاساۋعا ەپيلەپسييامەن اۋىراتىن جەنە ميىنا وپەراتسييا جاسالۋى كەرەك ٷش پاتسيەنتتٸڭ دە ٷلەسٸ بولدى. وپەراتسييادان بۇرىن ولاردىڭ مي قابىعىنا كٸشكەنتاي ەلەكترود جابىستىرعىش ورناتىلعان. جابىستىرعىش ميداعى ەپيلەپتيكالىق تالمانىڭ نەگٸزگٸ وشاقتارىن انىقتاۋى كەرەك بولدى.
پاتسيەنتتەر بٸر اپتا بويى اۋرۋحانادا بولىپ, چاڭ مىرزانىڭ زەرتتەۋٸنە قاتىسۋعا كەلٸسٸم بەرگەن. دەرٸگەر ەلەكترودتاردىڭ كٶمەگٸمەن ەر پاتسيەنتكە توعىز كاتەگورييا بويىنشا سۇراقتار قويىپ, بولۋى مٷمكٸن 24 تٷرلٸ جاۋاپتى وقىتقان كەزدەگٸ مي بەلسەندٸلٸگٸن جازىپ وتىرعان.
جينالعان جازبالاردى چاڭ مەن ونىڭ جۇمىس توبى سۇراق-جاۋاپ كەزٸندە پايدا بولعان مي سيگنالدارىن كومپيۋتەرلٸك مودەلدەرگە اينالدىردى. نەتيجەسٸندە, باعدارلاما پاتسيەنتتٸڭ سۇراقتى ەستٸگەن كەزدەگٸ ميىنداعى سيگنالداردىڭ مەنٸن 61% جەنە 76% دەلدٸكپەن انىقتاپ بەرگەن.
زەرتتەۋ توبىنىڭ مٷشەسٸ دەۆيد مۋسس: «بٸز بٸرٸنشٸ رەت ميداعى سيگنالداردى سٶزدەر مەن تٸركەستەرگە اينالدىردىق. بٸز بۇنى تەك باعدارلاماعا ەنگٸزٸلگەن شەكتەۋلٸ سٶزدٸك قورمەن ٸسكە اسىردىق. بولاشاقتا پاتسيەنتتٸڭ ايتقىسى كەلگەن سٶزدەرٸن انىق جەنە دەل جەتكٸزۋدٸ ماقسات ەتەمٸز», - دەيدٸ.
العاشقىندا باعدارلاما پاتسيەنتتٸڭ جاقسى كٶرەتٸن مۋزىكاسىن, حەل-جاعدايىن, بٶلمە تەمپەراتۋراسى مەن ونىڭ جارىقتىعىن جەنە قاشان ولارعا تەكسەرٸس جاساۋعا بولاتىنى جايلى قاراپايىم سۇراقتارعا جاۋاپ الدى. الايدا, ٶنەرتابىستىڭ ەلٸ دە جاقسارتاتىن تۇستارى بار. باعدارلاما ميداعى سيگنالداردى كٷردەلٸ مەتٸنگە اينالدىرۋى قاجەت. ول ٷشٸن ەر پاتسيەنتتٸڭ ميىندا پايدا بولاتىن اۋىزەكٸ سٶزدەردٸ كومپيۋتەردٸك الگوريتمدەرگە اينالدىرىپ, باعدارلاماعا جٷكتەيدٸ.
عالىمداردىڭ تاعى بٸر ماقساتى – ادامنىڭ «وي-قييالىن» وقۋ. قازٸرگٸ تاڭدا باعدارلاما تٸلدٸ قوزعالتىپ, جاقتى اشۋدى قاجەت ەتەتٸن, ياعني مەحانيكالىق مەتٸندەردٸ عانا انىقتايدى. بٸراق, كەيبٸر پاتسيەنتتەرمەن قارىم-قاتىناس قۇرۋ ٷشٸن ول جەتكٸلٸكسٸز بولۋى مٷمكٸن, سوندىقتان ميداعى كٷردەلٸ سيگنالداردى دا وقيتىن ەدٸستەردٸ دامىتۋ قاجەت.
دەگەنمەن, اتالمىش ٶنەرتابىس بولاشاقتا بٸرقاتار ەدەپتٸلٸك مەسەلەسٸن دە قوزعاۋى مٷمكٸن. بۇعان قاتىستى نەيرولوگيياداعى ەدەپ مامانى ۋينستون چيوڭ سوڭعى جازعان ماقالاسىندا «نەيروپروتەزدەر» ادامنىڭ ٸشكٸ ويلارىن ەشكەرەلەي الا ما دەگەن سۇراقتى كٶتەردٸ.
ال باعدارلاما اۆتورى چاڭ مىرزانىڭ ايتۋىنشا, بٸرەۋدٸڭ ايتقىسى كەلگەن سٶزٸن شيفرلاۋدىڭ ٶزٸ ٷلكەن قيىندىق تۋعىزعان كەزدە, ادامنىڭ ٸشكٸ ويلارىن اشۋ مٷمكٸن ەمەس. اتالمىش باعدارلاما تەك اۋىز قۋىسى بۇلشىقەتتەرٸن قوزعاۋعا ارنالعان ميداعى سيگنالدارمەن عانا جۇمىس ٸستەيدٸ. «بۇل مٷمكٸن بولعان كٷندە دە, بٸز ادامنىڭ ٸشكٸ ويلارىنا قول سۇعۋدان اۋلاقپىز. بٸراق سٶيلەۋ قابٸلەتٸنەن ايىرىلعان ادامعا باسقالارمەن قارىم-قاتىناس قۇرۋعا كٶمەكتەسۋدٸ عالىمدار مەن دەرٸگەرلەردٸڭ مٸندەتٸ دەپ سانايمىز», - دەيدٸ ول.
ماقالىنىڭ تٷپنۇسقاسى: theguardian.com
