مەجٸلٸستٸڭ جالپى وتىرىسىندا ەلدوس اباقانوۆ ەلٸمٸزدەگٸ قالالاردا اۋانىڭ لاستانۋى مەسەلەسٸنە قاتىستى تيٸستٸ شەشٸمدەر قابىلداۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«بٷگٸنگٸ تاڭدا قالالارداعى اۋانىڭ لاستانۋى دەرەۋ شەشۋدٸ قاجەت ەتەتٸن ەڭ ەلەۋمەتتٸك سەزٸمتال مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ وتىر. عالىمداردىڭ پٸكٸرٸنشە, اۋانىڭ جاھاندىق لاستانۋى ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعىن ورتا ەسەپپەن بٸر جىلعا قىسقارتادى. ناشار اۋا تىنىس الۋدىڭ قيىنداۋىنا, ەنتٸگۋ, جٶتەل, جٷرەك اۋرۋلارى, ٶكپە قاتەرلٸ ٸسٸگٸنٸڭ ناشارلاۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. اۋا لاستانۋىنىڭ تەرٸس ەسەرٸن بولدىرماۋ ٷشٸن اتموسفەرانىڭ جاي-كٷيٸنە لاستانۋدىڭ ەكولوگييالىق مونيتورينگٸسٸ جٷرگٸزٸلەدٸ. مەنٸڭ ويىمشا, حالىققا ساپالى جەنە سەنٸمدٸ ەكولوگييالىق اقپارات بەرۋ قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ بولۋى كەرەك», – دەپ توقتالدى ول ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸنٸڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا اۋانىڭ تۇراقتى لاستانۋ دەرەجەسٸن انىقتاۋ ٷشٸن اتموسفەرانىڭ لاستانۋ يندەكسٸ بويىنشا ەسەپتەلٸپ (يزا), دەرەكتەر «قازگيدرومەت» بيۋللەتەنٸندە جىلىنا تەك بٸر رەت قانا جارييالانادى. ال اقش, كانادا, قىتاي, ەۋروپا ەلدەرٸندە حالىققا دەرەكتەردٸ ۇسىنۋ كەزەڭدٸلٸگٸ بٸر ساعاتتان بٸر تەۋلٸككە دەيٸن ماكسيمۋم بولاتىن اۋا ساپاسىنىڭ يندەكسٸ (Air Quality Index) پايدالانىلىپ, نەگٸزٸندە كەلەسٸ لاستاۋشى زاتتار ٶلشەنەدٸ: رم2,5 جەنە رم10 قاتتى بٶلشەكتەرٸ, كٷكٸرت ديوكسيدٸ, ازوت ديوكسيدٸ, وزون, كٶمٸرتەگٸ وكسيدٸ.
«دامىعان ەلدەردە اتموسفەرا ساپاسىنىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸ تۇرعىنداردى لاستانۋ دەڭگەيٸ تۋرالى جيٸ حاباردار ەتەدٸ. جوعارىدا ايتىلعانداردان قازاقستان جالپى كٶرٸنٸستەن انىقتالاتىن زاتتاردىڭ جيٸلٸگٸ مەن قۇرامى بويىنشا ەرەكشەلەنەدٸ دەپ ايتۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, 2015 جىلى ەسكٸ سانيتارلىق-ەپيدەمييالىق نورماتيۆتەردٸڭ ورنىنا لاستاۋشى زاتتاردىڭ جاڭا شەكتٸ رۇقسات ەتٸلگەن كونتسەنتراتسيياسى قابىلدانعانىن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. ونىڭ ٸشٸندە دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ اۋا ساپاسىنىڭ ۇسىنىلاتىن پارامەترلەرٸنە سەيكەس كەلمەيتٸن رم2,5 جەنە رم10 زيياندى زاتتارى ٷشٸن شەكتٸ رۇقسات ەتٸلگەن كونتسەنتراتسييالار ەنگٸزٸلگەن. مەسەلەن, بٸزدٸڭ نورماتيۆتەرٸمٸزدە جوعارىدا كەلتٸرٸلگەن PM2,5 بويىنشا ورتاشا تەۋلٸكتٸك كٶرسەتكٸشتەر دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعاننان 28,5%-عا جوعارى», - دەدٸ ە. اباقانوۆ.
دەپۋتات جوعارىدا باياندالعاندى ەسكەرە وتىرىپ, كەلەسٸ تيٸستٸ ۇسىنىستاردى جاسادى.
«بٸرٸنشٸدەن, دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ۇسىنعان پارامەترلەرگە رم2,5 جەنە رم10 بويىنشا شەكتٸ رۇقسات ەتٸلگەن كونتسەنتراتسيياسىن سەيكەستٸككە كەلتٸرۋ. ول ٷشٸن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸرگە الداعى ۋاقىتتا قاجەتتٸ عىلىمي جۇمىس جٷرگٸزۋ ارقىلى قولدانىستاعى نورماتيۆتەرگە ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸز. ەكٸنشٸدەن, ازاماتتاردى نەعۇرلىم ساپالى جەنە ٶزەكتٸ ەكولوگييالىق اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق لاستانۋدىڭ جوعارى دەڭگەيٸ كەزٸندە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ٷشٸن قاجەتتٸ ەدٸستەمەنٸ قابىلداۋ ارقىلى تيٸستٸ حالىقارالىق تەجٸريبەگە سەيكەس اۋا ساپاسىنىڭ يندەكسٸنە (Air Quality Index) كٶشۋدٸ جەدەلدەتۋدٸ قاراستىرۋدى سۇرايمىز», - دەدٸ ول.
