جات اعىمنىڭ جەتەگٸندە كەتۋ ەر نەمەسە ەيەل ادام دەپ تاڭدامايدى. ەر دە, ەيەل دە دٸني سەنٸم ۇستانىمدارىن ٶزگەرتٸپ, تۋرا جولدان اداسىپ جاتىر. الايدا «يسلامدا ەيەل ەر ادامعا باعىنىشتى بولۋى كەرەك» دەگەندٸ اسىرا پايدالانىپ جاتقاندار دا جوق ەمەس. بٸز وسى ورايدا الماتى قالاسى قوعامدىق دامۋ باسقارماسىنىڭ جانىنداعى «كەڭەس بەرۋ جەنە وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ» ەيەل ٸسٸ جٶنٸندەگٸ تەولوگ مامانى نازەركە جەتپٸسبايدى سٶزگە تارتىپ, دٸن اياسىنداعى ەيەلدەر مەسەلەلەرٸن ەڭگٸمە ەتتٸك.
–نازەركە جەتپٸسبايقىزى, جات اعىمنىڭ جەتەگٸندە كەتكەن ەيەلدەردٸڭ كٶبٸسٸ ٶكٸنٸپ جاتادى ەكەن. ولاردىڭ اداسۋىنا نە ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن?
–جالپى ەيەل ادامداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ٶزٸڭٸز بٸلەسٸز, ەموتسيياعا ٶتە بەرٸلگٸش كەلەدٸ. بٸرٸنشٸ سەبەبٸ سول. ەكٸنشٸدەن ەيەل ادامدار كٷيزەلٸسكە ۇشىراعان كەزدە ٶزدەرٸنٸڭ كٷيزەلٸستەرٸنٸڭ ورنىن تولتىرۋ ٷشٸن بٸر جەردەن ٶزٸن رۋحاني تىنىشتاندىراتىن نەرسە ٸزدەگٸسٸ كەلەدٸ. ونداي بٸزدٸڭ ورتالىقتا بولدى. مۇنى بٸزگە كەلٸپ جاتقان ەيەلدەر تەجٸريبەسٸنەن الىپ وتىرمىن.بٸر ەيەل كەلٸپ, ناماز وقىمايدى, حيدجاپ كيمەيدٸ, دٸني بايلانىسى جوق ەيەل ادامنان «جالپى بۇل ورتالىقتىڭ تٸزٸمٸنە ٸلٸگٸپ قالۋعانە سەبەپ بولدى» دەپ سۇراعان كەزدە, ۇقساس جاعدايلاردى ايتادى. مەسەلەن, وتباسىندا ەرتٷرلٸ مەسەلەلەر تۋىنداپ, ٶزٸم ۆكونتاكتەگە كٸرٸپ وتىرعانمىن دەيدٸ. سول كەزدە «ەيەل ادامنىڭ يسلامداعى» ورنى دەگەن توپقا تٸركەلٸپ, سول جەردەن اقپاراتتار الدىم, سول جەردەن ٶزٸمدٸ رۋحاني تىنىشتاندىراتىن اقپاراتتار الدىم دەيدٸ. بٸراق ۋاقىت ٶتە كەلە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ ادامدارى كەلدٸ دەيدٸ. سٶيتسە ول توپ تىيىم سالىنعان توپتاردىڭ ٸشٸنە كٸرەدٸ ەكەن. ول كٸسٸ بٸلمەيدٸ, بٸراق راسىندا مەن سول جەردەن ٶزٸمنٸڭ رۋحاني تىنىشتاندىراتىن اقپاراتتارىمدى الا الدىم دەيدٸ. بۇل جاي عانا بٸزدٸڭ ورتالىقتاعى بٸر فاكت بولسا, بۇعان دەيٸن دە مۇنداي فاكتتار ٶتە كٶپ بولدى. ياعني سول ٸزدەنۋ ارقىلى اداسادى. ەيەل ادام نەنٸڭ دۇرىس, نەنٸڭ بۇرىس ەكەنٸن بٸلمەيدٸ, بٸراق اقپارات الا بەرەدٸ, ەڭ سوڭىندا ول ٶزٸ ٷيرەنگەن نەرسە ٶزٸ ٷشٸن دۇرىس بولىپ ەسەپتەلٸنەدٸ. ال سىرتتاي الىپ قاراعاندا ونىڭ الىپ وتىرعان اقپاراتتارى تەرٸس. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 130-دان اسا ەيەل بٸزدٸڭ ورتالىققاجىل باسىنان بەرٸ كەلگەن بولاتىن. ولاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸنٸڭ دٸني ساۋاتتىلىعى تٶمەن, نٶل دەپ ايتساق تا بولادى. ولار تەك قانا ناماز وقيمىز, ورازا ۇستايمىز دەيدٸ, باسقا ەشقانداي اقپارات بٸلمەيدٸ. جاي عانا سىرت كەلبەتٸمەن الىپ, قىزىعىپ, ۇستاپ العاندار.
–ەيەل ادامنىڭ جات اعىمعا ەرۋٸ كٶبٸنە ٶز ەركٸمەن بولا ما, ەلدە ەرٸنٸڭ ىقپالى بولا ما?
–جوعارىدا ەيەل ادامنىڭ شاتاسۋىنىڭ ەكٸ سەبەبٸن ايتتىم. ەندٸ ودان كەيٸنگٸ ٷشٸنشٸ سەبەبٸ, بۇل ەيەل ادامنىڭ ەرٸنە بويسۇنۋ ارقىلى جٷزەگە اسادى. جاساعان تەجٸريبەلەردٸڭ نەتيجەسٸندە, تٸپتٸ ٷيلەنبەي تۇرىپ قىز-جٸگٸت بولىپ سٶيلەسٸپ جٷرگەننٸڭ ٶزٸندە جٸگٸت جٷرٸپ جٷرگەن قىزىنا ىقپال ەتە الاتىندىعى كٶرٸنٸپ وتىر. ٶيتكەنٸ تاعى دا ەيەل ادام جىلى سٶزدەرگە ەرگٸش, بٸرەۋدەن جىلۋلىق ٸزدەيدٸ, جاقسى كٶرٸپ تۇرعان ادامى وعان جانى اشيدى دەپ ويلايدى, وسىلايشا سودان العان اقپاراتتاردىڭ بارلىعىن قابىلداپ الادى.
بٸر مىسال كەلتٸرەيٸن, اتىراۋدا كٷمٸساي (اتى-جٶنٸ ٶزگەرتٸلدٸ – رەد.) دەگەن وقۋشى قىز بولدى. 9 سىنىپ وقيدى, كەمٸلەت جاسىنا تولماعان. بٸزگە مەكتەپ ۇستازدارى قوڭىراۋ شالىپ, قىزدىڭ جاقسى وقيتىنىن, سوڭعى كەزدە ٶزگەرٸپ جٷرگەنٸن, ورامال تاعىپ, ٷلگەرٸمٸ ناشارلاعانىن ايتىپ كٶمەك سۇرادى. سٶيتٸپ قىز اتا-اناسىمەن بٸرگە ورتالىققا كەلدٸ. قىز العاشقى بٸرنەشە كەزدەسۋدە اشىلعان جوق. اتا-اناسى كٷنٸ-تٷنٸ جۇمىستا, قىزدىڭ جازعى كۋرستان دٸني ساۋات اشقانىن, ناماز وقي باستاعانىنان عانا حاباردار. بٸرنەشە سۇحباتتان سوڭ بٸز قىزبەن ٶز ٷيٸندە كەزدەسۋ ٶتكٸزۋدٸ جوسپارلادىق. ٷيٸنە كەلٸپ, شاي ٸشٸپ, قىزبەن ەركٸن ەڭگٸمەگە كٶشكەن كەزدە, ول تٸپتٸ اتا-اناسىنا دا ايتپاعان سىرىمەن بٶلٸستٸ. ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى تالعات (اتى-جٶنٸ ٶزگەرتٸلدٸ – رەد.) ەسٸمدٸ جٸگٸتپەن تانىسقانىن, ونىمەن بٸرنەشە اي سٶيلەسٸپ, جٸگٸتتٸڭ الماتىدان اتىراۋعا ارنايى كەلگەنٸن ايتتى. ارى قاراي نە بولعانىن بٸلەسٸز بە? ارى قاراي جٸگٸت قىزدى ٶزٸنٸڭ دٸني ۇستانىمىنا يلاندىرا باستاعان. سٷيەم-كٷيەمٸن ايتىپ, 9 سىنىپتى بٸتٸرگەن سوڭ ٷيلەنەتٸنٸن ايتىپ, نەكە قيدىرۋعا كەلٸستٸرگەن. اتا-اناسىنان رۇقسات سۇرايمىن دەگەندە «سەنٸڭ اتا-اناڭ ناماز وقىمايدى, ولاردىڭ رۇقسات الۋ مٸندەتتٸ ەمەس» دەگەن. وندا مەشٸتكە قيدىرايىق دەگەنٸنە دە كەلٸسپەي, قىزدى اتىراۋداعى «دينا» دەگەن بازارعا الىپ بارادى. بۇل بازاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ سەلەفتاردىڭ ساۋدا ورىندارى. سول بازارداعى «براتتارىن» شاقىرىپ, نەكەسٸن قيىپ بەرۋٸن سۇراعان. ولار قىزدى تەرٸس قاراتىپ قويىپ, سىرتىنان تٷسٸنٸكسٸز بٸر نەرسەلەر وقىپ, «بولدى, نەكەڭ قيىلدى» دەيدٸ. نەكە قيدىرۋدىڭ قانداي بولاتىنىن بٸلمەيتٸن جاسٶسپٸرٸم قىز, نەكەلٸ بولدىم دەپ مەز بولىپ قايتادى. سول كٷنٸ كٷمٸساي سول بازاردىڭ ماڭىنداعى قوناق ٷيگە بارىپ, نەكە تٷنٸن ٶتكٸزەدٸ. سوسىن جٸگٸت الماتىعا قايتىپ, قىزبەن تەلەفون ارقىلى بايلانىسىپ تۇرادى. مەن كٸپ-كٸشكەنتاي جاسٶسپٸرٸم قىزدىڭ باسىنان وسىنداي جاعدايلار ٶتٸپ جاتقانىن اتا-اناسى بٸلمەيتٸنٸنە تاڭعالدىم. وسىدان كەيٸن ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ ارقىلى الماتىداعى جٸگٸت تۋرالى اقپارات سۇراستىرا باستادىق. ونىڭ اتىن باسىندا باسقاشا ايتتى, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە بىلاي تٸركەلٸپ تۇر دەپ تاعى باسقاشا ايتتى. بٸراق سوڭىندا شىندىقتى ايتتى, انىقتاي كەلگەن كەزدە جٸگٸت قىزعا ٶزٸن 1994 جىلعىمىن دەپ تانىستىرعان, ال ول 1983 جىلعى. قىزدىڭ ٶزٸ15 جاستا. قىزعا سەنٸ الدادى دەپ ايتساق, سەنبەيدٸ, جوق ول 1994 جىلعى دەپ قادالىپ تۇرىپ الدى. بۇرىن وتباسى بار مەدٸ دەسەك, قىز جوق دەدٸ. ال ونىڭ بٸرٸنشٸ ەيەلٸ بولعان, ودان بٸر بالاسى بار. جٸگٸتتٸڭ اعاسى سيرييادا قايتىس بولعان ەكەن, سونىڭ ەيەلٸن ەمەڭگەرلٸكپەن الىپ وتىر, ال مىنا قىز ونىڭ ٷشٸنشٸ ەيەلٸ بولىپ ەسەپتەلٸپ تۇر. ول اقپارات جەتكەن كەزدە دە قىز سەنبەدٸ. جوق, ول مٷمكٸن ەمەس دەپ جٷردٸ. بٸراق ارى قاراي جۇمىستى جالعاستىرا بەردٸك. كەيٸن جٸگٸتتٸڭ ٶزٸن كەزدەسۋگە شاقىردىق. ول اتىراۋعا كەلدٸ. كەدٸمگٸدەي, ەشقانداي ساقالى جوق, ٶزٸن حانافي ماسحابىندا ساناپ كەلدٸ. بٸراق بۇرىن ٶزٸنٸڭ سەلەفيتتٸك دٸني ۇستانىمدا, تابليعي جاماعات ۇيىمدارىندا بولعاندىعىن ايتتى. ال قازٸر ەرسٸن ەمٸرەنٸڭ ورتالىق مەشٸتتە ۋاعىزدارىنا قاتىسىپ جٷرمٸن دەدٸ. الماتىدا تاستاك بازارىندا تەلەفون ساتۋمەن اينالىسامىن دەدٸ. مەن ديپلوم الۋعا الماتىعا كەلگەنٸمدە, وسى جٸگٸتتٸ بٸر كٶرٸپ كەتەيٸنشٸ دەگەن ويمەن, تەلەفون الاتىن ادام بولىپ قوڭىراۋ شالىپ ەدٸم, «تاستاك دەپ كٸم قاتە مەكەن-جاي بەرگەنٸن بٸلمەيمٸن, مەن كٶك بازارداعى مەگاتاۋ ساۋدا ورتالىعىندامىن» دەدٸ. ايتقان ورنىنان كەلٸپ, ەم, مەنٸ كٶرٸپ تاڭعالىپ, تۇرعان ورنىندا تۇرىپ قالدى. ساقالى كەۋدەسٸنە تٷسكەن, بالاعى شورت كەسٸلگەن. «مەشٸتكە بارىپ جٷرسٸڭ با, ەرسٸن ەمٸرەنٸڭ دەرٸستەرٸنە بارىپ جٷرمٸن دەپ ەدٸڭ عوي» دەسەم, «جوق» دەيدٸ. قىزعا كەلٸپ تاعى ايتتىم, «مەن بارىپ ٶز كٶزٸممەن كٶردٸم, ول حانافي ماسحابىن ۇستانبايدى» دەسەم, جوق تىڭدامايدى. اتا-اناسىنا بارلىق جاعدايدى ايتقان جوقپىز. سونىمەن ۋاقىت ٶتە كەلەٸز ٶزٸ قاشان ٸزدەنەدٸ, سول كەزدە عانا كەزدەسٸپ, سۇحباتتى جالعاستىرايىق دەپ ٸستٸ توقتاتىپ قويدىق. سٶيتٸپ 2-3 ايدان كەيٸن قىزدىڭ ٶزٸ حابارلاستى. «جٷرەگٸم اۋىرىپ جٷر, تالعات جازباي كەتتٸ» دەيدٸ.«اندا-ساندا حابارلاسىپ, ٶزٸم زۆوندايمىن دەپ تەلەفوندى قويىپ قويادى» دەيدٸ. بٸز زۆونداساق المايدى. سوسىن پسيحولوگ سٶيلەستٸ. پسيحولوگقا «مەن ونى مٸندەتتٸ تٷردە الامىن, ۋايىمداماڭىزدار, قازٸر قولىم بوساماي جٷر»دەگەن جٸگٸت. سودان كەيٸن تاعى ەكٸ اي ٶتكەن سوڭ, ول نٶمٸرٸن اۋىستىرىپ, قىزبەن مٷلدە بايلانىسقا شىقپاي قويعان. سول كەزدە بارىپ, قىز تٷسٸنٸپ, دەپرەسسيياعا تٷستٸ. مەكتەپتٸ ارى قاراي جالعاستىرعىسى كەلمەدٸ. ونىڭ تٷسٸنٸگٸندە بارلىق سىنىپتاستارى مەنٸڭ وسىنداي ەكەنٸمدٸ بٸلەدٸ دەپ ساناسىندا قالىپ قالعاننان كەيٸن مەكتەپكە بارمايدى. سول ٷشٸن بٸز ارالاسىپ ونى كوللەدجگە تٷسٸرٸپ بەردٸك. بٸراق ەبدەن تىنىشتانعاننان كەيٸن قىزدىڭ وسى اقپاراتتىڭ بارلىعى ۋچاسكەلٸك قىزمەتكەرلەرگە, بارلىعىنا جەتكەن, جاڭالىققا شىققاننان كەيٸن, قىزدى بارىپ «سٸزدەردە وسىنداي قىز بار ەكەن, سول كٸم» دەپ ٸزدەگەن. ال بٸز بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا باسقا اتپەن, وقۋ ورنىن اتاماي كٶرسەتكەن بولاتىنبىز. بٸراق اقپاراتتى قايدان العانىن بٸلمەيم, ول قىزعا بارعان. كٷمٸساي «مەن ەمەسپٸن» دەگەن. بۇل جاعدايدان كەيٸن قىز «بولدى مەنٸڭ قىر سوڭىمنان قالمايدى» دەپ, وقۋعا بارماي, كوللەدجەن شىعىپ كەتەدٸ. ال بٸزبەن بايلانىستى مٷلدە دوعارادى. قاپ قارا كيٸندٸ, بٸر كٷنٸ قاراساق نيقاب كيٸپ جٷر. اتىراۋ كٸشكەنتاي قالا, ادامدار بٸر-بٸرٸن تەز كٶرەدٸ. ەربٸر مەشٸتتەردە بٸزدٸڭ تەولوگتار وتىرادى. كەيٸن ول قىزدىڭ بٸر جٸگٸتپەن كەزدەسٸپ جٷرگەنٸن ەستٸدٸك, ودان كەيٸن تاعى باسقامەن سٶيلەسكەن. قازٸر قاراسام بٸر بالا تۋىپ الىپتى. بٸراق ٶزٸ جەكە ەيەلدەر جاماعاتتارىمەن, «سەسترالارىمەن» اتا-اناسىنسىز تۇرىپ جاتىر. اتا-اناسى سوڭعى جاعدايلاردان حاباردار بولسا دا, تەربيە جاعىنان جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ جوقتىعىن بايقاۋعا بولادى.
سٶيتٸپ وسى ورتالىققا كەلگەننەن كەيٸن بٸزدە تەولوگتار تٷرمەگە دە بارادى.جۇمىس بارىسىنداعى ەسەپتەردٸڭ بەرٸ مەنەن ٶتەدٸ. قاراپ وتىرسام, بايبوسىنوۆ تالعات (اتى-جٶنٸ ٶزگەرتٸلدٸ – رەد.) دەگەن كٸسٸ تۇر ەكەن. بۇل قالاي سوتتالىپ كەتكەن, بۇل سول ما, سول ەمەس پا دەپ, تٷرمەنٸڭ تەولوگتارىنا حابارلاستىم. جٸگٸت اياعىن كٸشكەنە سىلتىپ باساتىن. وسىنداي بەلگٸلەرٸ بار جٸگٸت, ەكسترەميزم-تەرروريزمدٸ ناسيحاتتاعانى ٷشٸن سوتتالىپتى دەگەن اقپارات الدىم.
ەندٸ سول جٸگٸتپەن تاعى دا ٶزٸم بارىپ بەتپە-بەت كەزدەسسەم ەكەن دەپجوسپارلاپ وتىرمىن. نەگە بىلاي جاساعانىن, ول قىزدىڭ تاعدىرىمەن ويناعانىن, ٶزٸنٸڭ تاعدىرىنا سونداي نەرسە كەلگەنٸن شۇقىپ تۇرىپ كٶرسەتكٸم كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ ول شىققاننان كەيٸن ول وسى نەرسەنٸ قايتادان قايتالاۋى مٷمكٸن عوي. بۇل جەردە قىزدىڭ تاعدىرى جٸگٸتتٸڭ دٸني ۇستانىمى ارقىلى قۇرتىلىپ تۇر. بۇل جەردە كٷيەۋلەرٸ عانا ەمەس, ونىڭ جانىنداعى جٷرگەن دوستارى, قۇربىسى, سٶيلەسٸپ جٷرگەن ادامى دا ونىڭ دٸني ۇستانىمىنىڭ ٶزگەرۋٸنە ەكەپ سوعۋى مٷمكٸن.
تۇرمىس قۇرعان ەيەلدەردٸڭ ٸشٸندە باسىم كٶپشٸلٸگٸ جولداستارىنىڭ دٸني ۇستانىمىن قابىلداپ وتىرعاندار. نەگە? ٶيتكەنٸ يسلام دٸنٸندە ەيەل ادام كٷيەۋٸنٸنڭ ايتقانىن بويۇسىنۋ كەرەك. ولاردىڭ تٷسٸنٸكتەرٸندە سول ۇستانىم قاتىپ قالعان. بٸزدٸڭ تٷسٸنٸگٸمٸزدە كٷيەۋٸمٸزدٸ جٸبٸتٸپ, جىلى سٶزدەرمەن الداپ, وسىنداي شىعار, مۇنداي شىعار دەسەك, ول كٸسٸلەردە ونداي جوق, تٸكە ايتتى ما, بولدى سونى سەن قابىلداۋىڭ كەرەكسٸڭ, سونى ٸستەۋٸڭ كەرەكسٸڭ دەگەن تٷسٸنٸك قالىپتاسقان. نامازعا جىعىلىپ جاتقانداردىڭ دا, حيدجاپ-نيقاپ كيٸپ جاتقانداردىڭ دا كٷيەۋٸنٸڭ ىقپالى ارقىلى بولىپ جاتقان فاكتتار بار. مەن كەزدەسكەن بٸرنەشە ەيەل ادام بولدى, مەن ناماز وقىعان جوقپىن, بٸراق كٷيەۋٸم ناماز وقيتىن دەيدٸ. 2-3 جىل قارسىلىق تانىتتىم, ودان كەيٸن قويماي قويدى, بالالارىما ايتا باستادى دەيدٸ. «سەنٸڭ ماماڭ دۇرىس ەمەس, ول ناماز وقىمايدى, ول قۇلشىلىق ەتپەيدٸ, مامالارىڭدى تىڭداماڭدار» دەپ, بالالارىمدى ماعان قارسى قويا باستادى. ودان كەيٸن مەنٸڭ ناماز وقۋىما تۋرا كەلدٸ دەيدٸ. بٸردە تاستاپ, بٸردە وقىپ, بٸردە وقىماي سٶيتٸپ جٷردٸم دەيدٸ. شىنىمەن, ادامنىڭ جٷرەگٸنە سالىپ بەرمەگەننەن كەيٸن, ٶزٸ نيەتتەنبەگەننەن كەيٸن ول سولاي بولادى. ودان كەيٸن بٸر جىلدان كەيٸن ورامال تاق دەي بەرگەننەن كەيٸن, ورامال تاعادى. ياعني بۇل جەردە ونىڭ قالاۋىنسىز بولىپ جاتقان نەرسە. نيقابتا دا دەل سونداي. كٷشتٸ بٸر اشىق-جارقىن قانشاما ەيەلدەر كەلدٸ. نە ٷشٸن تاعىپ جٷرسٸڭ دەسەك, كٷيەۋٸم ايتقاننان كەيٸن تاعىپ جٷرمٸن, ول تالاپ قويادى, مەن مٷلدە قىزىقپايمىن, مەن ناماز وقۋعا دا قىزىقپايمىن, حيدجابقا دا قىزىقپايمىن دەيدٸ. بۇرىن ەر كٸسٸ, ەيەل كٸسٸ دەپ بٶلمەي, بەرٸمەن ارالاسىپ, ورتاق تۋعان كٷنگە, تويعا بارىپ جٷرگەن ەيەل ادامدار, قازٸر ٶزگەرٸپ شىعا كەلگەن. ياعني ٶزٸ قالاسا دا قالاماسا دا كٷيەۋٸنٸڭ تالابىن ورىنداپ تۇر.
–دەسترۋكتيۆتٸك دٸني اعىمداردىڭ قىزمەتٸنەن زارداپ شەككەن ەيەل ادامداردىڭ اراسىندا وڭالتۋ جۇمىستارىنا كٶندٸگۋگە قيىندىقتار تۋدىراتىنىن بار ما? ولارمەن جۇمىس ٸستەۋدٸڭ قيىندىعى قانداي?
–وڭالتۋ جۇمىستارىنا قيىندىقتارى تۋدىراتىن ەيەلدەر – جوعارىدا ايتقان كٷيەۋلەرٸنٸڭ دٸني ۇستانىمىنداعى ەيەلدەر. مەندە بٸر وتباسى بولدى. كٷيەۋٸ, ەيەلٸ جەنە 2004 جىلعى قىزى تٸزٸمدە تۇر ەكەن. اناسى مەن قىزىن ەكەلگەن كەزدە كٷيەۋٸ تولىقتاي اقپارات بەرگەن. باسىندا قىز ٷندەگەن جوق, مەكتەپتە وقيتىن قىز عوي. ەبدەن قىدىعىنا تيگەننەن كەيٸن قىزدىڭ ەموتسيياعا سالىنعانىن كٶرسەڭٸز, كەدٸمگٸدەي اگرەسسييا. «سٸز نەگە ولاردىڭ ۇستازدارىن دۇرىس ەمەس دەپ ايتاسىز, جوق نازاراتۋللا دۇرىس, وقتام دۇرىس, سٸز نەگە ولاي ايتاسىز, مەنٸڭ ەكەم سولاي ٷيرەتتٸ» دەگەن. وسىدان-اق مەن وتباسىندا كٸم دٸني تەلٸم-تەربيە بەرەتٸنٸن كٶرٸپ وتىرمىن. اناسىنىڭ ٶزٸ سەن ونىڭ بەرٸن قايدان بٸلەسٸڭ دەپ اۋزى اشىلىپ قالدى. مەن تٷسٸندٸرٸپ ايتىپ وتىرسام, قىز تىڭدامايدى. اناسى «تۇرا تۇرساي, تىڭدايىق, ٷيگە بارعاننان كەيٸن ەكەڭنەن سۇرايمىز, مٷمكٸن ەكەڭدٸكٸ دۇرىس ەمەس شىعار» دەگەن ورتالىققا كەلگەن بٸر-اق ەيەلدەن كٶردٸم, ونىڭ ٷستٸنە ۇلتى – ورىس. بٸر-اق ەيەل «مٷمكٸن بٸزدٸكٸ دۇرىس ەمەس شىعار» دەگەن وي تٷيدٸ. ال قالعان باسىم كٶپشٸلٸگٸ مىنا جەردەن يە-يە دەپ كەتٸپ, شىققان سوڭ ٶز تٸرلٸگٸن جاساي بەرەدٸ. بار, ەرينە, ورتاعا بەيٸمدەلگەن ادامدار. بٸراق ٶتكەن جىلى ٸستەگەن جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸندە, ياعني جىلداپ ٸستەلگەن جۇمىستىڭ نەتيجەسٸندە بولىپ جاتقان نەرسە. ەرينە, بۇل جەردە وڭالتۋ جۇمىسىن جاساعاننان كەيٸن مٸندەتتٸ تٷردە كٷيەۋٸ دە, ەيەلٸ دە كەلۋ كەرەك. ەگەر كٷيەۋٸنٸڭ دٸني ۇستانىمى ٶزگەرسە, وندا ەيەلٸنٸڭكٸ دە مٸندەتتٸ تٷردە ٶزگەرەدٸ.
–بالالى ەيەلدەردٸڭ اداسۋى بالاسىنىڭ دا سول اعىمنىڭ مٷشەسٸ رەتٸندە قاراي الامىز با? ەيەل قۇشاعىنداعى بالانىڭ تاڭداۋ ەركٸندٸگٸ بولمادى عوي?
–بالاعا تەربيە بەرەتٸن اناسى دا, ەكەسٸ دە. اناسى حانافي بويىنشا, ەكەسٸ سەلەفيلٸك باعىتتا تەربيە بەرەتٸن بولسا, بالانىڭ ميى اشىپ كەتەدٸ. بەرٸبٸر كٷيەۋٸ كەلٸپ, «سەن بالاعا نە تەلٸم-تەربيە بەرٸپ وتىرسىڭ, ەرتەڭ مىنا بالانىڭ ميى اشيدى عوي» دەپ ايتادى. سوندىقتان بالالاردىڭ دٸني ۇستانىمى اتا-اناسىمەن تٸكەلەي بايلانىستى. دەسترۋكتيۆتٸ ۇستانىمداعى وتباسىنىڭ بالالارى شىنىمەن دە سول دٸني ۇستانىمدا. ٶيتكەنٸ اتا-انالاردىڭ, كەلگەن ەيەلدەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸندە جوعارى بٸلٸمٸ جوق. بارلىعىنىڭكٸ ورتا بٸلٸم, ارنايى ورتا بٸلٸم جەنە مەكتەپ دەڭگەيٸندەگٸ ورتا بٸلٸم. ولاردىڭ تٷسٸنٸگٸندە سەن قۇراندى بٸلسەڭ, يسلام دٸنٸن بٸلسەڭ بولدى, سول جەتكٸلٸكتٸ جەنە سەن بالاعا سول تەربيەنٸ بەرۋ كەرەكسٸڭ دەگەن تٷسٸنٸك قالىپتاسقان. سوندىقتان باسقا سفەرانى وقىماعاننان كەيٸن ول بەرٸبٸر بالاعا دٸندٸ ٷيرەتە بەرەدٸ. كٷندٸز-تٷنٸ دٸندٸ ايتادى. ەرينە, بالا جاراتۋشىسىن تانىسا, نەنٸڭ دۇرىس, نەنٸڭ بۇرىس ەكەنٸن اجىراتا السا بولدى, ول بالا ەرتەڭ ساناسى قالىپتاسقاننان كەيٸن, ەسٸ كٸرگەننەن كەيٸن ول ٶزٸ-اق سارالاپ الادى. اتا-اناسى جول كٶرسەتٸپ وتىرادى. بٸراق كٷندٸز-تٷنٸ ونى نۇقىپ, سەن بٷيت, سەن سٷيت دەپ, مىناۋ دۇرىس ەمەس, سەن مىنانى وقى دەپ قايتا-قايتا دٸنگە ٷگٸتتەي بەرگەننەن كەيٸن بەرٸبٸر ول بالانىسولاي قالىپتاستىرادى. ولاردىڭ بالالارى ٶتە كٶپ, بٸر وتباسىندا التى-جەتٸ بالادان, بەس بالادان, تٶرت بالادان بار. ياعني بٸر-بٸرٸنە ٷيرەتەدٸ, ٷلكەندەر كٸشٸلەرٸنە ٷيرەتەدٸ دەگەن سيياقتى. تٸپتٸ بٸزدٸڭ ورتالىققا كەلٸپ جاتقان ەڭ جاس دەگەندەردٸڭ ٶزٸ 2002, 2003, 2004 جىلعى بالالار بار تٸزٸمدە تۇرعان. دەمەك بٸزدٸڭ تٸزٸمدە بيىلعى مىسالى, مىڭنان استام اداممەن كەزدەسۋ ٶتكٸزۋ كەرەك بولسا, سول مىڭ ادامنىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقان بالالارىنىڭ دا دٸني ۇستانىمدارى سونداي دەگەن سٶز. ٶيتكەنٸ 2003-2004 جىلعىلا تٸزٸمگە ٸلٸنٸپ جاتقاننان كەيٸن, شىنىمەن ويلاپ قاراپ ستاتيستيكانى شىعارا بەرۋگە بولادى. ەرتەڭ ولار ٶسكەننەن كەيٸن نە بولادى دەگەن سۇراق تۋىندايدى.
-كٸشكەنتاي قىز بالاعا مەجبٷرلەپ ورامال تاقتىرۋ فاكتتارى دا بار عوي دەگەنمەن?
–بار. تٸپتٸ مىناداي وقيعالار بولدى. اتا-انالار بالالار قالاماسا دا ورامال كيگٸزٸپ قويادى. ەن, دەنە شىنىقتىرۋ ساباقتارىنا قاتىستىرمايدى. بيگە قاتىستىرمايدى. مۇنداي فاكتتار باتىس ٶڭٸرٸندە تٸركەلدٸ. جۇمىس بارىسىندا بٸر بالا قاتتى جىلادى. نەگە جىلاپ وتىرسىڭ دەگەن كەزدە «مەن كونتسەرتتٸك باعدارلاماعا قاتىسقىم كەلەدٸ, بٸراق انام رۇقسات بەرمەيدٸ» دەيدٸ. ودان كەيٸن جۇمىستى اتا-اناسىمەن جٷرگٸزە باستادىق. اتا-انالاردىڭ بەرٸ جوق, مەن ولاي ٷگٸتتەمەيمٸن, مەن بالامنىڭ ٶزٸ قالايدى, ماعان قاراپ ورامال تاعادى دەگەن سيياقتى ايتادى. بٸراق شىن مەنٸندە ٷگٸتتەۋ دەگەن بار. دەمەك مىنا جەردەگٸ بالالاردىڭ ٶز قالاۋلارى ەمەس. ول قالاۋعا اتا-اناسىنىڭ ٷگٸتتەۋٸ ارقىلى, تالاپ ەتۋٸ ارقىلى بولىپ جاتقان نەرسەلەر. دەنە شىنىقتىرۋ ساباعىنا قاتىستىرمايدى. نەگە? ٶيتكەنٸ قىز بالالار مەن ۇل بالالار بٸر جەردە جٷگٸرەدٸ, بٸر قاتاردا تۇرادى دەگەن تٷسٸنٸكپەن. بٸر پارتادا وتىرۋلارى, سۋرەت سالدىرادى, ەن ايتقان كەزدە داۋسى قاتتى شىعىپ كەتەدٸ, ەن ايتۋعا بولمايدى دەگەن سيياقتى بەلگٸلٸ بٸر شەكتەۋلەر قويىپ تاستاعان. مۇنىڭ بارلىعىن كٶرٸپ ٶسكەن بالا ەرتەڭ باسقالارعا ٷيرەتەدٸ. جانىنداعى دوستارىنا ايتادى.
–بٸزدٸڭ قوعامدا ورامال تاعۋ دەگەندٸ حيدجاب, نيھاب كييۋ دەپ قابىلداپ كەتكەن سيياقتى ما, قالاي?
–ەيەل ادامعا قاتىستى بەتتٸ جابۋ نەمەسە بٷركەۋ, قولعا قولعاپ كييۋ دەگەن سيياقتى نەرسەلەر بەلگٸلٸ بٸر پارىز, ٷكٸم رەتٸندە بەكٸتٸلمەگەن. بٸراق ەيەل ادامنىڭ ەۋرەت جەرٸ رەتٸندە جٷزٸ, قولى جەنە اياعىنىڭ توبىقتان تٶمەن قاراي اشىق, قالعان جەردٸڭ بەرٸ ەۋرەت دەپ قۇراندا ايتىلعان. اسحاب سٷرەسٸندە دە, نۇر سٷرەسٸندە دە ايتىلادى. بٸراق مۇنى اسىرا سٸلتەپ ۇستاناتىندار دا بار. مىسالى ايتاتىن بولساق, اراب ٶلكەلەرٸندە كٷن ٶتە قاتتى ىستىق. تٸپتٸ كينولاردان دا كٶرۋگە بولادى, ەيەل ادامدار عانا ەمەس, تٸپتٸ ەر ادامداردىڭ ٶزدەرٸ بەتتەرٸن تۇمشالاپ الىپ جاتادى. بۇل اراب ٶلكەلەرٸندە قۇمدى جەرلەر كٶپ بولعاننان كەيٸن قۇم ادامنىڭ دەنەسٸنە تيگەن كەزدە كەدٸمگٸدەي كٷيدٸرٸپ, كەپتٸرٸپ جٸبەرەدٸ. سوندىقتان ول جەردەگٸ تۇرعىنداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ بەتتەرٸن جاۋىپ جٷرۋگە مەجبٷر. تٸپتٸ ول بەت جابۋ, ناماز وقىماسا دا دەستٷر رەتٸندە قالىپتاسقاندارى دا بار. مىسالى, تٷركييادا ستۋدەنت قىزداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ شەتتەن كەلەدٸ. بٸزدٸڭ الماتى كٸشٸگٸرٸم قالا بولسا, ول جاقتا ستۋدەنتتەر ەربٸر اۋدانداردا, قالالاردا ٶتە كٶپ دامىعان. بٸراق بٸر وقۋشى وقۋعا تاپسىرار كەزدە ٶزٸنٸڭ اۋىلىنا ەمەس, باسقا قالاعا بارىپ تٷسەدٸ. وسىنداي جاعدايلاردا اتا-انالارى ولارعا دٸنمەن جٷرۋدٸ, ورامال تاعۋدى, ەۋرەت جەرلەردٸ اشپاۋدى ٷيرەتەدٸ. اتا-اناسىنىڭ كٶزٸنشە ول سولاي بولىپ ۇستانىپ جٷرەدٸ. بٸراق ۋنيۆەرسيتەتكە بارعان سوڭ ورامالىن تولىقتاي شەشٸپ تاستايدى. مەن سول كەزدە تاڭعالعام. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تاراپ جاتىر عوي, ناماز وقيدى, سونىمەن قاتار تەمەكٸ, كاليان شەگەدٸ دەگەندەردٸڭ بەرٸن سول كەزدە بارىپ تٷسٸندٸم. شىنتۋايتىندا, ولاردا ورامال تاعۋ دەگەن سالت-دەستٷر رەتٸندە قالىپاسقان. ناماز وقىپ دٸن جولىندا جٷرگەندەر جەنە سالت دەستٷرگە سٷيەنٸپ حيدجاب كيگەندەر دەپ ەكٸگە بٶلۋگە بولادى. سٸز سىرت كەلبەتپەن ولاردى ناماز وقيدى نەمەسە وقىمايدى دەپ اجىراتا المايسىز. ال بٸزدەگٸ بەت تۇمشالاۋ دەگەندەردٸڭ بارلىعى تەك قانا – ەلٸكتەۋ. بۇل بٸرٸنشٸدەن. ال ەكٸنشٸدەن كٷيەۋٸنٸڭ تالابى بولسا, ٷشٸنشٸدەن ٶزدەرٸنٸڭ ەرەكەتتەرٸن جاسىرۋ ٷشٸن. مەسەلەن, قايتا-قايتا تۇرمىسقا شىعۋى, بٸرٸنشٸ ەيەلٸ, ەكٸنشٸ ەيەلٸ دەگەندەي, قوعام بٸلٸپ قويادى دەگەن سيياقتى. تٶرتٸنشٸدەن بەلگٸلٸ بٸر كەسٸپ رەتٸندە پايدالانۋ. ول دا شىقتى قوعامىمىزدا.
–كەسٸپ رەتٸندە پايدالانۋ دەگەندٸ قالاي تٷسٸنەمٸز?
–مەنٸڭ تەجٸريبەمدە بٸر فاكت تٸركەلگەن بولاتىن. بٸر ەيەل مەن سەلەفيتپٸن, مەن سەلەفيتپٸن دەپ قويمايدى. 1995 جىلعى, بٸر بالاسى بار, اجىراسقان. سٶيتٸپ سۇحباتتاسا كەلە, باسىندا پسيحولوگ سۇحباتتاسىپ جٷردٸ, كەيٸن مەن قوسىلدىم. ودان كەيٸن مەنٸڭ ول جەردە كٶمەگٸم قاجەت بولماي قالدى. ٶيتكەنٸ ول بٸردە ناماز وقيدى, بٸردە ناماز وقىمايدى. جاي عانا سەلەفيتپٸن دەگەن بٸر تەرميندٸ ۇستاپ العان. ال شىندىعىندا ونىڭ دٸني تٷسٸنٸگٸندە, دٸني ۇستانىمىندا بٸر الىپ بارا جاتقان نەرسە جوق. ٶزٸ نيھاب كيەدٸ. جۇمىسى تۋرالى سۇراساق, تٷنگٸ بٸردە ٷيدەن شىعىپ, بەستە ورالامىن دەيدٸ. سٶيتسەك جەڭٸلتەكتٸكپەن اينالىسادى ەكەن. «تاڭنان كەشكە دەيٸن ٷيدە بالامنىڭ قاسىندا بولامىن دا, بالامدى تٷندە ۇيىقتاتىپ, تٷندە سول تٸرلٸكپەن اينالىسامىن» دەيدٸ.
مەن ۇستازداردان ەستٸگەم, كەدٸمگٸ حانافي مازحابىن ۇستاناتىن ۇستزا بولىپ جٷرگەن كٸسٸلەر, سول كەيبٸر اراب ەلدەرٸنە بارعان كەزدە ەيەلدەرٸنە نيقاب كيگٸزەدٸ ەكەن. ٶيتكەنٸ, ول جەردٸڭ سالتى مەن تالابى سونداي. اشىق جٷرگەن قىزدار بولسا جەڭٸلتەك رەتٸندە رەتٸندە كٶرٸنەدٸ ەكەن. ولاردىڭ تٷسٸنٸكتەرٸندە سولاي قالىپتاسقان. سوندىقتان ول ٶڭٸرگە بارعاندا ەيەلدەرٸن سولاي كيٸندٸرۋگە مٸندەتتٸ بولىپ ەسەپتەلٸنەدٸ. سول سيياقتى بۇل جەردە شاريعاتىمىزدا قارا كيٸنۋ, بەت جابۋ دەگەن نەرسە جوق. ياعني سەن قوعامعا ٶزٸڭنٸڭ زييانىڭدى تيگٸزبەۋ كەرەكسٸڭ. ساعان قاراپ يسلام دٸنٸنەن ادام بەت بۇرىپ كەتپەۋ كەرەك. ونسىزدا يسلام دٸنٸنە قازٸرگٸ تەرٸس باعىتتاعىلارلىڭ كەسٸرٸنەن قانشاما تٷسٸنٸكتەر قالىپتاسىپ, قانشاما كٸر جاعىلىپ جاتىر. مىسالى, يسلام دٸنٸ دەگەن بٸر عانا دٸن. قازٸر دەستٷرلٸ يسلام دٸنٸ دەگەن تٷسٸنٸك قالىپتاسىپ كەتتٸ. دەستٷرلٸ دەگەن يسلام دٸنٸ جوق, يسلام دٸنٸ بٸرەۋ عانا. حريستيان دٸنٸ – حريستيان, بۋددا – بۋددا, تازا, دەستٷرلٸ دەپ بٶلٸنبەيدٸ. بٸراق يسلامدا عانا وسىلاردىڭ كەسٸرٸنەن سونداي تٷسٸنٸك قالىپتاستى.
–ٶزٸڭٸز «جۋسان» وپەراتسيياسىمەن ورالعانداردىڭ العاشقى لەبٸ كەلگەن كەزدە بٸرنەشەۋٸمەن جۇمىس جٷرگٸزگەن ەكەنسٸز. وسى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭٸز?
–«جۋسانمەن» كەلگەندەرمەن سۇحباتتاسقان كەزدە مەنٸڭ كەدٸمگٸدەي جٷرەگٸم اۋىردى. ەلگە ورالعان قانشاما قازاقستاندىقتار بار, سولاردىڭ بالالارىنىڭ بارلىعى كەدٸمگٸ سوعىسقا قاتىسقان بالالار. ولار كٸمدٸ, نەنٸ پىشاقسىز قالاي ٶلتٸرۋ كەرەك, پىشاقپەن قالاي ٶلتٸرۋكەرەك, جالپى قالاي ٶلتٸرٸپ تاستاۋ كەرەك, ياعني بٷكٸل قاعيدالاردىڭ بارلىعىن بٸلەدٸ. ەرتەڭ ولاردىڭ بارلىعى بٸزدٸڭ قوعامىمىزدا بٸزدٸڭ بالالارىمىزبەن وقيدى, ارالاسادى-قۇرالاسادى, وينايدى. سوندا ول ويىنداعىسىن ٸسكە اسىرۋى دا مٷمكٸن عوي. وعان ەشكٸمگە 100 پايىز كەپٸلدٸك جوق. كەيٸن بالا ەس جيعان سوڭ,«سەنٸڭ اتا-اناڭ, ٶزٸڭ سيريياعا بارىپ كەلٸپسٸڭ عوي, سەنٸڭ ەكە-شەشەڭ وسىنداي اداسقان ەكەن عوي» دەسە, ول بالانىڭ ٶشپەندٸلٸكپەن زييان كەلتٸرمەيتٸنٸنە كەپٸل جوق. سوندىقتان بۇل ٶتە قيىن مەسەلە. ەسٸرەسە, «جۋسانمەن» كەلٸپ جاتقانداردىڭ كٶبٸسٸ قوعاممەن بٸزدٸڭ قوعامعا ەلٸ بەيٸمدەلە الماي جاتىر. مەن ٷش ەيەلمەن كەزدەستٸم. سولاردىڭ ٶزدەرٸ ەڭ العاش كەلگەن كەزدە جٷرە المايتىنبىز دەيدٸ. تۋرا بومبا تاستاپ جٸبەرەتٸن سيياقتى, بٸرەۋ ارتىمنان اڭدىپ جٷرگەن سيياقتى ٷركەمٸز دەيدٸ. سٶيلەسە المايدى. شىنىمەن, «جۋساننىڭ» العاشقى لەگٸ كەلگەن كەزدە الماتىلىق بٸر قىزبەن كەزدەستٸم. قىز اشىلمايدى, سٶيلەسپەيدٸ. يە, جوق, ى دەپ جاۋاپ بەرەدٸ. ال قازٸر بەيٸمدەلٸپ العان, ٸشٸندەگٸسٸن ايتىپ, بٷكٸل سىرىمەن بٶلٸسٸپ, كەدٸمگٸدەي بايلانىس ورتانىپ جاتىر. ولاردىڭ ٶكٸنٸشتٸسٸ سول بٸرٸنٸڭ كٷيەۋٸ قايتىس بولعان, ەكٸنشٸسٸنٸڭ كٷيەۋٸ ٸز-تٷسسٸز جوعالعان, ٷشٸنشٸسٸنٸڭ كٷيەۋٸ جارىلىس كەزٸندە قازا تاپقا. ٷش ەيەل دە جەسٸر ورالىپ تۇر. ٶتە جٷرەكتٸ اۋىرتاتىن نەرسە, قانشا بالاسىمەن كەتتٸ, قانشا جاقىندارىمەن كەتتٸ, ەڭ سوڭىندا جالعىز نەمەرەسٸمەن ورالعان ەيەل دە بار. مەن بۇرىن قاسكەلەڭدە تۇرعانمىن, ول جەردە جالعىز عانا مۇسىلمان دٷكەنٸ بولاتىن. مەن ول كەزدە 10-11 وقيمىن, تويعا كٶيلەك ٸزدەۋگە بارعانمىن. بار جاقىنىنان ايىرىلىپ كەلگەن ەيەلمەن سۇحبات بارىسىندا سۇراسام, كەسٸپپەن اينالىستىم, ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىستىم دەيدٸ. ەسٸكتەن شىعىپ بارا جاتىپ, «اپاي سٸز وسى قاي جەردە ساتتىڭىز» دەسەم, «قاسكەلەڭدە» دەيدٸ. «ورتالىقتا ٶتپەيتٸن بٸر جەر بولاتىن, ەشكٸم بيزنەسٸن جٷرگٸزە الماي تۇرعان. سول جەردە مەنٸڭ عانا كيٸمدەرٸم ٶتەتٸن» دەيدٸ. «ول قاي جەر, بٸر-اق جەر بار ەدٸ عوي كٸتاپحانانىڭ قاسى» دەگەندە, «يە, سول كٸتاپحانانىڭ قاسى مەنٸڭ تۇرعان جەرٸم» دەيدٸ. «وي, اپاي, سٸزدەن كەزٸندە كٶيلەك العان ەدٸم عوي, تەپ-تەۋٸر ەدٸڭٸز عوي» دەدٸم. قايتەيٸن, بۇلاي بولارىن قايدان بٸلەيٸن دەپ قالدى. شىنىمەن, سيرييادا ٸلٸگٸپ كەتكەندەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ٷي تەگٸن, سۋ تەگٸن, گاز تەگٸن, بارلىعى ايتىپ وتىر, بارلىق جاعداي جاسالعان كەزٸندە دەيدٸ. يە, بەرٸ تەگٸن, بٸراق سەنٸڭ ٷستٸڭنەن بومبالاپ جاتقاندا ولاردىڭ نە كەرەگٸ بار? بٸلٸپ تە, بٸلمەي دە كەتكەندەر بار. ٶز ەركٸمەن كەتكەندەردٸڭ ەڭ جاسى 16-17 جاستاعى بوزبالالار ەكەن. قالدى, قانشاما جەتٸم بالالار قالدى. ەرينە ولاردى الىپ كەلەتٸندەرٸن الىپ كەلدٸ, الىپ كەلە المايتىندارىن كٸشكەنتاي بالا بولسا وعان ەشكٸم جاۋاپتى ەتٸپ الا المايدى. ٶيتكەنٸ ەركٸمگە ٶز جانى كەرەك, امان قالۋ كەرەك. قازاقستاندىق ەيەلدەر كٷيەۋلەرٸ قايتىس بولعاننان كەيٸن ارابتارعا تۇرمىسقا شىققان. قانشاما قازاق ەيەلدەرٸ قالدى ارابتاردىڭ قولىندا. بارلىعى جٷرەكتٸ اۋىرتاتىن نەرسە. جاڭاعى كٸسٸنٸڭ تۋىستارىنان ٷش وتباسى كەتكەن. ٶزٸنٸڭ ەكٸ بالاسى بارماي قالعان ەكەن. بۇنىڭ قايىن اعاسى سوعىستا وكوپتاردىڭ ٸشٸندە قاشىپ جٷرٸپ, ەلدەگٸ بالاعا مازا بەرمەيدٸ ەكەن. «سيريياعا كەل نەمەسە سەن دە كٷلٸكباەۆ سيياقتى قولىڭا قارۋ ال, بەرٸن قىر» دەپ حابارلاسا بەرەدٸ ەكەن. سوڭىندا بۇل جٸگٸتتٸ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك قىزمەتٸ تەكسەرٸپ, ول بالا اناسىنا «كٶكەم مازالاماسىن, مەنٸڭ بەرەكەمدٸ قاشىرىپ جاتىر. مەن قولىما قارۋ المايمىن, مەن وندايعا قارسىمىن» دەپ جٷرٸپ ەزەر تىيىپتى. قازٸر قايىن اعاسى قاتەلەسپەسەم, استانادا تٷرمەدە وتىر. ٶزٸ بٸر بالاسىنىڭ قولىندا. دەنە جاراقاتتارىن العان, بومبا ٷستەرٸنە تٷسكەن. سول كەزدە قانشاما قازاقستاندىق قايتىس بولعان. ٶزٸ مەن نەمەرەسٸ عانا تٸرٸ قالعان. باس سٷيەكتەرٸ مەن مي جاراقاتتارىن العان, قولى سىنعان. ول جەردە مەديتسينا دامىماعان. سول جەردە قولىن تٸگٸپ, جالعاپ بەرٸپ جٸبەرە سالىپتى. تٸپتٸ بوسانىپ جاتقان بٸر ەيەلدٸڭ ٷستٸنە بومبا تٷسكەن. ٷيٸندٸنٸڭ استىندا قالىپ بالا بوسانعان. تٸپتٸ سونداي فاكتتار دا بولدى.
–سيرييادان كەلگەن ەيەلدەردٸڭ كٶبٸسٸ زورلىق-زومبىلىق كٶردٸك, ەركٸمٸزدەن تىس بٸرنەشە كٷيەۋگە شىقتىق دەپ كەلەدٸ. بۇل قانشالىقتى شىندىققا جاناسادى?
–يە, ەيەلدەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ 6-7 رەت تۇرمىسقا شىقتىم دەيدٸ. شىقپاساڭ بولمايدى, مٸندەتتەيدٸ دەپ كەلەدٸ. جوق, ەستۋٸم بويىنشا, ونداي جوق. ەيەلدەر قاۋىمى, جەسٸرلەر, جەتٸمدەر بٸر جەردە تۇرادى. ەيەل ادامدار كٶپ بولعان جەردە ۇرىس-كەرٸس كٶپ بولادى عوي. ال سەن ەرلٸ-زايىپتى بولساڭ وندا بٶلەك باسپانا بەرەدٸ. ەيەلدەردٸڭ كٶبٸسٸ وسى ٷشٸن, ٶز تىنىشتىعى ٷشٸن, جەكە تۇرۋ ٷشٸن كٷيەۋگە شىعىپ وتىرادى ەكەن. ال جوعارىداعىداي جان تٷرشٸگەرلٸك ەڭگٸمەلەردٸ ەيەلدەر ٶزدەرٸن اقتاپ الۋ ٷشٸن ايتادى.
سيريياعا كەتٸپ جاتقانداردىڭ باستى سەبەبٸ – ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸڭ ىقپالى عوي. بٸر ازاماتشا بار ناشيدا تىڭداعان. جاي عانا قىزىعىپ ناشيدا تىڭداعان دا, سوسىن ٶزٸنٸڭ ۆكونتاكتە پاراقشاسىندا جٷكتەپ قويعان. ناشيدانىڭ اۋدارماسىنا كەلگەن كەزدە ول دا جيھادقا شاقىراتىن ەن بولىپ شىققان. قازٸر جاستاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ ناشيدانى تىڭدايدى. مەن-ماعىناسىن بٸلمەيدٸ, اۋدارماسىن بٸلمەيدٸ, تىڭداي بەرەدٸ. ول دا سٶيتٸپ تىڭداعان. ونىڭ پاراقشاسى اشىق تۇرعاننان كەيٸن ونى بٸرەۋ الىپ بٶلٸسكەن. ال بۇل ەكسترەميزم مەن تەررروريزمدٸ ناسيحاتتاعان بولىپ ەسەپتەلەدٸ, ونىڭ ستاتياسى بٶلەك. سٶيتٸپ بەس جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ كەتتٸ. ەكٸ بالاسى بار مەكتەپ جاسىنداعى. مەن بٸلمەدٸم, بەن سٶيتتٸم, مەن بٷيتتٸم دەگەن سٶزٸنە ەشكٸم قارامايدى, سوتتاپ جٸبەرەدٸ. ەگەر پاراقشا جابىق تۇراتىن بولسا, وندا ول ستاتياسى كٸشكەنە بولسىن ازاياتىن ەدٸ. قاراپايىم عانا پٸكٸر جازىپ تا ٸلٸگٸپ كەتٸپ جاتقاندار بار. بٸز سايتتاردا بارلىعىن اقپاراتتاندىرۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. ال سايتتاردىڭ ٸشٸندە دە دۇرىس سايتتار بار, بۇرىس سايتتار بار. كٶبٸسٸ ونى دا اجىراتا المايدى. سوندىقتان قازاقستاندىق سايتتاردان اقپارات السا ەكەن دەيمٸز. ٶيتكەنٸ ru دەگەننٸڭ كٶپشٸلٸگٸ شەتەلدٸك سايتتار. شەتەلدٸك سايتتاردى جابۋعا قازاقستاننىڭ قۇزٸرەتٸ جەتپەيدٸ.
–ەڭگٸمەڭٸزگە راقمەت!
اقبوتا مۇسابەك
