مۇرات تاعاەۆ – وڭتٷستٸكتە كٷركەتاۋىق ٶندٸرٸسٸن العاش قولعا العان كەسٸپكەر. ٸسكەر ازامات قۇس ەتٸن ٶندٸرەتٸن فابريكانىڭ جوباسىن بٸرٸنشٸ بولىپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تانىستىرادى, ال 2010 جىلى سول جاڭا جوبانىڭ ٸسكە اسۋىن پرەزيدەنت تٸكەلەي تەلەكٶپٸر ارقىلى تاماشالاعان.
2011 جىلى مەملەكەت باسشىسى ٶڭٸرگە ساپارىندا اياققا تٸك تۇرعان ٶندٸرٸس ورنىنا ارنايى كەلگەن بولاتىن. مۇرات قۇلمىرزاۇلى ٶندٸرٸس سالاسىن دامىتۋدا ەلباسىمەن جيٸ پٸكٸرلەسٸپ تۇراتىنىن ايتادى. ول ٶزٸنٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنت جايلى جىلى لەبٸزٸن بىلاي جەتكٸزدٸ.
– ەلباسىمەن 2000 جىلى «قاينار قۇس» فابريكاسىندا قىزمەت ەتٸپ جٷرگەندە جٷزدەستٸم. سول جىلدارى ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندەگٸ تٷرلٸ سالا ٶكٸلدەرٸن قوعامدىق قابىلداۋىنا شاقىرتىپ, سۇحباتتاسىپ, ەلدٸڭ جاعدايىمەن تانىساتىن. ەلٸ ەسٸمدە, سول جىلدىڭ 27 شٸلدەسٸندە نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىمەن كەزدەسۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدىم. ول كەزدە وبلىس ەكٸمٸ بەردٸبەك ماشبەكۇلى ٶڭٸردٸڭ دامىپ-ٶركەندەۋٸنە قاجەتتٸ كەيبٸر جاعدايلاردى جەتكٸزۋدٸ شەگەلەپ, سەت-ساپار تٸلەپ شىعاراپ سالدى.
ەلباسىمەن كەزدەسۋدە ٷلكەن قوبالجۋدىڭ بولعانى راس. كٸرگەندە ول كٸسٸ ورنىنان تۇرىپ امانداسىپ, جۇمىس ٷستەلٸندە ەمەس, ەمٸن-ەركٸن جاعدايدا سٶيلەسكەنٸنەن قاراپايىمدىلىعىن بايقادىم. «ال, مۇرات, ەڭگٸمەڭدٸ باستاي بەر, اۋىلدا جاعداي قالاي?» دەپ ەسٸمٸممەن اتاپ سٶيلەسۋٸنٸڭ ٶزٸ قوبالجۋىمدى سەيٸلتٸپ, بويىمدا سەنٸمدٸلٸك ورناتتى. اۋىلدىڭ جاعدايىن ايتىپ بٸر ساعاتتاي ەڭگٸمەلەسٸپپٸز. ول كٸسٸ مۇقييات تىڭداپ, بارلىعىن قويىن دەپتەرٸنە تٷرتٸپ وتىردى. بۇل جىلدارى ەلدٸڭ باسىندا قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەر, «بٸزدٸ ٷكٸمەت اسىرايدى» دەگەن ويلاردان ارىلماعان ۋاقىت. مۇنى ەستٸگەن سوڭ ماعان ايتقانى: «مۇرات, كەلەشەكتە ولار دا قاتارعا ٸلٸگەدٸ» دەدٸ. مٸنە, سودان بەرٸ 17 جىلدى ارتقا تاستادىق. وسى جىلدار ارالىعىندا كەسٸپ ٸستەپ, ەلدٸڭ جاعدايىنىڭ جاقسارۋىنا ٷلەس قوسقان جاندار سانى ارتۋدا. ەلباسىنىڭ بولاشاقتى جاقسىلىققا جورۋىنىڭ ٶزٸ ٷلكەن كٶرەگەندٸلٸك. قوشتاسقاندا «ەلگە سەلەم ايت» دەدٸ.
بۇدان كەيٸن ەلباسىمەن اراعا توعىز جىل سالىپ قايتا قاۋىشتىق. ٶڭٸرگە جاساعان كەزەكتٸ ساپارىندا كٷركەتاۋىق ٶندٸرٸسٸن دامىتۋ جوباسىمەن تانىستىرۋ بولعانىندا ول كٸسٸنٸڭ ەستە ساقتاۋ قابٸلەتٸنٸڭ جوعارى ەكەنٸنە تەنتٸ بولدىم. قانشاما جىلدان كەيٸن, سونشاما ادامنىڭ اراسىنان مەنٸ تانىپ, «مۇرات, ەندٸ ايتا بەر» دەگەن سەتٸ ەش ەسٸمنەن كەتپەيدٸ. سول كەزدە ٶندٸرٸستٸ ٶركەندەتۋدٸ شىڭىنا جەتكٸزۋدٸ ٶزٸمە مٸندەت سانادىم.
ايتا كەتەتٸنٸ, وسى جٷزدەسۋدە كٷركەتاۋىق ٶسٸرۋ جەنە ونىڭ ەتٸن تەرەڭ ٶڭدەۋ كەسٸبٸن قولعا الاتىن جوبانى تانىستىرىپ, قاجەتتٸ زاماناۋي تەحنولوگييالاردىڭ تاڭداۋ ٷلگٸسٸن بايانداعاندا بارلىعىن مۇقييات تىڭداي كەلە ن. ەبٸشۇلى: «كومپوست بولا ما?» دەگەن ساۋال تاستادى. بۇل قۇس ساڭعىرىعىنان ورگانيكالىق تىڭايتقىش ٶندٸرۋگە بولا ما دەگەنٸ ەدٸ. «فابريكانى دامىتۋدىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸندە ەتتٸ تەرەڭ ٶڭدەۋگە باسىمدىلىق تانىتامىز, ال ٶندٸرٸستٸ دامىتۋدىڭ كەلەسٸ كەزەڭٸندە بۇل مەسەلەنٸ جٷزەگە اسىرامىز» دەگەن جاۋابىمدى ايتتىم. قازٸرگٸ تاڭدا قۇس ساڭعىرىعىنان اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتٸ تىڭايتقىش دايىنداۋ ٸسٸن قولعا الدىق.
بۇل تۇستا ايتايىن دەگەنٸم, ەلباسىنىڭ كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدا باعىت-باعدار بەرٸپ, وي تاستاي بٸلەتٸندٸگٸ جەنە ەر سالا مامانىمەن كەزدەسكەندە ەلدٸڭ قاي باعىتتا دامىپ جاتقاندىعىنان حاباردار ەكەندٸگٸ, اقپاراتتى تولىق مەڭگەرگەندٸگٸ, ەر سالانىڭ جەتٸستٸگٸ مەن ەلەمدٸك تەحنولوگييالاردىڭ دامۋىنداعى جاڭالىقتاردى قالت جٸبەرمەيتٸندٸگٸنە كۋە بولدىم.
2011 جىلى ن. نازارباەۆ فابريكا جۇمىسىمەن تانىسىپ, جاستارمەن, جۇمىسشىلارمەن كەزدەستٸ. بٷگٸندە جىلىنا 10 مىڭ توننا كٷركەتاۋىق ەتٸن ٶندٸرەمٸز, ونىڭ 40%-ى ەكسپورتقا شىعادى. تاۋىق ەتٸنٸڭ 70-80-گە تارتا تٷرٸ بار. 400-دەن اسا جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىن جۇمىسپەن قامتىلعان, ەڭ كٶپ سالىق تٶلەۋشٸ مەكەمە اتاندىق. ەڭ ٷلكەن باعالاۋ – ٶتكەن جىلى پرەزيدەنتتٸڭ «التىن ساپا» سىيلىعى بەرٸلدٸ.
ن. ەبٸشۇلىمەن بٸر جٷزدەسۋٸمٸزدە «كٷركەتاۋىق ەتٸن ٶزدەرٸڭ جەي بەرمەي, استاناعا دا جٸبەرٸپ وتىرىڭدار» دەپ ەزٸلدەگەنٸ بار. بۇل وتاندىق ٶنٸمدٸ تۇتىنۋشىلار ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە كٶبەيٸپكەلەدٸ دەگەن سٶز ەدٸ. وسى ماقساتتا بيىل «ەكسپو - 2017» كٶرمەسٸندە ٷش ايدا 500 توننا كٷركەتاۋىق ەتٸن جٶنەلتتٸك.
ەلباسى ٶندٸرٸستٸڭ دامۋ جايىن جيٸ سۇرايدى. بٸر عانا «ورداباسى قۇس» فابريكاسىنىڭ جاعدايى ەمەس, يندۋسترييالاندىرۋ جوباسى اياسىندا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ساپالى ٶنٸم ٶندٸرٸپ كەلە جاتقان ٶندٸرٸستٸڭ بارلىعىنىڭ جاعدايىنان حاباردار بولىپ, قامقورلىعىنا, قاداعالاۋىنا الادى.
شىندىعىن ايتساق, ەلباسىنىڭ ەلدٸڭ دامۋىندا جاساپ جاتقان ەڭبەگٸ ٶلشەۋسٸز. قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋى, بٷگٸنگە كٷنگە جەتكەن جەتٸستٸگٸ, ەلٸمٸزدەگٸ ىنتىماق پەن بەرەكەنٸ كٶشباسشىنىڭ سارابدال ساياساتىمەن تٸكەلەي بايلانىستىرامىن.
