فوتو: جوعارى اۋديتورلىق پالاتا
«نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ» ٶتكٸزگەن ساتىپ الۋلار بويىنشا 10,5 ملرد تەڭگەنٸڭ زاڭ بۇزۋشىلىقتارى انىقتالدى, دەپ حابارلايدى جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ.
جوعارى اۋديتورلىق پالاتا وتىرىسىندا 2019-2023 جىلدارداعى «نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ» دەربەس بٸلٸم بەرۋ ۇيىمىندا (نزم) بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ پايدالانىلۋ تيٸمدٸلٸگٸنە جٷرگٸزٸلگەن مەملەكەتتٸك اۋديت نەتيجەلەرٸ قارالدى.
جوعارى اۋديتورلىق پالاتا مٷشەسٸ نۇرلان نۇرجانوۆ اتاپ ٶتكەندەي, وسى جىلدار ٸشٸندە نزم بٸرقاتار وڭ نەتيجەگە قول جەتكٸزگەن: كەسٸبي پەداگوگتاردىڭ ٷلكەن ۇجىمى قالىپتاستى, وقىتۋدىڭ تيٸمدٸ ەدٸستەمەلەرٸ جاسالىپ, عىلىمي زەرتتەۋلەر جولعا قويىلدى. الايدا قازٸرگٸ زامانعى وقۋ باعدارلامالارى مەن تابىستى تەجٸريبەنٸ ورتا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە تاراتۋ بٶلٸگٸندە ەلەۋلٸ پروبلەمالار مەن كەمشٸلٸكتەر ورىن العان.
جالپى ەسەپتٸ كەزەڭدە نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ جۇمىسىنا بيۋدجەتتەن 250 ملرد تەڭگە بٶلٸنگەن, سونىڭ ٸشٸندە 22 ملرد تەڭگەدەن استامى تەجٸريبەنٸ تاراتۋعا قارالعان. دەگەنمەن بٷگٸنگٸ تاڭدا مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ جٷيەسٸندە نزم رٶلٸ ناقتى ايقىندالماعان. اتاپ ايتقاندا, باعدارلامالاردا, ۇلتتىق جوبالار مەن تۇجىرىمدامالاردا تەجٸريبەنٸ تاراتۋ نەتيجەسٸنە قاتىستى ناقتى مٸندەتتەر, فۋنكتسييالار مەن كٶرسەتكٸشتەر بەلگٸلەنبەگەن.
مۇنىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ – جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەرگە نزم ەزٸرلەگەن وقۋلىقتاردى ەنگٸزۋ. بٸراق سالالىق مينيسترلٸك ماقۇلداعان بٸلٸم بەرۋ پروتسەسٸنە ارنالعان 3 مىڭنان استام وقۋلىقتىڭ نەبارى 67 نەمەسە 2% عانا نزم ٷلەسٸنە تيەسٸلٸ. وسىلايشا, ۇيىمنىڭ ورتا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن دامىتۋ ەلەۋەتٸ تولىق پايدالانىلماي وتىر.
وتىرىس بارىسىندا جوعارى اۋديتورلىق پالاتا تٶراعاسى ەليحان سمايىلوۆ بۇل باعىتتاعى نەتيجەنٸڭ بٶلٸنەتٸن قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸنە سەيكەس كەلمەيتٸنٸنە نازار اۋداردى.
«ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ بارلىق بيۋدجەتٸ كٶلەمٸندەگٸ قاراجات وسى بەس جىلدان از ۋاقىت ٸشٸندە نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸنە بٶلٸنگەن. ونىڭ ٸشٸندە 22 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات تەجٸريبەنٸ تاراتۋعا قارالعان. ستاتيستيكانى قالاي قاراساق تا, ٶكٸنٸشكە قاراي, ايتارلىقتاي ٶزگەرٸس جوق. ونىڭ ٷستٸنە, بۇل تٸپتٸ مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ جٷيەسٸ شەڭبەرٸندە دە قامتىلماعان», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
اۋديتورلىق قورىتىندىدا كٶرسەتٸلگەندەي, تۇتاستاي العاندا نزم قارجىلاندىرۋ مەحانيزمٸ قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ اشىقتىعىن, ەسەپتٸلٸگٸن جەنە نىسانالى سيپاتىن قامتاماسىز ەتپەيدٸ. نزم-دە ٸس جٷزٸندە جٷرگٸزٸلمەگەن ٸس-شارالاردىڭ جوسپارلانعانى انىقتالدى. 2019-2023 جىلدارى ورىندالماعان ٸس-شارالار كٶلەمٸ شامامەن 8 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.
بۇل رەتتە پايدالانىلماعان قاراجاتتى كەيٸنگٸ قارجى جىلدارىنا اۋىستىرۋ مٷمكٸندٸگٸ بيۋدجەتتٸ جاڭا جوسپارلاۋ كەزٸندە ەردايىم ەسكەرٸلە بەرمەيتٸن بيۋدجەت قاراجاتى قالدىقتارىنىڭ ەدەۋٸر كٶلەمٸنٸڭ قالىپتاسۋىنا الىپ كەلدٸ. مەسەلەن, 3 جىل ٸشٸندە نزم 16,4 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ قاراجاتتى يگەرمەگەن, ال بانك شوتتارىندا جىل سايىن 27-دەن 55 ملرد تەڭگەگە دەيٸنگٸ مٶلشەردە قارجى قالدىقتارى جيناقتالعان.
نزم ٶتكٸزگەن ساتىپ الۋلار بويىنشا 10,5 ملرد تەڭگەگە بۇزۋشىلىقتار انىقتالدى. مىسالى, 1 ملرد تەڭگەدەن استام سوماعا بٸر كٶزدەن ساتىپ الۋ تەسٸلٸن زاڭسىز قولدانۋ, ٶتٸنٸمدەردٸ نەگٸزسٸز جٸبەرۋ نەمەسە قابىلداماۋ جەنە ت.ب. جاعدايلار ورىن العان. بۇدان باسقا, مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸنٸڭ دەرەكتەرٸ جەنە بٶگدە ۇيىمداردىڭ كوممەرتسييالىق ۇسىنىستارىنىڭ نەگٸزٸندە تاۋارلاردى جوعارى قۇنى بويىنشا ساتىپ الۋ فاكتٸلەرٸ انىقتالدى.
جالپى مەملەكەتتٸك اۋديت بارىسىندا:
- 274,4 ملن تەڭگەگە قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار;
- 8,3 ملرد تەڭگەگە قاراجاتتى تيٸمسٸز جوسپارلاۋ;
- شامامەن 6 ملرد تەڭگەنٸ تيٸمسٸز پايدالانۋ;
- 134 رەسٸمدٸك بۇزۋشىلىق پەن 30 جٷيەلٸك كەمشٸلٸك انىقتالدى.
تەكسەرۋ ٸس-شارالارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 1 ماتەريال قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا, ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق بەلگٸلەرٸ بار تاعى 10 فاكتٸ بويىنشا ماتەريال ەكٸمشٸلٸك ٸس جٷرگٸزۋدٸ قوزعاۋ ٷشٸن ۋەكٸلەتتٸ ورگاندارعا جٸبەرٸلدٸ.
وتىرىستى قورىتىندىلاي كەلە, ەليحان سمايىلوۆ نزم ناقتى ەسەپتەۋلەرمەن بيۋدجەتتەن سۇراتىلعان بارلىق قاراجاتتى نەگٸزدەۋٸ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
مەملەكەتتٸك اۋديت بارىسىندا انىقتالعان «نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ» دببۇ قىزمەتٸندەگٸ بۇزۋشىلىقتار مەن كەمشٸلٸكتەر قارجى-شارۋاشىلىق جەنە ۇيىمداستىرۋ مەسەلەلەرٸنە قاتىستى, ال مەكتەپتەردەگٸ وقۋ پروتسەسٸن قوزعامايدى.
