مەۋلەن بەكتۇرعانوۆ بىلتىرعى جىلى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا قولعا الىنعان «100 جاڭا ەسٸم» جوباسىنىڭ تٸزٸمٸنە ەنگەن. كٸشكەنتايىنان ٸزدەنٸمپازدىعىمەن دارالانىپ, مەكتەپتٸ ٷزدٸك تەمامداعان. حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگييالار ۋنيۆەرسيتەتٸندە وقىعان.
زەردەلٸ جاس ٶزٸنٸڭ العاشقى جوباسىن جاساپ, ەل نازارىنا ٸلٸكتٸ. ول بٷگٸندە «Mbionics» كومپانيياسىنىڭ نەگٸزٸن قالاپ, ەل ٷشٸن يگٸ قىزمەت اتقارۋدا. كەيٸپكەرٸمٸزدٸڭ جاساپ شىققان «جاساندى پروتەزٸ» قانشا ادامنىڭ ٶمٸرگە دەگەن قۇلشىنىسىن ارتتىردى ەكەن? بۇل تۋرالى مەۋلەننٸڭ ٶزٸ ەڭگٸمەلەپ بەردٸ.
– مەۋلەن, بٸردەن نەگٸزگٸ سۇراقتان باستاساق. ٶزٸڭ جاساپ شىققان بيونيكالىق قول تۋرالى ايتىپ بەرشٸ. بۇل قالاي جۇمىس ٸستەيدٸ? قانداي ەرەكشەلٸگٸ بار?
– بيونيكالىق قول ەلەكترونيكامەن قوسىلعان پروتەز. ونىڭ نەگٸزگٸ ەرەكشەلٸگٸ كەدٸمگٸ قول سيياقتى قيمىلدايدى, ەر تٷرلٸ زاتتاردى ۇستاي الادى. ادامنىڭ بۇلشىق ەتٸنە سەنسور قويىلادى. ادام قانداي دا بٸر زاتتى الۋ بارىسىندا مي ارقىلى بۇلشىق ەتكە ەلەكتروسيگنال بەرٸلەدٸ. سول بيوتوقتى بٸز سەنسور ارقىلى كٶرە الامىز. سەنسوردا جينالعان اقپارات باقىلاۋشىعا بەرٸلەدٸ. باقىلاۋشىنىڭ ٸشٸندە ارنايى الگوريتم جازىلعان. الگوريتم ادامنىڭ قانداي قيمىل جاساعىسى كەلەتٸنٸن بٸلەدٸ. كومپيۋتەرلٸك الگوريتمدەر قۇرىلعىدان العان ەلەكترلٸ سيگنالداردى جٷيكە تامىرىنا جەتكٸزٸپ, زاتتى سەزٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
– بۇل پروتەزگە قانشا ۋاقىت جۇمسادىڭ جەنە مۇنى جاساۋعا نە تٷرتكٸ بولدى?
– بٸر كٷنٸ عالامتور بەتٸنەن بيونيكالىق قول تۋرالى ماقالانى كٶزٸم شالىپ قالدى. بٸردەن قىزىعۋشىلىعىمدى وياتىپ, ماعان دا وسى سەكٸلدٸ دٷنيە جاساپ كٶرۋگە بولادى-اۋ دەگەن وي كەلدٸ. ەدەتتەگٸ جاعدايدا پروتەزدەردە جيىرمادان استام فۋنكتسييا بار. سول سەبەپتٸ ونى اۋىستىرۋعا, باسقارۋعا ەجەپتەۋٸر ۋاقىت كەتەدٸ. العاشقى جۇمىسقا بٸر جارىم جىل ۋاقىت كەتتٸ.
قازٸرگٸ تاڭدا بٸراز جەتٸلدٸرگەندٸكتەن بٸر پروتەزدٸ شامامەن ەكٸ اپتاداي ۋاقىتتا جاساپ شىعارامىز.
– قۇپييا بولماسا باعاسى قانشا?
– بٸلەسٸز بە, قازاقستاندا ون تٶرت مىڭعا جۋىق ادام جاساندى پروتەزگە مۇقتاج. ەلەمدە جاساندى قول شىعاراتىن ەلدەر كٶپ ەمەس. گەرمانييا مەن ۇلىبريتانييادا عانا ون شاقتى كومپانييا جۇمىس ٸستەيدٸ. شەتەلدە وتىز مىڭ دوللار تۇرادى. مەنٸكٸ ودان ون ەسە ارزان. ٶتە قولجەتٸمدٸ باعا دەپ ويلايمىن. جاساندى قول ەر ادامعا جەكە دايىندالادى. سەبەبٸ, قولدىڭ زاقىمدانۋى مەن سەزٸمتالدىعى, فورماسى ەر تٷرلٸ بولادى. باعاسى دا سوعان قاراي قويىلادى.
– نەتيجە قالاي?
– ەكٸ بالاعا قويدىق. نەتيجە جامان ەمەس. ەكەۋٸ دە قولدانىپ جٷر.
– «بٸتكەن ٸسكە سىنشى كٶپ» دەمەكشٸ, جاساندى پروتەزگە سىن ايتقاندار بولدى ما?
– مەن وسى جوبانى 4-كۋرس بٸتٸرگەندە باستادىم. بۇل مەنٸڭ ديپلومدىق جۇمىسىم بولاتىن. بٸرٸنشٸ پروتوتيپتٸ جاساعاندا بۇعان كٷمەنمەن قاراعاندار كٶپ بولدى. كٶبٸسٸ ويىنشىق سەكٸلدٸ كٶردٸ. كەيٸننەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ الماتى پروتەز ورتالىعىمەن تانىستىردى. ورتالىقتا تەك قوزعالمايتىن قولدار عانا جاسالادى. ولار مەنٸڭ جوبامدى كٶرٸپ تاڭعالدى. تٸپتٸ سەنبەدٸ. سودان سوڭ بەس پروتوتيپتٸ جاساپ, تٶرتٸنشٸ جەنە بەسٸنشٸ نۇسقاسىن ادامدارعا قولداندىم.
– وسى جوباعا بايلانىستى «Mbionics» دەگەن كومپانييا قۇرىپسىڭ. سەنەن باسقا كٸمدەر جۇمىس ٸستەيدٸ?
– كەز كەلگەن ٸستٸ ناعىز ٶز ٸسٸنٸڭ شەبەرٸ بولعان مىقتى ماماندار ارقىلى دٶڭگەلەتٸپ ەكەتۋگە بولادى. ەڭ باستىسى – قاجەتتٸ ادامدى قاجەتتٸ ورنىنا قويۋ كەرەك. كوماندامدا مەنەن ٶزگە 3D ديزاينەر-كونسترۋكتور, ەلەكترونشى, باعدارلاماشى جەنە حيرۋرگ بار. پروتەز ورتالىعى دا كەرەك كەڭەستەرٸن بەرٸپ تۇرادى.
– الدا قانداي جوسپار بار?
– قازٸر 3D پرينتەر ارقىلى پلاستيكتەر جاساپ جاتىرمىز. ياعني, بۇل اۆتوماتتى تٷردە ٶزدٸگٸنەن باسقارىلادى. سونىمەن قاتار الداعى ۋاقىتتا يىققا دەيٸنگٸ ادام قولىنىڭ ورنىن باسا الاتىن تەحنولوگييا جاساۋعا نيەتتٸمٸز. بەرٸن ۋاقىت كٶرسەتەدٸ.
– ەڭگٸمەڭە راحمەت!
جازىپ العان جانداربەك جۇماعۇلوۆ
