
ۇلت پورتالى قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ VI وتىرىسىندا سٶيلەگەن سٶزٸنٸڭ تولىق مەتٸنٸن ۇسىنادى.
قۇرمەتتٸ كەڭەس مٷشەلەرٸ!
ەلٸمٸز بٸر ايدان كەيٸن تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعىن اتاپ ٶتەدٸ. بۇل – بٷكٸل حالقىمىز ٷشٸن ايرىقشا مەنٸ بار مەرەيلٸ بەلەس. سونداي-اق, مەملەكەتٸمٸزدٸڭ دامۋ جولىنداعى ماڭىزدى مەجە. وسىعان وراي, قوعامدىق ماڭىزى بار ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. مەن بۇعان ايرىقشا مەن بەرٸپ وتىرمىن.
جالپى, وتىز جىل بويى كەزەڭ-كەزەڭمەن جٷزەگە اسىرىلعان رەفورمالار ٶمٸرٸمٸزدٸ تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتتٸ. بۇل باعدارىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. بٸز وسى تاريحي بەلەسكە مىقتى مەملەكەت جەنە بٸرتۇتاس ۇلت رەتٸندە جەتٸپ وتىرمىز. بٸراق جەتٸستٸكتەرگە توقمەيٸلسٸپ, توقتاپ قالمايمىز. العا ۇمتىلا بەرەمٸز.
ساياسي جاڭعىرۋ, ەكونوميكا قۇرىلىمىن ٶزگەرتۋ, ەلەۋمەتتٸك سالانى دامىتۋ جۇمىستارى تىڭ قارقىنمەن جالعاسۋدا. بۇعان ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ زور ٷلەس قوسۋدا.
كەڭەس العاش قۇرىلعان كٷننەن باستاپ تيٸمدٸ پٸكٸرتالاس ورتالىعىنا اينالدى. باسقوسۋلاردا سان تٷرلٸ باستاما كٶتەرٸلدٸ.
ونىڭ بەرٸ جان-جاقتى تالقىلاندى. ەلگە قاجەت جەنە ٶمٸرشەڭ ۇسىنىستار ناقتى رەفورماعا ۇلاستى.
ۇلتتىق كەڭەستٸڭ باستامالارىن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن 90-نان استام نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكت قابىلداندى. ونىڭ ٸشٸندە زاڭدار, پرەزيدەنت جارلىقتارى مەن ٷكٸمەت قاۋلىلارى, مينيسترلٸكتەردٸڭ بۇيرىقتارى بار. وسىدان-اق ۇلتتىق كەڭەستٸڭ تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەپ جاتقانىن اڭعارۋعا بولادى.
كەڭەس ٶز قىزمەتٸن ينكليۋزيۆتٸ, اشىق جەنە جٷيەلٸ جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. ونىڭ مٷشەلەرٸ, ٶڭٸرلەرگە شىعىپ, ەل ٸشٸندەگٸ بەلسەندٸ ازاماتتارمەن جيٸ كەزدەسٸپ جٷر. وسىلايشا, حالىقپەن تيٸمدٸ بايلانىس جاساۋ تەجٸريبەسٸ قالىپتاسۋدا.
كەڭەس مٷشەلەرٸنە ازاماتتىق ۇستانىمى جەنە ەلدٸ جان-جاقتى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان جەمٸستٸ قىزمەتٸ ٷشٸن ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن.
قۇرمەتتٸ ەرٸپتەستەر!
بٸزدٸڭ ماقساتىمىز بارلىق سالانى جاپپاي رەفورمالاۋ ەمەس. ماعىناسىز ديالوگتىڭ دا ەشكٸمگە قاجەتٸ جوق. كەز-كەلگەن ٶزگەرٸس حالقىمىزدىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ٷشٸن جاسالۋى كەرەك. مەملەكەتتٸلٸگٸمٸزدٸ نىعايتىپ, ەلەۋەتٸمٸزدٸ ارتتىرۋدى كٶزدەيتٸن ۇسىنىستاردى عانا جٷزەگە اسىرعان جٶن. بۇل – مەن ٷشٸن ايقىن ۇستانىم.
ۇلتتىق كەڭەس قىزمەتٸنە كٸرٸسەر كەزدە قانشاما كٷدٸك پەن كٷمەن بولدى. رەفورما تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸس ەكەلمەيدٸ, ٷستٸرت جاسالادى دەگەن پٸكٸرلەر ايتىلدى. الايدا, جۇمىس نەتيجەسٸ مۇنداي پايىمنىڭ قاتە ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.
كەڭەس ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە ەلٸمٸزدەگٸ كٶپتەگەن وڭ ٶزگەرٸسكە جول اشتى. بولاشاق ۇستازدار مەن دەرٸگەرلەردٸڭ, دوكتورانتتاردىڭ ستيپەنديياسى كٶبەيدٸ. جوعارى وقۋ ورىندارىندا ساباق بەرەتٸن وقىتۋشىلاردىڭ جالاقىسى ٶستٸ. سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق باقىلاۋ كوميتەتٸ قۇرىلدى. ەرەكشە كٷتٸمدٸ قاجەت ەتەتٸن بالالارعا بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭا ەرەجەلەرٸ بەكٸتٸلدٸ. وڭتٷستٸكتەن سولتٷستٸككە قونىس اۋدارعان ازاماتتارعا بەرٸلەتٸن سۋبسيدييا ەكٸ ەسە ۇلعايدى. يگەرٸلمەي جاتقان جەر تەلٸمٸنە سالىناتىن بازالىق سالىق ستاۆكاسى ارتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن شەتەلدٸك ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالارعا ساتۋعا جەنە جالعا بەرۋگە تىيىم سالىندى. وسى جىلدان باستاپ جۇرتقا زەينەتاقى جيناعىنىڭ بٸر بٶلٸگٸن مەرزٸمٸنەن بۇرىن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلدٸ. ونى جىلجىمايتىن مٷلٸك ساتىپ الۋعا, يپوتەكالىق نەسيەنٸ ٶتەۋگە جەنە ەمدەلۋگە جۇمساۋعا بولادى. سونىڭ ارقاسىندا جارتى ميلليوننان استام ازاماتىمىز زەينەتاقى جيناعىن ٶز قاجەتٸنە جاراتتى.
ەلەۋمەتتٸك جاعىنان ەلسٸز توپتاردى قولدايتىن بٸرقاتار شەشٸم قابىلداندى. بيىل العاش رەت كٶپ بالالى, مٷگەدەك بالاسى بار جەنە تولىق ەمەس وتباسىلاردىڭ بالالارىنا بٸلٸم گرانتى بەرٸلدٸ. سونىڭ نەتيجەسٸندە وسىنداي وتباسىندا ٶسكەن 5 مىڭنان استام جەتكٸنشەك تەگٸن وقۋعا مٷمكٸندٸك الدى. ەرەكشە كٷتٸمدٸ قاجەت ەتەتٸن بالالارعا بٸلٸم بەرۋ ٷشٸن بٶلٸنەتٸن قارجى ەكٸ ەسە ۇلعايدى. قازٸر بٸر بالاعا 730 مىڭ تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلٸنەدٸ.
بۋكۆالنو مەسياتس نازاد ۆ شەستي رەگيوناح ناچاتا رەاليزاتسييا پيلوتنوگو پروەكتا پرواكتيۆنوگو زاوچنوگو وكازانييا ۋسلۋگي پو ۋستانوۆلەنييۋ ينۆاليدنوستي. ونا ۆوسترەبوۆانا سرەدي ناشيح سوگراجدان ي س نوۆوگو گودا بۋدەت پەرەۆەدەنا نا نوۆىي فورمات پو ۆسەي سترانە.
درۋگوي پوكازاتەلنىي پريمەر – ۆنەدرەنيە «سپلوشنوگو» ۆيدەونابليۋدەنييا ۆ سلۋجەبنىح پومەششەنيياح پوليتسيي ي ۋچرەجدەنيياح ۋگولوۆنو-يسپولنيتەلنوي سيستەمى. ەتا رابوتا پولنوستيۋ زاۆەرشيتسيا دو كونتسا 2023 گودا. ودناكو ۋجە دو كونتسا تەكۋششەگو گودا ۆيدەونابليۋدەنيەم بۋدۋت وحۆاچەنى ۆسە وتدەلى پوليتسيي.
سيستەمنىي ەففەكت يمەيۋت پوليتيچەسكيە پرەوبرازوۆانييا. پري ۆاشەم نەپوسرەدستۆەننوم ۋچاستيي سفورميروۆانو چەتىرە پاكەتا رەفورم, ناپراۆلەننىح نا دالنەيشۋيۋ دەموكراتيزاتسييۋ سترانى.
تاك, ۆۆەدەنيە تريدتساتيپروتسەنتنوي كۆوتى دليا جەنششين ي مولودەجي ۆ يزبيراتەلنىح سپيسكاح پودتولكنۋلو پارتيي سۋششەستۆەننو پەرەسموترەت سۆوي پودحودى ك رابوتە.
ەسلي رانشە دوليا ەتوي كاتەگوريي گراجدان ۆ پارتيينىح سپيسكاح نە پرەۆىشالا 20%, تو پوسلە ۆۆەدەنييا كۆوتى ونا دوستيگلا 34%. ۋ جەنششين ي مولودەجي پوياۆيليس دوپولنيتەلنىە ۆوزموجنوستي دليا رەاليزاتسيي سۆوەگو پوتەنتسيالا.
نو مى يدەم دالشە – تەپەر گەندەرنايا ي مولودەجنايا كۆوتا بۋدەت رابوتات ي پري راسپرەدەلەنيي دەپۋتاتسكيح مانداتوۆ پارتيي.
دليا دالنەيشەگو سترويتەلستۆا ينكليۋزيۆنوگو وبششەستۆا يا تاكجە پرەدلوجيل راسشيريت پەرەچەن كۆوتيرۋەمىح كاتەگوريي ۆ يزبيراتەلنىح سپيسكاح پارتيي, ۆكليۋچيۆ ۆ نەگو ليتس س وسوبىمي پوترەبنوستيامي.
بولشيم شاگوم نا پۋتي دەموكراتيزاتسيي ناشەگو وبششەستۆا ستالو ۆۆەدەنيە پرياموي ۆىبورنوستي اكيموۆ گورودوۆ رايوننوگو زناچەنييا, سەل, پوسەلكوۆ ي سەلسكيح وكرۋگوۆ.
ۆ ەتوم گودۋ ۆ سترانە بىلي يزبرانى بولەە 800 سەلسكيح اكيموۆ. ۆ رەزۋلتاتە ەتيح ۆىبوروۆ يح سوستاۆ وبنوۆيلسيا ناپولوۆينۋ.
اكتيۆنوست پارتيي, بولشوە كوليچەستۆو ساموۆىدۆيجەنتسەۆ ي ۆىسوكايا ياۆكا يزبيراتەلەي پرودەمونستريروۆالي سۆوەۆرەمەننوست ي ۆوسترەبوۆاننوست ەتوي رەفورمى. ي ۆسە ەتو – ليش نەبولشايا چاست ينيتسياتيۆ ناتسيونالنوگو سوۆەتا, رەاليزاتسييا كوتورىح ناپريامۋيۋ ۆليياەت نا جيزن كازاحستانتسەۆ, ۋلۋچشاەت كاچەستۆو گوسۋدارستۆەننوگو ۋپراۆلەنييا, سپوسوبستۆۋەت دالنەيشەمۋ رازۆيتييۋ ناشەي سترانى.
ۋۆاجاەمىە چلەنى سوۆەتا!
ۆ رامكاح سەگودنياشنەگو زاسەدانييا پلانيرۋيۋ پرەدستاۆيت وچەرەدنوي بلوك ينيتسياتيۆ. وني ياۆليايۋتسيا ەششە ودنيم پرومەجۋتوچنىم رەزۋلتاتوم ناشەي رابوتى ي بۋدۋت سپوسوبستۆوۆات رەشەنييۋ كونكرەتنىح پروبلەم ۆ سترانە.
بٸرٸنشٸ. اۋىل ەكٸمدەرٸن سايلاۋ ينستيتۋتىن جەتٸلدٸرۋ
بۇل ناۋقان بٷكٸل ەلٸمٸز بويىنشا ويداعىداي ٶتكٸزٸلٸپ جاتىر. سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ تالاپتارى قاتاڭ ساقتالۋدا. ساراپشىلار مەن اۋىل تۇرعىندارى وسى باستامانىڭ ٶتە ورىندى ەكەنٸن ايتۋدا. دەگەنمەن, سايلاۋ ٷدەرٸسٸن ٷنەمٸ جەتٸلدٸرٸپ وتىرۋىمىز كەرەك. بۇل باعىتتا ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. باستاماشىل توپ وسىعان وراي كەشەندٸ ساراپتاما جاساۋ ٷشٸن ٶڭٸرلەرگە ارنايى بارىپ قايتتى. ونىڭ قۇرامىندا ۇلتتىق كەڭەستٸڭ جەنە پرەزيدەنتتٸك جاستار كادرلىق رەزەرۆٸنٸڭ مٷشەلەرٸ بار.
پرەزەنتوۆان سپەتسيالنىي دوكلاد س كونكرەتنىمي رەكومەنداتسييامي, ناتسەلەننىمي نا سوۆەرشەنستۆوۆانيە مەحانيزما پرياموي ۆىبورنوستي سەلسكيح اكيموۆ.
ۆاجنو, چتو ناتسيونالنىي سوۆەت نە پروستو ۆىدۆيگاەت رەفورمى, نو تاكجە ۆسەستوروننە يح اناليزيرۋەت, ۆنوسيا نەوبحوديمىە كوررەكتيروۆكي. نا نەكوتورىح تاكيح دوپولنەنيياح حوچۋ وستانوۆيتسيا وتدەلنو.
چلەنى سوۆەتا الەكساندر دانيلوۆ, گۋلميرا يلەۋوۆا, مارات شيبۋتوۆ پرەدلوجيلي زاكرەپيت نورمۋ, پوزۆوليايۋششۋيۋ گراجدانام سو سرەدنيم سپەتسيالنىم وبرازوۆانيەم ۆىدۆيگاتسيا نا دولجنوست اكيموۆ سەل.
سچيتايۋ, چتو تاكوە نوۆوۆۆەدەنيە ۋسيليت كونكۋرەنتنوست ۆىبوروۆ نا مەستنوم ۋروۆنە, وسوبەننو ۋچيتىۆايا, چتو ۆ سەلاح ەست منوگو كومپەتەنتنىح, وپىتنىح, دەياتەلنىح ليۋدەي, پولزۋيۋششيحسيا دوۆەريەم نارودا, نو پري ەتوم نە پروحودياششيح چەرەز سۋششەستۆۋيۋششيي وبرازوۆاتەلنىي تسەنز.
وپىت پوكازىۆاەت, چتو دليا كانديداتوۆ ۆ اكيمى, وسوبەننو ساموۆىدۆيجەنتسەۆ, اكتۋالنىم ياۆلياەتسيا ۋۆەليچەنيە پەريودا اگيتاتسيوننوي كامپانيي. ۆ ەتوي سۆيازي تسەلەسووبرازنو راسسموترەت ۆوزموجنوست كوررەكتيروۆكي ەە سروكوۆ.
كرومە توگو, پرەدلاگاەتسيا پريمەنيات ديففەرەنتسيروۆاننىي پودحود پري فينانسيروۆانيي يزبيراتەلنىح كامپانيي. ەسلي ۆ مالوناسەلەننىح سەلاح سەۆەرنىح رەگيونوۆ نىنەشنەگو وبەما سرەدستۆ ۆپولنە حۆاتاەت دليا پوكرىتييا راسحودوۆ نا اگيتاتسييۋ, تو نا يۋگە, گدە ۆىسوكايا پلوتنوست ناسەلەنييا, ەگو ياۆنو نەدوستاتوچنو. سچيتايۋ, چتو ۋكازاننىە رەكومەنداتسيي ناپراۆلەنى نا ۋلۋچشەنيە مەحانيزما ۆىبورنوستي سەلسكيح اكيموۆ. پوەتومۋ يح نۋجنو دەتالنو يزۋچيت. پورۋچايۋ ادمينيستراتسيي پرەزيدەنتا پودگوتوۆيت ي ۆنەستي منە كونكرەتنىە پرەدلوجەنييا.
ەكٸنشٸ. بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن شەشۋ
كەز-كەلگەن ادامنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتٸ ونىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸنە تٸكەلەي بايلانىستى. ەربٸر ازاماتتىڭ ٶمٸر بويى ساپالى بٸلٸم الۋىنا قاجەت جاعداي جاساۋ – مەملەكەتتٸڭ مٸندەتٸ.
مەكتەپتەردە, كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ تۇر. بٸز وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردٸ كەز كەلگەن قاۋٸپ-قاتەردەن قورعاۋعا تيٸسپٸز. بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندەگٸ قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸنە بٸرىڭعاي تالاپ قويىلۋى قاجەت. سول ٷشٸن بەرٸنە ورتاق ەرەجە ەزٸرلەۋ كەرەك.
قازٸر وقۋ ورىندارى كٷزەت اگەنتتٸگٸمەن بٸر جىلعا كەلٸسٸم-شارتقا وتىرادى. ەدەتتە, ونى جىلدىڭ باسىندا جاسايدى. بۇل – وقۋ جىلىنىڭ ورتاسى دەگەن سٶز. مۇنداي كەلٸسٸم-شارتتاردى ۇزاعىراق ۋاقىتقا, مىسالى ٷش جىلعا جاساعان تيٸمدٸ بولار ەدٸ. وعان رۇقسات بەرۋ ٷشٸن زاڭناماعا ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ قاجەت.
سونداي-اق, وقۋشىلارعا, مۇعالٸمدەر مەن اتا-انالارعا تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە نە ٸستەۋ قاجەتتٸگٸن ٷيرەتكەن جٶن. قاتەرلٸ سەتتە ەربٸر ادام دۇرىس ەرٸ شۇعىل ەرەكەت جاساي بٸلۋگە تيٸس. سوندا ول ٶزٸن عانا ەمەس, ٶزگەنٸ دە قۇتقارا الادى.
مەكتەپتەردەگٸ ورىن تاپشىلىعى – ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە. مەن بيىلعى جولداۋىمدا 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 1000 مەكتەپ سالۋ تۋرالى تاپسىرما بەردٸم. بۇل – ماڭىزدى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ. جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جۇمىسى وسى تاپسىرمانى ساپالى ەرٸ تيٸمدٸ ورىنداۋىنا قاراي باعالانادى.
قازٸر مەكتەپ سالۋ ٷشٸن جەر تەلٸمٸن الۋ ايتارلىقتاي قيىندىق تۋعىزاتىن بولدى. ٶڭٸر ەكٸمدەرٸنە بارلىق مەكتەپكە جەر تەلٸمٸن الدىن-الا بٶلۋدٸ تاپسىرامىن.
ەلدٸ مەكەننٸڭ جوسپارىن جاساپ, تۇرعىن ٷي سالعان كەزدە ەلەۋمەتتٸك نىسان بولۋ قاجەتتٸگٸ ەسكەرٸلۋگە تيٸس. بۇل – زاڭنامادا كٶرسەتٸلگەن تالاپ. بٸراق, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار بەلگٸلەنگەن تالاپتى ورىنداي بەرمەيدٸ. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن. تۇرعىن-ٷي الاپتارى بوي كٶتەرگەن كەزدە ونىمەن بٸرگە مٸندەتتٸ تٷردە مەكتەپ پەن بالاباقشا سالىنۋى كەرەك. ٷكٸمەتكە زاڭنىڭ ساقتالۋىن قاتاڭ باقىلاۋدى تاپسىرامىن.
تاعى بٸر مەسەلە بار. ەر سىنىپتاعى بالا سانى شەكتەن تىس كٶپ. نەگٸزٸ, بٸر سىنىپتاعى بالالاردىڭ سانى 25-تەن اسپاۋى كەرەك. وسى ستاندارتتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە تيٸسپٸز.
سونىمەن قاتار, مەكتەپتەردٸڭ ٷلگٸلٸك جوباسىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن. مەكتەپتٸڭ جالپى كٶلەمٸ مەن ديزاينى ورىن سانىنا بايلانىستى انىقتالۋعا تيٸس.
مەكتەپ 2500 بالاعا ارنالسا, سوعان ساي ينفراقۇرىلىم دا بولۋى كەرەك. وندا سپورت زالدارى, اسحانالار, زەرتحانا جەنە وقۋ كابينەتتەرٸ بولۋعا تيٸس. جاڭا مەكتەپ سالۋعا بٶلٸنگەن قارجىنىڭ تيٸمسٸز جۇمسالۋىنا, تالان-تاراجعا تٷسۋٸنە جول بەرمەۋ قاجەت.
كەلەسٸ مەسەلە. مەملەكەت جاستارعا بٸلٸم بەرۋ ٷشٸن جوعارى وقۋ ورىندارىنا ٶتە كٶپ گرانت بٶلەدٸ. بٷگٸندە بٸر ستۋدەنتتٸ وقىتۋ قۇنى – شامامەن 4 ميلليون تەڭگە. گرانت سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. ەندٸ, قارجىلاندىرۋ تەسٸلٸن ٶزگەرتكەن جٶن. قارجى تٸكەلەي گرانت يەسٸنە بەرٸلۋگە تيٸس, ياعني ستۋدەنت وقۋ اقىسىن ٶزٸ تٶلەۋٸ كەرەك. بۇل – قاراجات ستۋدەنتتٸڭ ارنايى ەسەپ-شوتىنا تٷسەدٸ دەگەن سٶز. ونى تەك وقۋ اقىسىن تٶلەۋگە جۇمساۋ كەرەك. بۇل تەسٸل جوعارى جەنە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيٸنگٸ بٸلٸم الۋ سالاسىندا بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرادى.
سونداي-اق, مەملەكەتتٸك تاپسىرىستىڭ اشىق بولۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. بٸلٸم ساپاسىن جاقسارتىپ, ستۋدەنتتەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرادى. ٷكٸمەت بۇل شەشٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ جولدارىن مۇقييات ويلاستىرۋى كەرەك.
ەلٸمٸزدە بالالاردىڭ بوس ۋاقىتىن پايدالى ٶتكٸزۋٸنە جەنە قوسىمشا بٸلٸم الۋىنا جاعداي جاسالۋدا. الايدا, مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك نىسانداردى جەكە ادامدار يەلەنٸپ جاتىر. ەسٸرەسە, وقۋشىلار سارايى مەن مۋزىكا مەكتەپتەرٸنە, بالاباقشالارعا كٶز تٸگۋشٸلەر كٶپ. سونداي بٸر وقيعا جۋىردا الماتىدا بولدى. بۇعان مٷلدەم جول بەرمەۋٸمٸز كەرەك. ٷكٸمەتكە مەملەكەتتٸك ەلەۋمەتتٸك نىسانداردى جەكە مەنشٸككە بەرۋگە زاڭ جٷزٸندە شەكتەۋ قويۋدى تاپسىرامىن.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە مەديتسينا كادرلارى تاپشى. بۇل سالاعا 4 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەر جەتٸسپەيدٸ. وبلىس ورتالىقتارىندا, ەسٸرەسە, اۋداندار مەن اۋىلداردا بٸلٸكتٸ دەرٸگەرلەر از. ٶيتكەنٸ, ايماقتاردا ولارعا قاجەتتٸ جاعداي جاسالماعان. ٶڭٸر ەكٸمدەرٸ وسى مەسەلەمەن بەلسەندٸ تٷردە اينالىسۋعا تيٸس. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاقسارتۋعا باسا مەن بەرۋ قاجەت.
كادر تاپشىلىعىنىڭ تاعى بٸر سەبەبٸ – مامانداردىڭ شەتەلگە كەتۋٸ. جىل سايىن جوعارى مەديتسينالىق بٸلٸمٸ بار مىڭنان استام ازامات ٶزگە ەلگە قونىس اۋدارۋدا. ال شەتەلدە وقىعان ٶز ماماندارىمىز قازاقستاندا وقۋىن جالعاستىرامىن دەسە, الدىنان تٷرلٸ كەدەرگٸ شىعادى. ولار كلينيكالىق تەجٸريبەدەن ٶتكٸسٸ كەلسە دە, قيىندىققا تاپ بولادى.
ۇلىبريتانييا مەن اقش-تىڭ ەيگٸلٸ مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا بٸلٸم العان جاستارىمىز از ەمەس. ولاردىڭ بٸرقاتارى ەلگە ورالعان سوڭ ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا تۇرا الماعانى تۋرالى مەلٸمەتتەر دە بار. بۇل دۇرىس ەمەس.
ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمىنا مٷشە ەلدەردٸڭ بەلدٸ وقۋ ورىندارىندا مەديتسينالىق بٸلٸم العان ازاماتتارىمىزعا ەش كەدەرگٸ بولماۋى كەرەك.
ولاردىڭ دەرٸگەر بولىپ جۇمىس ٸستەۋٸنە رۇقسات بەرۋ ٷشٸن نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەرگە ٶزگەرٸس ەنگٸزۋ قاجەت.
سونداي-اق, بٸزدە جوعارى تەحنولوگييالى مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتىڭ قىر-سىرىن بٸلەتٸن بٸلٸكتٸ مامان تاپشى. بۇل مەسەلەنٸ ۇلتتىق كەڭەستٸڭ مٷشەسٸ تەتتٸگٷل تالاەۆا كٶتەرگەن بولاتىن.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنە قاجەت تەحنيكالىق كادرلاردى دايارلاۋ ٸسٸن قولعا العان جٶن. مامانداردى, ەسٸرەسە بيوينجەنەرلەردٸ وقىتۋعا مەديتسينالىق تەحنيكا شىعاراتىن كومپانييالاردى بارىنشا تارتۋ كەرەك.
مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردى كٷتٸپ ۇستاۋ اسا ماڭىزدى. بۇل جۇمىسپەن كەشەندٸ تٷردە اينالىسۋ قاجەت. ٷكٸمەتكە مەديتسينالىق تەحنيكانى جٶندەپ, ونىڭ دۇرىس جۇمىس ٸستەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن جان-جاقتى قاراستىرۋدى تاپسىرامىن. بۇل سالاداعى جۇمىس جٷيەلەنسە, بيۋدجەت شىعىنى ازايادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرٸندەگٸ تەحنيكا بۇزىلىپ, بوسقا تۇرمايتىن بولادى.
جالپى, بٸلٸم ساپاسى جاقسارسا, تۇتاس ۇلتتىڭ بەسەكەگە قابٸلەتٸ ارتادى. وسى سالاعا سالىنعان ينۆەستيتسييا بولاشاقتا ەسەلەپ قايتادى. جاستاردىڭ تابىسقا جەتۋٸنە جەنە ەل يگٸلٸگٸ ٷشٸن ەڭبەك ەتۋٸنە جول اشىلادى.
ٷشٸنشٸ. تسيفرلىق تەحنولوگييانى بارىنشا ەنگٸزۋ
تسيفرلاندىرۋ – مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ باسىمدىعى. مەن جاقىندا ارنايى كوميسسييانىڭ وتىرىسىن ٶتكٸزدٸم. الدىمىزدا تۇرعان جاڭا مٸندەتتەردٸ ايقىندادىق.
بٸز تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن ەش بەسەڭدەتپەۋٸمٸز كەرەك. بۇل ٷردٸس بارلىق سالانى قامتۋعا تيٸس. بٸرنەشە مىسال كەلتٸرەيٸن. قازٸر اقپاراتتىق بازالاردىڭ اراسىندا بايلانىس جوق. سونىڭ سالدارىنان قاعاز جٷزٸندە قۇجات تالاپ ەتۋ ٷردٸسٸ ەلٸ دە ساقتالىپ وتىر. ۇلتتىق كەڭەستٸڭ مٷشەسٸ لەززات قوجاحمەتوۆا جەنە ۋايس ەرسايىنۇلى وسى مەسەلەگە توقتالدى.
مەسەلەن, ەلەكتروندى ٷكٸمەت بازاسىنا ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸ كٶرسەتەتٸن قىزمەت تٷرلەرٸ ەنگٸزٸلگەن. وندا اتاۋلى ەلەۋمەتتٸك كٶمەك نەمەسە كٶپ بالالى اناعا تٶلەنەتٸن جەردەماقى الاتىن ازاماتتار تۋرالى مەلٸمەت بار. سوعان قاراماستان جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار جەنە بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸ تۇرعىنداردان مٶر باسىلعان قاعاز انىقتاما تالاپ ەتەدٸ. بيىل حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارى وسىنداي ەكٸ ميلليوننان استام قۇجات بەرگەن. قازٸرگٸ تسيفرلاندىرۋ دەۋٸرٸندە مۇنىڭ ەش قاجەتٸ جوق. قاراپايىم مەسەلەنٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار ٶزدەرٸ قيىنداتىپ وتىر.
«ەلەكتروندى ٷكٸمەتتٸڭ» بازاسىنا ەكٸمدٸكتەردٸڭ, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ اقپاراتتىق جٷيەلەرٸن قوسۋ كەرەك. سوندا حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن جەڭٸلدەتەمٸز, ازاماتتاردىڭ ۋاقىتىن ٷنەمدەيمٸز.
قۇجات اينالىمىن جەنە ٸس جٷرگٸزۋدٸ تسيفرلاندىرا بەرگەن جٶن. قازٸر ەلٸمٸزدە ەڭبەك شارتتارىن ەسەپكە الۋدىڭ بٸرىڭعاي جٷيەسٸ بٸرتٸندەپ ەنگٸزٸلٸپ جاتىر. بۇل جٷيە ەڭبەك كٸتاپشالارىنان باس تارتۋعا جەنە قاعازباستىلىقتان قۇتىلۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. دەگەنمەن, جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ كٶبٸ ەلٸ كٷنگە دەيٸن قىزمەتكەرلەرٸنەن ەڭبەك كٸتاپشاسىن, جەكە پاراعى مەن جازباشا ٶمٸربايانىن تاپسىرۋدى تالاپ ەتەدٸ. ازاماتتاردىڭ بۇعان نارازىلىق بٸلدٸرۋٸ ورىندى. مۇنداي ەسكٸ تەسٸلدەردەن ارىلۋ قاجەت. وسى مەسەلەنٸ ۇلتتىق كەڭەس مٷشەلەرٸ جەنە باسقا ساراپشىلار دا كٶتەرٸپ جٷر.
چەتۆەرتوە. سوۆەرشەنستۆوۆانيە زالوگوۆوي پوليتيكي بانكوۆ ي رەگۋليروۆانييا وتسەنوچنوي دەياتەلنوستي
ۆ سەنتيابرە ۆ الماتى ۆو ۆرەميا پرينۋديتەلنوگو ۆىسەلەنييا پرويزوشلو تراگيچەسكوە سوبىتيە, كوتوروە پوترياسلو ناشە وبششەستۆو. ەتو پرەستۋپلەنيە, كوتورومۋ نەت نيكاكوگو وپراۆدانييا.
مى جيۆەم ۆ پراۆوۆوم گوسۋدارستۆە, ۆ كوتوروم ۆسە سپورنىە ۆوپروسى دولجنى رەشاتسيا ۆ ستروگوم سووتۆەتستۆيي س زاكونوم. ۆەرشيت ساموسۋد نيكومۋ نە پوزۆولەنو. ەتا تراگەدييا وبناجيلا نەوبحوديموست سيستەمنوگو رەشەنييا پروبلەمى نەيسپولنەنييا زاەمششيكامي دولگوۆىح وبيازاتەلستۆ, نەسوۆەرشەنستۆا ي نەپروزراچنوستي يزياتييا, رەاليزاتسيي ي نەادەكۆاتنوي وتسەنكي بانكامي زالوجەننوي نەدۆيجيموستي.
سەگودنيا 540 تىسياچ ناشيح سوگراجدان يمەيۋت پروسروچەننۋيۋ نا بولەە چەم 90 دنەي زادولجەننوست وبششيم وبەموم 354 ميللياردا تەنگە.
نەوبحوديمو پرينيات ۆزۆەشەننىە مەرى دليا پوددەرجكي زاەمششيكوۆ بەز ۋششەربا فينانسوۆومۋ سەكتورۋ.
ترەبۋەتسيا وبەسپەچيت گيبكوست زالوگوۆوي پوليتيكي بانكوۆ ۆتوروگو ۋروۆنيا ي ۋسيليت رەگۋليروۆانيە وتسەنوچنوي دەياتەلنوستي.
زاەمششيكۋ دولجنو بىت پرەدوستاۆلەنو پراۆو ساموستوياتەلنوي رەاليزاتسيي زالوگوۆوگو يمۋششەستۆا ۆ تەچەنيە ترەح مەسياتسەۆ دو پريمەنەنييا مەر پرينۋديتەلنوگو ۆزىسكانييا ي دوپولنيتەلنو ترەح مەسياتسەۆ ۆ رامكاح يسپولنيتەلنوگو پرويزۆودستۆا.
نۋجنو وگرانيچيت نالوجەنيە ۆزىسكانييا نا زالوگوۆوە يمۋششەستۆو, ەسلي رازمەر پروسروچەننوي زادولجەننوستي سوستاۆلياەت مەنەە 15% وت ەگو وتسەنوچنوي ستويموستي, ا پەريود پروسروچكي نە پرەۆىشاەت شەستي مەسياتسەۆ.
دالەە. ۆ سلۋچاە ەسلي رەاليزوۆاننوە يمۋششەستۆو زاەمششيكا نە پوكرىۆاەت سۋممۋ وسنوۆنوگو دولگا, ەگو وستاۆشاياسيا زادولجەننوست دولجنا سپيسىۆاتسيا.
نو تولكو پري ۋسلوۆيي, چتو ۋ دولجنيكا نەت ينوگو يمۋششەستۆا ي ەگو دوحود نە پرەۆىشاەت دۆۋكراتنىي رازمەر مينيمالنوي زارابوتنوي پلاتى.
ترەبۋەتسيا وبەسپەچيت پروزراچنوست ي سپراۆەدليۆوست اۋكتسيوننىح تورگوۆ.
زالوجەننوە يمۋششەستۆو, ۆىستاۆلياەموە نا اۋكتسيوننىە تورگي, نە دولجنو پروداۆاتسيا نيجە 75 % وت ەگو وتسەنوچنوي ستويموستي.
ۆمەستە س تەم نا تاكيە تورگي نەلزيا دوپۋسكات زالوگودەرجاتەلەي, تو ەست بانكي, ا تاكجە يح رابوتنيكوۆ, اففيليروۆاننىح س نيمي ي دوۆەرەننىح ليتس.
نەوبحوديمو يسكليۋچيت ودنوۆرەمەننوە ۋچاستيە ۆ تورگاح دولجنيكا ي ەگو بليزكيح رودستۆەننيكوۆ.
پرەدستويت تاكجە ۋجەستوچيت ترەبوۆانييا ك وتسەنششيكام. يح وپىت رابوتى دولجەن سوستاۆليات نە مەنەە ترەح لەت. پري ەتوم وتسەنششيكي كاجدىە تري گودا دولجنى پروحوديت كۋرسى پوۆىشەنييا كۆاليفيكاتسيي.
نۋجنو ۆنەدريت وتچەتنوست وتسەنششيكوۆ ي سوزدات رەەستر نەبلاگونادەجنىح وتسەنششيكوۆ.
كرومە توگو, سلەدۋەت ۋجەستوچيت پوريادوك پريوستانوۆلەنييا ي پرەكراششەنييا ليتسەنزيي نا وتسەنوچنۋيۋ دەياتەلنوست. پريوستانوۆلەنيە دولجنو پرويزۆوديتسيا نا 3 گودا بەز پراۆا وبجالوۆانييا, پرەكراششەنيە – نا 5 لەت.
پري پوۆتورنوم نارۋشەنيي سلەدۋەت ليشات پراۆا دوپۋسكا ك وتسەنوچنوي دەياتەلنوستي ناۆسەگدا.
كاك يا ۋجە رانەە پورۋچال, پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س ناتسيونالنىم بانكوم, اگەنتستۆوم فينانسوۆوگو رەگۋليروۆانييا ي پارلامەنتوم نەوبحوديمو وبەسپەچيت پرينياتيە سووتۆەتستۆۋيۋششيح زاكونوداتەلنىح نورم دو كونتسا تەكۋششەگو گودا.
پياتوە. پوۆىشەنيە ەففەكتيۆنوستي بيۋدجەتنوي پوليتيكي
پري بيۋدجەتنوم پلانيروۆانيي ي راسحودوۆانيي گوسۋدارستۆەننىح سرەدستۆ ۆسە پرينيماەمىە رەشەنييا دولجنى بىت ماكسيمالنو ەففەكتيۆنىمي. ۆاجنو پونيمات, وت كاكيح پروەكتوۆ سترانا پولۋچيت نايبولشۋيۋ پولزۋ, ا كاكيە موگۋت پودوجدات دو لۋچشيح ۆرەمەن.
سلەدۋەت ۆ پولنوي مەرە يسپولزوۆات رەزۋلتاتى اناليزا سوتسيالنو-ەكونوميچەسكوگو ەففەكتا. سەيچاس رازراباتىۆاەتسيا سووتۆەتستۆۋيۋششيي مەحانيزم يح كومپلەكسنوي وتسەنكي, مونيتورينگا ي پريمەنەنييا. نەوبحوديمو زاۆەرشيت رازرابوتكۋ ي پولنوتسەننوە ۆنەدرەنيە داننوگو ينسترۋمەنتا.
نەپراۆيلنىە ۋپراۆلەنچەسكيە رەشەنييا پري فورميروۆانيي بيۋدجەتا ۆلەكۋت دوپولنيتەلنىە ريسكي ۋحۋدشەنييا ەكونوميچەسكوي سيتۋاتسيي ۆ سترانە. پوەتومۋ پراۆيتەلستۆۋ پرەدستويت ۆىسترويت كومپلەكسنۋيۋ سيستەمۋ ۋپراۆلەنييا گوسۋدارستۆەننىمي راسحودامي, كوتورايا پوزۆوليت يسپولزوۆات بيۋدجەتنىە سرەدستۆا ۆ سووتۆەتستۆيي س ناتسيونالنىمي پريوريتەتامي.
ناريادۋ س ەتيم نا ەففەكتيۆنوە بيۋدجەتنوە پلانيروۆانيە ي ۆ تسەلوم گوسپوليتيكۋ پرياموە ۆلييانيە وكازىۆاەت گراداتسييا ناسەلەنييا پو رازليچنىم كريتەرييام.
ۆ چاستنوستي, اكتۋالنىم ياۆلياەتسيا ۆوپروس رازرابوتكي ەدينوي شكالى, وپرەدەليايۋششەي ۆوزراستنىە رامكي مولودەجي.
ۆو منوگيح ستراناح ۆەرحنيايا ۆوزراستنايا پلانكا مولودەجي پوۆىشاەتسيا دو 35 لەت. ەتو پرويسحوديت يز-زا ۋۆەليچەنييا سرەدنەگو ۆوزراستا ۆستۋپلەنييا ۆ براك ي كوليچەستۆا ۆرەمەني, كوتوروە ليۋدي تراتيات نا وبۋچەنيە ي پوۆىشەنيە كۆاليفيكاتسيي.
ناشا سترانا – نە يسكليۋچەنيە. پري ەتوم ۋ ناس نەت ەدينوگو پودحودا پو ەتومۋ ۆوپروسۋ.
ك پريمەرۋ, ۆ ريادە سوتسيالنىح پروگرامم, ۆ ناتسيونالنوي ستاتيستيكە ي پري فورميروۆانيي پارتيينىح سپيسكوۆ مولودەجيۋ سچيتايۋتسيا ليتسا نە ستارشە
29 لەت.
ا پري وتبورە ۆ پرەزيدەنتسكيي مولودەجنىي كادروۆىي رەزەرۆ ي كونكۋرسە نا گرانتوۆوە فينانسيروۆانيە مولودىح ۋچەنىح ۋچاستۆۋيۋت گراجدانە نە ستارشە 35 لەت. ۆ سۆيازي س ەتيم نەوبحوديمو ۆسەستوروننە يزۋچيت مەجدۋنارودنىي وپىت, سووتنەستي ەتوت وپىت س ناشيمي رەالييامي ي پرينيات سووتۆەتستۆۋيۋششيە رەشەنييا.
شەستوە. دالنەيشەە ۋكرەپلەنيە سيستەمى زاششيتى پراۆ چەلوۆەكا
پرەجدە چەم وستانوۆيتسيا نا كونكرەتنىح ينيتسياتيۆاح پو داننومۋ بلوكۋ, حوچۋ وسوبو وتمەتيت ۆىسوكۋيۋ رەزۋلتاتيۆنوست رابوتى ناتسسوۆەتا ۆ پرودۆيجەنيي پراۆوزاششيتنوي پروبلەماتيكي.
كاك ۆى زناەتە, يا ۋدەليايۋ ەتوي سفەرە وسوبوە ۆنيمانيە, پوسكولكۋ ەە سوستويانيە ۆ كونەچنوم سچەتە ۆليياەت نا ۋروۆەن رازۆيتييا ناشەگو وبششەستۆا.
مى شاگ زا شاگوم دۆيجەمسيا پو پۋتي پوستروەنييا پراۆوۆوگو ي سپراۆەدليۆوگو گوسۋدارستۆا.
ۆ ييۋنە تەكۋششەگو گودا منويۋ بىل پودپيسان ۋكاز «و دالنەيشيح مەراح رەسپۋبليكي كازاحستان ۆ وبلاستي پراۆ چەلوۆەكا», ناتسەلەننىي نا كومپلەكسنۋيۋ مودەرنيزاتسييۋ پراۆوزاششيتنوي سفەرى.
رانەە پو موەي ينيتسياتيۆە ناشا سترانا پريسوەدينيلاس كو ۆتورومۋ فاكۋلتاتيۆنومۋ پروتوكولۋ ك مەجدۋنارودنومۋ پاكتۋ و گراجدانسكيح ي پوليتيچەسكيح پراۆاح, ناپراۆلەننومۋ نا وتمەنۋ سمەرتنوي كازني.
ۆ نەداۆنەم پوسلانيي يا پورۋچيل گارمونيزيروۆات نورمى ۋگولوۆنوگو كودەكسا س ەگو پولوجەنييامي ي پرينيات زاكون. سووتۆەتستۆۋيۋششايا رابوتا پروۆوديتسيا. ۆمەستە س تەم سرەدي ناشيح پراۆوزاششيتنيكوۆ رازۆەرنۋلاس ديسكۋسسييا نا ەتۋ تەمۋ. ۆ چاستنوستي, رەچ يدەت و توم, چتو رازراباتىۆاەمىي زاكونوپروەكت يمەەت پولوۆينچاتىي حاراكتەر ي پرەدپولاگاەت وتمەنۋ سمەرتنۋيۋ كازني ۆ كازاحستانە س ريادوم يسكليۋچەنيي.
و كليۋچەۆىح اسپەكتاح ەتوي ديسكۋسسيي سەگودنيا ۋبەديتەلنو ۆىسكازالاس جەميس تۋرماگامبەتوۆا. سچيتايۋ, چتو پراۆوزاششيتنيكي پراۆيلنو ستاۆيات ۆوپروس.
وتمەنا سمەرتنوي كازني دولجنا بىت پرينياتا بەز كاكيح-ليبو وگوۆوروك, تەم بولەە, ەسلي تاك موجنو ۆىرازيتسيا, وني نوسيات ۋموزريتەلنىي حاراكتەر. پوەتومۋ, يا پولاگايۋ, پارلامەنت پريسلۋشاەتسيا ك موەي پوزيتسيي, تاكجە, كاك ي ك پوزيتسيي چلەنوۆ ناتسيونالنوگو سوۆەتا.
دالەە. ودنيم يز پريوريتەتوۆ گوسۋدارستۆەننوي پوليتيكي ياۆلياەتسيا پوددەرجكا ماتەرينستۆا ي دەتستۆا.
پريحوديتسيا كونستاتيروۆات, چتو جەنششينى گورازدو چاششە, چەم مۋجچينى, ۆىنۋجدەنى سوۆمەششات رابوتۋ ي وبيازاننوستي پو ۋحودۋ زا رەبەنكوم. ەسلي جە ماما بەرەت دەكرەتنىي وتپۋسك, ونا تەرياەت پروفەسسيونالنىە ناۆىكي ي كومپەتەنتسيي. كاك رەزۋلتات, جەنششينى ستانوۆياتسيا مەنەە كونكۋرەنتوسپوسوبنى نا رىنكە ترۋدا.
سلوجنەە ۆسەگو پريحوديتسيا ودينوكيم روديتەليام, كوتورىم پروبلەماتيچنو ورگانيزوۆات دولجنىي پريسموتر زا سۆويمي دەتمي. دليا نيح نەوبحوديمو سوزداۆات وسوبىە ۋسلوۆييا ترۋدا.
سلەدۋەت نا زاكونوداتەلنوم ۋروۆنە پرەدۋسموترەت پراۆو ودينوكيح روديتەلەي نا ۋدالەننىي فورمات رابوتى ي سوكراششەننىي رەجيم زانياتوستي.
ۆ رازۆيتىح ستراناح ۆسە چاششە كرۋپنىە كومپانيي وتكرىۆايۋت ۆ سۆويح وفيساح دەتسكيە كومناتى. پودوبنايا پراكتيكا دولجنا ستات نورموي ي ۋ ناس.
دليا ەتوگو نۋجنو ۆنەدريات ەففەكتيۆنىە مەحانيزمى رەگۋليروۆانييا رەجيما ترۋدا, ۋچيتىۆايۋششيە ينتەرەسى داننوي كاتەگوريي رابوتنيكوۆ. پري ەتوم ۆاجنو وبەسپەچيت بەسپەرەبوينوست ترۋدوۆىح پروتسەسسوۆ ي سووتۆەتستۆۋيۋششۋيۋ پرويزۆوديتەلنوست.
ك سوجالەنييۋ, ۆ ناشەم وبششەستۆە جەنششينى نەرەدكو ستانوۆياتسيا جەرتۆامي سەمەينو-بىتوۆوگو ناسيلييا. نا پياتوم زاسەدانيي سوۆەتا مى س ۆامي وبسۋجدالي ەتۋ تەمۋ ي پرينيالي كونكرەتنىە رەشەنييا دليا ۋلۋچشەنييا سيتۋاتسيي. ۆ چاستنوستي, پو موەمۋ پورۋچەنييۋ بىلي ۆوسستانوۆلەنى سپەتسپودرازدەلەنييا پو زاششيتە جەنششين ي دەتەي وت ناسيلييا. پرەوبرازوۆانييا ۆ ەتوم ناپراۆلەنيي نۋجنو پرودولجيت.
بولشوە زناچەنيە يمەەت ەففەكتيۆنايا پروفيلاكتيكا سەمەينو-بىتوۆوگو ناسيلييا. سلەدۋەت پروۆوديت سيستەمنۋيۋ سوتسيالنۋيۋ, رەابيليتاتسيوننۋيۋ ي ۆوسپيتاتەلنۋيۋ رابوتۋ س دەبوشيرامي.
ۆ تسەلوم ترەبۋەتسيا پرينيات كومپلەكس مەر دليا سنيجەنييا ۋروۆنيا ناسيلييا ۆ وبششەستۆە. ون دولجەن وحۆاتىۆات ۆوپروسى سەمەينوگو ۆوسپيتانييا, وبرازوۆانييا, كۋلتۋرى.
ۆاجنو, چتوبى وگرانيچەنييا, ناكلادىۆاەمىە نا پراۆونارۋشيتەلەي, يسپولنياليس نا پراكتيكە. پوەتومۋ پوليتسيەي ناچاتو سوۆەرشەنستۆوۆانيە ينستيتۋتا زاششيتنوگو پرەدپيسانييا.
ك پريمەرۋ, سلەديت زا سوبليۋدەنيەم پرەدپيسانيي دولجنى ي پاترۋلنىە پوليتسەيسكيە, كوتورىە نەسۋت سلۋجبۋ كرۋگلوسۋتوچنو. ەتو پوزۆوليت ۋسيليت كونترول زا ليتسامي, سوۆەرشايۋششيمي سەمەينو-بىتوۆوە ناسيليە, ي سنيزيت ريسك پودوبنىح پراۆونارۋشەنيي.
كاك ۆى زناەتە, رانەە «پوبوي» ي «ۋمىشلەننوە پريچينەنيە لەگكوگو ۆرەدا زدوروۆيۋ» بىلي ۆىۆەدەنى يز كاتەگوريي ۋگولوۆنىح پرەستۋپلەنيي. ەتو پوزۆوليلو ۆ رازى ۋۆەليچيت ۆىياۆلياەموست – س 700 فاكتوۆ ۆ گود دو 20 تىسياچ.
دليا پوۆىشەنييا پروفيلاكتيچەسكوگو ەففەكتا سلەدۋەت پرورابوتات نەوبحوديموست ۋجەستوچەنييا وتۆەتستۆەننوستي زا داننىە ادمينيستراتيۆنىە پراۆونارۋشەنييا.
سەيچاس سوگلاسنو موەمۋ پورۋچەنييۋ پروۆوديتسيا رابوتا پو وپتيميزاتسيي ۆسەگو ۋگولوۆنوگو زاكونوداتەلستۆا.
ۆ چاستنوستي, بۋدۋت ۆسەستوروننە يسسلەدوۆانى پروبلەمى پروتيۆودەيستۆييا پرەستۋپلەنييام پروتيۆ ليچنوستي, ۆ توم چيسلە ۆ سەمەينو-بىتوۆوي سفەرە. پو يتوگام ەتوي رابوتى نام نۋجنو وپرەدەليتسيا ي س تسەلەسووبرازنوستيۋ كريميناليزاتسيي ۆىشەۋكازاننىح ادمينيستراتيۆنىح دەيانيي.
نا پلوششادكە سوۆەتا نەودنوكراتنو پودنيماليس ۆوپروسى پو زاششيتە پراۆ پوترەبيتەلەي. ناپريمەر, چلەنى ناتسيونالنوگو سوۆەتا مارات باشيموۆ ي مۋرات ابەنوۆ ۋكازىۆايۋت نا نەسوۆەرشەنستۆو زاكونا «و زاششيتە پراۆ پوترەبيتەلەي». ەتو دەيستۆيتەلنو اكتۋالنايا پروبلەما, پوەتومۋ مينيستەرستۆو تورگوۆلي ي ينتەگراتسيي رازراباتىۆاەت سووتۆەتستۆۋيۋششيە پوپراۆكي ۆ زاكونوداتەلستۆو. وني دولجنى بىت ناپراۆلەنى نا ۆسەستوروننيۋيۋ ي ەففەكتيۆنۋيۋ زاششيتۋ پراۆ پوترەبيتەلەي.
ۆ پوسلەدنيە گودى نەۋكلوننو راستەت كوليچەستۆو موشەننيچەسكيح پرەستۋپلەنيي. تولكو زا 9 مەسياتسەۆ تەكۋششەگو گودا ۆ سترانە زافيكسيروۆانو 32 تىسياچي فاكتوۆ موشەننيچەستۆا. پولوۆينا يز نيح بىلا وسۋششەستۆلەنا چەرەز ينتەرنەت. تاكيە سلۋچاي يمەيۋت مەستو ۆۆيدۋ توگو, چتو يزمەنەنييا ۆ كرەديتنوي يستوريي وبنوۆليايۋتسيا ۆ سروك دو 15 رابوچيح دنەي.
ناريادۋ س ەتيم يمەيۋتسيا فاكتى وفورملەنييا ودنيم چەلوۆەكوم نەسكولكيح كرەديتوۆ ۆ رازنىح بانكاح. كرەديتورى پوپروستۋ نە ۆيديات رەزكيي روست دولگوۆوي ناگرۋزكي گراجدان ي نە موگۋت وبەكتيۆنو ەە راسسچيتات. بولەە توگو, ەتو نەگاتيۆنو وتراجاەتسيا ي نا سۋبەكتاح فينانسوۆوگو رىنكا, ۋۆەليچيۆايا پورتفەل نەليكۆيدنىح زايموۆ.
چلەن سوۆەتا مارات شيبۋتوۆ رانەە پرەدلاگال زاكونوداتەلنو سوكراتيت سروكي پەرەداچي ينفورماتسيي ۆ كرەديتنوە بيۋرو دو ودنوگو رابوچەگو دنيا. سلەدۋەت يزۋچيت داننوە پرەدلوجەنيە.
ۆ تسەلوم گوسۋدارستۆو پري اكتيۆنوي پوددەرجكە گراجدانسكوگو وبششەستۆا, ەكسپەرتوۆ ناتسەلەنو نا پوسلەدوۆاتەلنوە رەشەنيە ۆسەح نابولەۆشيح ۆوپروسوۆ ۆ سفەرە زاششيتى پراۆ چەلوۆەكا. رابوتى ۆپەرەدي وچەن منوگو. ۆسە ۆىسكازاننىە سەگودنيا ينيتسياتيۆى ي مەرى ناپراۆلەنى نا ۋلۋچشەنيە كاچەستۆا جيزني كازاحستانتسەۆ, سوبليۋدەنيە پراۆ ي سۆوبود سوگراجدان.
گوسۋدارستۆەننىە ورگانى دولجنى وبەسپەچيت پولنۋيۋ ي سۆوەۆرەمەننۋيۋ رەاليزاتسييۋ وبوزناچەننىح زاداچ ي پريوريتەتوۆ.
بارشاڭىزعا مەلٸم, قانداستارىمىزدىڭ ٶز اتاجۇرتىنا ورالۋ مەسەلەسٸ تۋرالى تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸز بٸرقاتار ماڭىزدى تاريحي شەشٸم قابىلداعان ەدٸ.
ۇلى كٶش 1991 جىلى باستالدى. بۇعان ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قازاق كسر مينيسترلەر كابينەتٸ قابىلداعان №711 قاۋلى رەسمي تٷردە جول اشتى. بۇل قۇجات 1991 جىلعى 18 قاراشادا قابىلداندى. كٶپ ۇزاماي ەلباسى «الىستا جٷرگەن اعايىنعا اق تٸلەك» اتتى جولداۋىن جارييالاپ, شەتتەگٸ قانداستارىمىزدى ەلگە شاقىردى. سونىڭ نەتيجەسٸندە بٸر جارىم ميلليوننان استام قازاق وتانىنا ورالدى. بٷگٸندە ولار ەگەمەن ەلٸمٸزدٸ ٶركەندەتۋگە ٶز ٷلەسٸن قوسۋدا. سولاردىڭ ٸشٸندە اۋىت مۇقيبەك جەنە تاعى باسقا قوعام قايراتكەرلەرٸ ۇلى كٶشتٸڭ تاريحي رٶلٸن ەسكەرٸپ, ارنايى كٷن بەلگٸلەۋ قاجەتتٸگٸن ايتىپ جٷر. ٷكٸمەتكە وسى تاريحي داتانى اتاۋلى كٷندەر تٸزبەسٸنە قوسۋ مەسەلەسٸن جان-جاقتى قاراستىرىپ, تيٸستٸ ۇسىنىس ەنگٸزۋدٸ تاپسىرامىن.
قوعامدا جيٸ ايتىلىپ جٷرگەن تاعى بٸر مەسەلە – شەكارالاس ايماقتاردى دامىتۋ. بۇل تاقىرىپتى ۇلتتىق كەڭەس مٷشەسٸ, مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرلان سايروۆ كٶتەرگەن بولاتىن.
سوڭعى كەزدە شەكارا بويىنداعى ەلدٸ مەكەندەردە حالىق سانى ازايىپ بارا جاتقانى جاسىرىن ەمەس. مۇنىڭ ٶزٸندٸك سەبەپتەرٸ بار. بٸراق, شەكارا ماڭىن بوس قالدىرۋعا بولمايدى. بۇل – ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸككە تٸكەلەي قاتىسى بار مەسەلە. ونى جٷيەلٸ تٷردە شەشۋ قاجەت. قوماقتى قاراجات كەرەك بولادى. ٷكٸمەتكە مۇنى جان-جاقتى قاراستىرىپ, شەكارالاس ايماقتاردى دامىتۋ جٶنٸندە ۇسىنىس ەنگٸزۋدٸ تاپسىرامىن.
قۇرمەتتٸ كەڭەس مٷشەلەرٸ, جيىنعا قاتىسۋشىلار!
ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ از ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە تولىققاندى ينستيتۋتقا اينالدى. بۇل قۇرىلىم ەلٸمٸزدٸ جاڭعىرتۋ ٷدەرٸسٸنە تىڭ سەرپٸن بەرۋدە.
بٸز مەسەلەلەردٸ كەشەندٸ تٷردە قاراۋ ٷشٸن قوعام ٶكٸلدەرٸن, ساراپشىلار مەن ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردى جۇمىلدىرىپ كەلەمٸز. سونىڭ نەتيجەسٸندە جان-جاقتى تالقىلانعان ماڭىزدى شەشٸمدەر قابىلدانۋدا.
ۇلتتىق كەڭەس ناقتى رەفورما ۇسىنۋمەن شەكتەلٸپ وتىرعان جوق. ەڭ الدىمەن, ونى جٷزەگە اسىرۋعا بارىنشا اتسالىسۋدا. بۇل – كٶپ ەڭبەكتٸ تالاپ ەتەتٸن اۋقىمدى جۇمىس.
تۇجىرىمدار مۇقييات تالقىلانىپ, زاڭ جوبالارى ساراپتامادان ٶتەدٸ. سونداي-اق, قولدانىسقا ەنگٸزٸلگەن نورمالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە تالداۋ جاسالادى.
ۇلتتىق كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن ەلٸمٸزدەگٸ ٶزگەرٸستەر تۋرالى بٸرقاتار ساراپتامالىق قۇجات ەزٸرلەندٸ. دەگەنمەن, كەڭەستٸڭ تالداۋ قىزمەتٸ جٷيەلٸ ەرٸ تۇراقتى بولۋى ٷشٸن زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ كەشەندٸ جوسپارىن دايىنداۋ كەرەك. بۇل رەتتە جاڭعىرۋ ٷدەرٸستەرٸن جان-جاقتى ەرٸ تەرەڭ زەرتتەۋگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت.
ۇلتتىق كەڭەس رەفورمالارعا تۇراقتى مونيتورينگ جٷرگٸزٸپ وتىرعانى ابزال. ونى بۇرمالاۋعا نەمەسە ٶزگەرٸستەر تۋرالى جاڭساق پٸكٸر قالىپتاسۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك. قابىلدانعان نورماتيۆتٸك اكتٸلەر, ساياسي رەفورمالار مەن ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق باستامالار تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىنا قالاي ەسەر ەتٸپ جاتقانىن قاداعالاپ وتىرعان جٶن.
قولعا الىنعان ٶزگەرٸستەر ەلٸمٸزدەگٸ دەموكراتييا قاعيداتتارىن ورنىقتىرا تٷسۋگە تيٸس. سونداي-اق, ازاماتتاردىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتۋٸ قاجەت.
«حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جٷزەگە اسىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزۋٸ كەرەك. قازٸر ەلٸمٸزدە رەفورمالار جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن ەشكٸم جوققا شىعارمايدى.
بارلىق سالادا بٸرتٸندەپ ساپالى ٶزگەرٸس بولىپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ. سوندىقتان, ەربٸر رەفورمانى تيياناقتى ەرٸ تٷپكٸلٸكتٸ جٷزەگە اسىرۋ اسا ماڭىزدى. ەڭ باستىسى, قوعامدا جاسامپازدىق رۋحى دەرٸپتەلە بەرۋگە تيٸس.
اشىق پٸكٸرتالاس جەنە مازمۇندى ديالوگ قاشاندا بولۋى كەرەك. بۇل ەلٸمٸزدٸ ودان ەرٸ ٶركەندەتۋ ٷشٸن قاجەت. حالقىمىز «كەڭەسٸپ پٸشكەن تون كەلتە بولماس» دەپ بەكەر ايتپاعان. ەدەتتە, مەسەلە جان-جاقتى تالقىلانسا, دۇرىس شەشٸمٸ تابىلادى. بٸراق, دەموكراتييا دەگەن جەلەۋمەن قوعامعا ٸرٸتكٸ سالاتىن ەرەكەتكە جول بەرٸلمەيدٸ. مۇنى ەستەن شىعارماعان جٶن. «پليۋراليزمگە اشىق, راديكاليزمنەن قاشىق بولۋىمىز كەرەك». بٸزدٸڭ ساياساتىمىزدىڭ باستى ۇستانىمى – وسى.
سٶز سوڭىندا تاعى بٸر مەسەلەگە ارنايى توقتالعىم كەلەدٸ. مەن ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى ٷنەمٸ ايتىپ جٷرمٸن. بۇل – ٶتە ماڭىزدى مٸندەت.
رەفورمالارىمىزدىڭ تٷپكٸ مەجەسٸ – ۇلتتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ. سەبەبٸ, حالقى مىقتى ەل عانا قۋاتتى مەملەكەت قۇرا الادى. ال, ۇلتىمىزدىڭ كەمەلدەنۋٸ ٷشٸن ەربٸر ازامات ٶرەسٸ بيٸك, پاراساتتى بولۋعا ۇمتىلۋى قاجەت. ياعني, سانا ٶزگەرمەسە, بەرٸ بەكەر.
شىن مەنٸندە, جاڭعىرۋ تەربيەدەن باستاۋ الادى. سوندىقتان, بٸز ۇرپاق تەربيەسٸنە باسا مەن بەرۋٸمٸز كەرەك.
جاستاردىڭ بويىنا ەڭ ٸزگٸ قاسيەتتەردٸ سٸڭٸرە بٸلگەن ابزال. بۇل – يماندىلىق پەن ادامگەرشٸلٸك, وتانشىلدىق پەن ۇلتجاندىلىق, بٸلٸمگە قۇشتارلىق پەن ەڭبەكقورلىق, ۇقىپتىلىق پەن تيياناقتىلىق.
مەن جاقىندا بەلگٸلٸ دٸنتانۋشى, ۇلتتىق كەڭەستٸڭ مٷشەسٸ قايرات جولدىبايۇلىنىڭ «كەمەل ادام» دەگەن كٸتابىن وقىپ شىقتىم. جاستارعا ٶنەگەلٸ تەلٸم-تەربيە بەرەتٸن مۇنداي ەڭبەكتەر ەلگە قاجەت. وسىنداي كٸتاپتاردى كەڭٸنەن تاراتۋىمىز كەرەك. بٸزدە ۇشقىر ويلى جاستار از ەمەس. بيلٸك ولاردى قولداۋى كەرەك, ولارعا جان-جاقتى جاعداي جاساۋىمىز قاجەت. جالپى, ازاماتتارىمىزدىڭ اعارتۋشىلىق جۇمىسپەن كٶبٸرەك اينالىسقانى جٶن.
ەل بٸرلٸگٸ – بٸزدٸڭ باعا جەتپەس بايلىعىمىز. كەيبٸر شەتەلدٸك ساياسي كٷشتەر ەل ٸشٸنە ٸرٸتكٸ سالعىسى كەلٸپ, قازاقستان تۋرالى جالعان اقپارات تاراتۋدا. وسىنداي ەرەكەتتەرگە قارسى تۇرۋ ٷشٸن اقپاراتتىق كەڭٸستٸك ارقىلى ٶزٸمٸزدە دە, شەتەلدە دە ٷگٸت-ناسيحات جٷرگٸزۋ كەرەك.
تاعى دا ايتايىن: تەۋەلسٸزدٸك – بەرٸنەن قىمبات. تەۋەلسٸزدٸگٸمٸز – بەرٸمٸز ٷشٸن ەڭ قۇندى دٷنيە. تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸ داڭعازا ۇراندارمەن ەمەس, اقىلمەن, پاراساتتىلىقپەن, بٸلٸممەن, سابىرلىقپەن قورعاۋ قاجەت. بۇل ماقساتقا جەتۋ ٷشٸن تاتۋلىق كەرەك.
ەلٸمٸزدٸڭ بٸرتۇتاستىعى – رەفورمالارىمىزدىڭ تابىستى جٷزەگە اسۋىنىڭ باستى كەپٸلٸ. بٸز تەۋەلسٸزدٸك كەزەڭٸندە تولايىم تابىسقا كەنەلدٸك. ونىڭ بەرٸنە بٸرلٸك پەن ىنتىماق ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جەتتٸك. سوندىقتان, وسى قۇندىلىقتاردى ساقتاي بٸلەيٸك!
ەلٸمٸز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسىن!