18 قاڭتار كٷنٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسيياسىنداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن قازاقستان پرەزيدەنتٸ ن. ە. نازارباەۆتىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» ماقالاسىنداعى جەتەكشٸ ويلاردى پايىمداۋ اياسىندا مەسكەۋ قالاسىنداعى «قازاق جولى» ينتەللەكتۋالدىق كلۋبىنىڭ "قازاقتىڭ جولى – ۇلت جولى" تاقىرىبىنداعى دٶڭگەلەك ٷستەل شاراسى ٶتتٸ.
دٶڭگەلەك ٷستەل بارىسىندا ەلباسى ن. ە. نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جەنە «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» اتتى ماقالالارى ەڭگٸمە ارقاۋىنا ٶزەك بولىپ, ونداعى جەتەكشٸ ويلار قازاق دٷنيەتانىمىنىڭ باستى ۇعىمدارىنىڭ بٸرٸ – «جول» كاتەگوريياسى ارقىلى تارقاتىلدى. «جول» ۇعىمىنىڭ ەتنولينگۆيستيكالىق, تاريحي, قۇقىقتىق, مەدەني, شارۋاشىلىق جەنە فيلوسوفييالىق قىرلارى سٶز بولىپ, قازاق ەلٸنٸڭ الداعى دامۋ كەزەڭٸنە دٷنيەتانىمدىق تۇعىرناما قالىپتاستىرۋ جولدارى پايىمدالدى.
القالى باس قوسۋعا قازاقستاننىڭ مەسكەۋ قالاسىندا بٸلٸم الىپ جٷرگەن دوكتورانتتارى, ماگيسترانتتارى, قازاق ستۋدەنت جاستارى مەن ەلشٸلٸك قىزمەتكەرلەرٸ قاتىستى.
دٶڭگەلەك ٷستەلگە رەسەي فەدەراتسيياسى ٷكٸمەتٸ جانىنداعى زاڭناما جەنە سالىستىرمالى قۇقىقتانۋ ينستيتۋتىنىڭ دوكتورانتى, ز.ع.ك. قازىبەك داۋتاليەۆ مودەراتورلىق ەتتٸ. باس قوسۋدا بٸرنەشە بايانداما جاسالىپ, ەركٸن پٸكٸر الىسۋعا جول اشىلدى.
«قازاق دٷنيەتانىمىنداعى «جول» ۇعىمىنىڭ ماعىنالىق ەۆوليۋتسيياسى (قازاق حالىق اۋىز ەدەبيەتٸ مەن كٶنە جازبا ەسكەرتكٸشتەرٸ مىسالىندا) اتتى العاشقى باياندامانى م. ۆ. لومونوسوۆ اتىنداعى مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوكتورانتى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى نۇرلان اسقاروۆ جاسادى. باياندامادا «جول» ۇعىمىنىڭ پروتوقازاق كەزەڭٸنەن تارتىپ حح عاسىردىڭ باسىنداعى الاش وردا قوزعالىسى دەۋٸرٸنە دەيٸنگٸ ارالىقتاعى ماعىنالىق كەڭەيۋ بارىسى ەدەبي مۇرالار ارقىلى تاراتىلادى. تٶل رۋحاني جەنە تاريحي تامىرعا جالعانۋ عانا ۇلتتىڭ جاسامپازدىق قۋاتى مەن شىعارماشىلىق قابٸلەتٸن ارتتىرىپ, سانالىق تا, كەڭٸستٸكتٸك تە كەڭەيۋٸنە جول اشاتىنى تۇجىرىمدالدى.
مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوكتورانتى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سەكەن نۇربەكوۆتٸڭ «شەلكوۆىي پۋت: دوروگا توۆاروۆ, يدەولوگيي ي پوليتيچەسكيح ينتەرەسوۆ» اتتى بايانداماسىندا ۇلى جٸبەك جولىنىڭ پايدا بولۋى مەن دامۋ بارىسى, ونداعى قازاقتاردىڭ ورنى مەن ىقپالى, حالىقارالىق قاتىناستاردى دامىتۋعا قوسقان ٷلەسٸ جايلى ناقتى تاريحي دەرەكتەر نەگٸزٸندە پايىمداما جاسالدى. بايانداماشى سٶزٸن «جول ورناتۋ ارقىلى ساۋدا قارىم-قاتىناسىن دامىتۋ, ٶركەنيەت يدەيالارىن توعىستىرۋ – قازاقتاردىڭ كٶنە زاماننان كەلە جاتقان تاريحي ميسسيياسى» دەپ قورىتىندىلادى.
رف ٷكٸمەتٸ جانىنداعى زسقي دوكتورانتى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قازىبەك دەۋتاليەۆ «جول فيلوسوفيياسى ھەم قازاق دٷنيەتانىمىنىڭ ابسوليۋتٸنە ٸزدەنٸس» اتتى بايانداماسىندا «جول» كاتەگوريياسىن ۇلتتىق فيلوسوفييالىق دٷنيەتانىم رەتٸندە قاراستىرىپ, ونىڭ دەستٷرلٸ مەدەنيەتتەگٸ كٶرٸنٸستەرٸ مەن ابسوليۋتٸنە ٸزدەنٸس جاسادى. «اتا-بابا اماناتى» اتالاتىن مورالدىق يمپەراتيۆ پەن «ۇيات بولادى» كۋلتٸنٸڭ («chame culthe») ەتيكالىق سۇراقتارىن «قازاق جولىنىڭ» (ياكي قازاق دٷنيەتانىمىنىڭ) ٸرگەقالاۋشى فيلوسوفييالىق مەسەلەلەرٸ رەتٸندە بٶلەك شىعارىپ كٶرسەتتٸ. ەلباسى ن.ە.نازارباەۆتىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» ماقالاسىندا «اتا-بابا» ۇعىمىنىڭ 15 رەت قايتالانۋى كەزدەيسوق ەمەس, كەرٸسٸنشە, بۇل ۇلتتىق دٷنيەتانىمداعى بولمىس پەن ەتيكا ۇعىمدارىنا ماعىنا بەرۋدە جەتەكشٸ كاتەگورييا ھەم ٶنەگەلٸك ۇستىن (يمپەراتيۆ) بولا الاتىندىعىن اتاپ ٶتتٸ.
ك.ا.تيميريازەۆ اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتٸك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوكتورانتى, ۆەتەرينارييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى كەمەشوۆ جومارت «قازاقتىڭ دەۋلەتٸ – تٶرت تٷلٸك مال: اتا كەسٸپتٸڭ تەجٸريبەسٸ مەن ونى دامىتۋدىڭ جولدارى» اتتى بايانداماسىندا قازاق دٷنيەتانىمىن قالىپتاستىرۋدا تٶرت تٷلٸك مالدىڭ ەسەر-ىقپالى مەن ونى بٷگٸنگٸ قازاق قوعامى جاعدايىندا دامىتۋ جولدارى سٶز بولدى.
رەسەي سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ ديپلوماتييا اكادەميياسىنىڭ ماگيسترانتى, رەسەيدە بٸلٸم الىپ جاتقان قازاق جاستارىنىڭ «جاس تۇلپار» ۇيىمىنىڭ جەتەكشٸسٸ مۇحتار بايماعۇلوۆتىڭ بايانداماسى «قازاق جاستارىنىڭ جولى – «ەلگە قىزمەت» جوباسى» تاقىرىبىنا ارنالدى. وندا ەلدٸڭ ٸشٸندە جەنە سىرتىندا بٸلٸم الىپ جٷرگەن قازاق جاستارىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق قۋاتى مەن تەجٸريبەسٸن قازاقستاننىڭ دامۋىنا جۇمىلدىرۋ مەن تارتۋ تەتٸكتەرٸ ۇسىنىلدى.
دٶڭگەلەك ٷستەل قورىتىندىسى بويىنشا بٸرقاتار ۇسىنىستار جاسالدى. مەسەلەن:
1) نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ جەلٸسٸ نەگٸزٸندە قازاقتار شوعىرلانا قونىستانعان رەسەي, موڭعولييا, قىتاي, يران, ٶزبەكستان جەنە قىرعىزستان سيياقتى كٶرشٸ ەلدەردە, ەسٸرەسە كٷننەن-كٷنگە ەۋروازييالىق ىنتىماقتاستىعىمىز نىعايىپ كەلە جاتقان رەسەي فەلەراتسيياسىندا (مەسەلەن, ورىنبور قالاسىندا) «ن.ە.نازارباەۆ اتىنداعى ەۋروازييالىق ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپ-ينتەرنات» ورتا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەسٸن اشۋ تۋرالى;
2) مەملەكەتتٸڭ بەس نەگٸزگٸ بەلگٸسٸ بويىنشا قازاق مەملەكەتتٸلٸگٸنٸڭ كٶنە دەستٷرٸن كٶرسەتەتٸن «بالبال تاس» (اۋماعى), «شەجٸرە» (حالقى), «قارۋ-جاراق پالاتاسى» (ەسكەرٸ), «وردا» (مەملەكەتتٸك بيلٸك) جەنە «تەڭگە ساراي» (سالىق-قارجى جٷيەسٸ) مۇراجايلار كەشەنٸن استانا قالاسىندا اشۋ تۋرالى;
3) قازاق حالقىنىڭ ٶتكەنٸ مەن بٷگٸنٸن جەنە كەلەشەگٸن بٸر ارناعا توعىستىراتىن «قازاق جولى» دٷنيەتانىمدىق جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋدى ماڭىزدى دەپ تانۋ تۋرالى.
«قازاق جولى» ينتەللەكتۋالدىق كلۋبى, مەسكەۋ.
