«مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورى» اق باس ديرەكتورى الماس قۇرمانوۆ مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ تۋرالى زاڭناماعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر مەن 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ قانشالىقتى ارتقانىن تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
ٶتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قر پرەزيدەنتٸ ق.ك.توقاەۆ تٷزەتٸلگەن «مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ تۋرالى» قر زاڭىنا قول قويدى. 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا بۇل زاڭ كٷشٸنە ەندٸ. الماس قۇرمانوۆ وسى زاڭدا قازاقستاندىقتار ٷشٸن قانداي ٶزگەرٸستەر قاراستىرىلعانىن ايتىپ بەردٸ.
«زاڭ قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى ن.ە. نازارباەۆتىڭ «تٶرتٸنشٸ ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸ» اتتى حالىققا جولداۋى بويىنشا, مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان تٶلەنەتٸن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر مٶلشەرٸ مەن ەڭبەك ٶتٸلٸ اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋ ٷشٸن جاسالعان. مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ – جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتاردى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋدىڭ قوسىمشا تٷرٸ رەتٸندە 2005 جىلدان باستاپ ەنگٸزٸلدٸ. وسى 15 جىلدا مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنان (بۇدان ەرٸ - مەسق) ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ تاعايىنداۋ پارامەترلەرٸ تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدا قايتا قاراستىرىلماعان ەدٸ», - دەدٸ ا. قۇرمانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, 5 جىل جەنە 10 جىل ٶتٸلٸ بار ەلەۋمەتتٸك تٶلەم الۋشىلار بٸردەي تٶلەماقى الاتىن. ال 2020 جىلدان باستاپ, ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك تٶلەم مٶلشەرٸن انىقتاۋدا 5 جىلدان كەيٸن جٷيەگە قاتىسۋ ٶتٸلٸنٸڭ كوەففيتسيەنتٸ 2%-عا ارتىپ وتىرادى. مٷگەدەكتەردٸ ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ دەڭگەيٸن كٶتەرۋ ماقساتىندا ەڭبەك ەتۋ قابٸلەتتٸلٸگٸنەن ايىرىلعانى ٷشٸن تاعايىندالاتىن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ مٶلشەرٸ مەديتسينالىق-ەلەۋمەتتٸك ساراپتاما ناقتىلايتىن جالپى ەڭبەك قابٸلەتٸنەن ايىرىلۋ دەنگەيٸنە سەيكەس انىقتالاتىن بولدى.
«بۇعان دەيٸن ورتاشا كوەففيتسەنتتەر عانا قولدانىلاتىن. مەسەلەن, 95% ەڭبەك قابٸلەتٸنەن ايىرىلۋ دەرەجەسٸ ٷشٸن 0,7 كوەففيتسيەنتٸ قولدانىلسا, ەندٸ جاڭا ەسەپپەن 0,95 بولادى. مىسالى, ورتاشا ايلىق تابىسى 150 مىڭ تەڭگە بولعان, جٷيەگە 10 جىل قاتىسقان ٶتٸلٸ بار جەنە جالپى ەڭبەك ەتۋ قابٸلەتٸنەن 95% ايىرىلعان جۇمىسكەر ٷشٸن تٶلەماقى جاڭا پارامەترلەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, 53 183 تەڭگەدەن 79 394 تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ (ٶسٸم 49,3%). سونىمەن بٸرگە, بۇل جۇمىسكەر مٷگەدەكتٸگٸ بويىنشا بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبٸنەن 1-توپتاعى مٷگەدەكتٸك ٷشٸن بەلگٸلەنگەن 59 872 تەڭگە الادى, سەيكەسٸنشە جٷيەگە قاتىسۋشى ٷشٸن جالپى 139 266 تەڭگە تٶلەنەدٸ», - دەدٸ قور باسشىسى.
وسىلايشا, جۇمىس ٸستەگەن جەنە مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنٸڭ قاتىسۋشىسى بولعان ادام ەكٸ جەردەن (بيۋدجەتتەن جەنە مەسق) تٶلەم الادى, ال جۇمىس ٸستەمەگەن ادام تەك بيۋدجەتتەن عانا جەردەماقى الادى. اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان وتباسىلاردىڭ ەلەۋمەتتٸك قورعالۋىن ارتتىرۋ ٷشٸنز كٶمەك الۋشىلار سانىنىڭ كوەففيتسەنتٸ كٶبەيدٸ:
1) اسىراۋدا بٸر ادام بولسا 0,4 -تەن 0,5-كە دەيٸن;
2) اسىراۋدا ەكٸ ادام بولسا 0,5-تەن 0,65-كە دەيٸن;
3) اسىراۋدا ٷش ادام بولسا 0,6 -دان 0,8-گە دەيٸن;
4) اسىراۋدا تٶرت جەنە ودان دا كٶپ ادام بولسا 0,8-دەن - 1,0-گە دەيٸن.
«جالپى العاندا, ەربٸر كوەففيتسيەنت بۇرىنعى كٶلەمنەن 25% ارتتى. مىسالى, ورتاشا ايلىق تابىسى 150 مىڭ تەڭگە بولعان جەنە 10 جىل جٷيەگە قاتىسقان اسىراۋشى قايتىس بولعان جاعدايدا, ونىڭ ٷش بالاسىنا تٶلەنەتٸن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمنٸڭ مٶلشەرٸ 45 585 تەڭگەدەن 66 858 تەڭگەگە دەيٸن (46,7%) ارتتى. ودان قوسىمشا, بيۋدجەت ەسەبٸنەن ٷش بالاعا اسىراۋىنان ايىرىلۋى بويىنشا بەرٸلەتٸن مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك جەردەماقى 57 689 تەڭگەنٸ قۇرايدى, سەيكەسٸنشە جالپى تٶلەم سوماسى – 124 547 تەڭگە بولادى.
وسىلايشا, ناقتى ەلەۋمەتتٸك سىن-قاتەر تۋعان جاعدايدا جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتار بيۋدجەتتەن مەملەكەتتٸك جەردەماقى جەنە مەسق ەلەۋمەتتٸك تٶلەم الا وتىرىپ, جۇمىس ٸستەمەيتٸندەرمەن سالىستىرعاندا باسىمدىققا يە بولادى», - دەدٸ سپيكەر.
قر ٷكٸمەتٸنٸڭ 2019 جىلعى 9 جەلتوقسانداعى №910 قاۋلىسىنا سەيكەس, مەسق ەڭبەك ەتۋ قابٸلەتٸنەن ايىرىلۋى جەنە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋى بويىنشا ەلەۋمەتتٸك تٶلەم مٶلشەرٸن ارتتىرۋ كٶزدەلگەن. وسىعان بايلانىستى ا. قۇرمانوۆ كٶرسەتٸلگەن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ ارتتىرۋدىڭ قالاي جٷزەگە اسىرىلاتىنىن تٷسٸندٸردٸ.
«مەسق ەلەۋمەتتٸك سىن-قاتەردٸڭ 6 تٷرٸ بويىنشا ەلەۋمەتتٸك تٶلەم تٶلەيدٸ, ونىڭ ەكەۋٸ – ەڭبەك ەتۋ قابٸلەتتٸلٸگٸنەن ايىرىلۋى جەنە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋى بويىنشا تٶلەمدەر ۇزاق مەرزٸمدٸ بولىپ سانالادى. جالپى ەڭبەك ەتۋ قابٸلەتٸنەن ايىرىلۋ دەرەجەسٸ شەكسٸز بەلگٸلەنگەن جاعدايدا ەلەۋمەتتٸك تٶلەم زەينەتتٸك جاسقا جەتكەنشە تٶلەنەدٸ, ياعني 40 جىلدان اسا تٶلەنۋٸ مٷمكٸن. اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋى جاعدايىنا ەلەۋمەتتٸك تٶلەم اسىراۋداعى بالالار 18 جاسقا تولعانشا, ال كٷندٸزگٸ بٶلٸمنٸڭ ستۋدەنتٸ بولعان جاعدايدا 23 جاسقا دەيٸن تٶلەنەدٸ», - دەدٸ ول.
تۇتاستاي العاندا, ەڭبەك ەتۋ قابٸلەتٸنەن ايىرىلۋ بويىنشا 76 مىڭ كٶمەك الۋشىعا جەنە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋ بويىنشا 45 مىڭ الۋشىعا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر مٶلشەرٸ قوسىمشا 5% ارتتى.
قر پرەزيدەنتٸ ق.ك.توقاەۆتىڭ جاڭا ەلەۋمەتتٸك ساياساتى قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ادامداردى قولداۋعا باعىتتالعان. وسىعان بايلانىستى باستى باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ – جۇمىسسىزدارعا جۇمىس ٸزدەۋگە كٶمەكتەسۋ.
«بٷگٸندە قازاقستاندا ەلەۋمەتتٸك جاڭعىرتۋ پروتسەسٸ جٷرۋدە. قر 2030 جىلعا دەيٸنگٸ ەلەۋمەتتٸك دامۋ تۇجىرىمداماسىمەن مەملەكەتتٸڭ, جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ جەنە ازاماتتىڭ ەدٸل قوعام قۇرۋ ٷشٸن بٸرلەسكەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ قاعيداتى – مٸندەتتٸ جەنە ەرٸكتٸ ساقتاندىرۋدى كەڭەيتۋ ارقىلى جاڭا قازاقستاندىق ەلەۋمەتتٸك مودەلدٸ دامىتۋدى جولعا قويدى. وسىعان بايلانىستى, تٷزەتۋ ەنگٸزٸلگەن زاڭ جۇمىسىنان ايىرىلعان جەنە بەلسەندٸ تٷردە جۇمىس ٸزدەپ جٷرگەن ادامداردىڭ ەلەۋمەتتٸك قورعالۋىن ارتتىرۋدى كٶزدەيدٸ. مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورىنىڭ جۇمىسىنان ايىرىلۋى بويىنشا ەلەۋمەتتٸك تٶلەم جۇمىسىنان ايىرىلعان جەنە تۇرعىلىقتى جەرٸندەگٸ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا جۇمىسسىز رەتٸندە تٸركەلگەن ازاماتتارعا بەرٸلەدٸ», - دەدٸ الماس قۇرمانوۆ.
جۇمىستان ايىرىلۋ بويىنشا تابىستى الماستىرۋ دەڭگەيٸ سوڭعى ەكٸ جىلدا ورتاشا تابىستىڭ 30% قۇراسا, جاڭا زاڭ بويىنشا بۇل كٶرسەتكٸش 40% دەيٸن ارتتىرىلدى. سونىمەن قاتار, بۇرىن بۇل تٶلەم 1 ايدان 4 ايعا دەيٸن تاعايىندالسا, 2020 جىلدان باستاپ مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە قاتىسۋ ٶتٸلٸنە بايلانىستى 1 ايدان 6 ايعا دەيٸن تاعايىندالادى.
«مىسالى, جۇمىسسىز رەتٸندە تٸركەلگەن, جٷيەگە قاتىسۋ ٶتٸلٸ 10 جىل, ورتاشا ايلىق تابىسى 150 مىڭ تەڭگە بولاتىن جۇمىسكەرگە جۇمىستان ايىرىلۋ بويىنشا تٶلەنەتٸن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمنٸڭ مٶلشەرٸ 45 000 تەڭگەدەن 66 000 تەڭگەگە دەيٸن ارتتىرىلدى (46,7%). بۇل رەتتە, اتالعان تٶلەم بۇرىنعى تٶرت ايدىڭ ورنىنا 6 ايعا تٶلەنەدٸ», - دەدٸ قور ٶكٸلٸ.
سونىمەن بٸرگە, جاڭا رەداكتسيياداعى زاڭ ارقىلى ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ تاعايىنداۋ بويىنشا مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر پرواكتيۆتٸ تٷردە كٶرسەتٸلەدٸ.
پرواكتيۆتٸ پرينتسيپ ەلەۋمەتتٸك تٶلەم تاعايىنداۋعا ٶتٸنٸش بەرۋ سيپاتىنان بٸرتٸندەپ باس تارتۋ جەنە حابارلاما جٸبەرۋ جولىنا كٶشۋدٸ بٸلدٸرەدٸ.
بۇل جاعدايدا مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جٷيەلەرٸ اراسىندا دەرەكتەر الماسۋ جولىمەن ازاماتتار تيٸستٸ جەردەماقىلار مەن ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەرٸن الا الادى. مەسق بٸر جاسقا تولعانشا بالا كٷتٸمٸنە بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلۋ ٷشٸن بەرٸلەتٸن جەردەماقىنى پرواكتيۆتٸ تٷردە تاعايىندايدى. 2019 جىلى مەسق اتالعان تٶلەمدٸ 14 756 ادامعا پرواكتيۆتٸ تٷردە تاعايىندادى, ال 2020 جىلدان باستاپ ەڭبەك ەتۋ قابٸلەتٸنەن ايىرىلۋى جەنە اسىراۋشىسىنان ايىرىلۋى بويىنشا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ تاعايىنداۋ وسىنداي فورماتتا جٷرگٸزٸلە باستادى», - دەدٸ الماس قۇرمانوۆ.
تۇتاستاي العاندا, جاڭا رەداكتسيياداعى زاڭ ازاماتتاردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن زاڭداستىرۋعا, ولاردىڭ مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە قاتىسۋىن ىنتالاندىرۋدى جەنە جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك قورعالۋىن ارتتىرۋدى كٶزدەيدٸ.
