فوتو: okg.kz
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان «ەدٸلەتتٸ قازاقستان: زاڭ مەن تەرتٸپ, ەكونوميكالىق ٶسٸم, قوعامدىق وپتيميزم» اتتى جولداۋىندا «گيدرولوگييا بەكەتتەرٸن جٶندەپ, جاڭعىرتۋ قاجەت. سۋدى بارىنشا ٷنەمدەۋ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ قاجەت. بۇل – ەڭ الدىمەن, اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى مەسەلە, ياعني سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگيياسىن, ەسٸرەسە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا كەڭٸنەن قولدانۋ قاجەت» دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ. ماقتاارال اۋدانىنا بارعان ساپارىمىزدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپ وسى تاپسىرماسىنا ساي تىندىرىمدى دا تيياناقتى جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقان شارۋاشىلىق بار ەكەنٸن ەستٸپ, ۇجىمنىڭ تەجٸريبەسٸمەن تانىسۋعا ىقىلاسىمىز اۋا بەردٸ.
راسىندا, «حامرو-اتا» اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرٸستٸك كووپەراتيۆٸندەگٸ جۇمىس كٶپشٸلٸككە ٷلگٸ ەتٸپ ايتارلىقتاي-اق ەكەن. بٸزدٸ كووپەراتيۆ اگرونومى ەبدٸرازاق بوەۆ كٷتٸپ الىپ, ەگٸستٸك باسىنا باستاپ باردى. مىناداي اپپاق ەلەمدٸ باسقا ٶڭٸردەن تابۋ قيىن-اۋ. بيٸك تە بٸتٸك ٶسكەن ماقتا جايقالىپ تۇر. ولاردىڭ اشىق اسپان استىندا قۇلپىرىپ تۇرعان كٶرٸنٸسٸنە كٶز سٷيسٸنەدٸ. سوڭعى جىلدارى جالپى وبلىس بويىنشا ماقتالىق القاپتىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ تٶمەندەپ كەتكەنٸن جاسىرا المايمىز. ال, مۇنداعى اق ۇلپا شىعىمى ٶتە جوعارى.
اگرونوم ەڭگٸمە باستادى. ونىڭ ايتۋىنشا, سەۋٸر ايىنىڭ سوڭىندا جەرگە شيت تٷسكەن. دەگەنمەن, ەرتە گٷلدەگەن. مۇنىڭ سىرى نەدە? ٶيتكەنٸ, ولار ماقتانى جاڭا تەحنولوگييامەن تامشىلاتىپ سۋارادى. 312 گەكتار جەرگە شيت تاستالعاننان باستاپ ەگٸستٸك القابىنا بٸردە-بٸر تەحنيكا كٸرمەپتٸ. ارامشٶپتەر شابىلماعان. ٶيتكەنٸ, بارلىعى جاڭا تەحنولوگييانىڭ كٶمەگٸمەن اتقارىلعان. ياعني شىعىن از. قول كٷشٸ قاجەت ەمەس. اگرونوم ەبدٸرازاقتىڭ ايتۋىنشا, ەر 70 گەكتار سايىن تىڭايتقىشتى بٸر جەردەن بەرەتٸن اۆتوماتتى سۋسورعى قوندىرعىسى ورناتىلعان. سول ارقىلى قوزاعا دەرۋمەن, تىڭايتقىش كەستەگە ساي دەر ۋاقىتىندا بەرٸلٸپ كەلگەن. كووپەراتيۆ ماماندارى ماقتا ەگۋ تەحنولوگيياسى بويىنشا الدىمەن ٶسٸمدٸكتٸڭ بويىن ٶسٸرەدٸ ەكەن. بويى بيٸك بولسا, كٶسەكتٸ كٶپ سالادى. قوزا شىرپىلمايدى. قوزانىڭ تٶبەسٸندەگٸ گٷلٸنە دەيٸن تولىق كٶسەكتەيدٸ.
ابدۋجاليل بوەۆ باسشىلىق جاسايتىن ٶندٸرٸستٸك كووپەراتيۆكە تارتىلعان جوبانىڭ جالپى ينۆەستيتسييالىق قۇنى 500 ميلليون تەڭگەنٸ قۇرايدى ەكەن. جوبانىڭ ەرەكشەلٸگٸ –دەستٷرلٸ ەدٸسپەن سالىستىرعاندا اعىن سۋ 50 پايىزعا دەيٸن ٷنەمدەلٸپ, ٶنٸمدٸلٸك 60-70 تسەنتنەرگە ارتادى. شىندىعىندا, مۇندا القاپتىڭ ەر گەكتارىنان 60 تسەنتنەردەن «اق التىن» جينالىپتى. ماقتا تەرۋگە ٷش كومباين قاتىستىرىلۋدا. بٷگٸنگە دەيٸن كومباينداردىڭ كٷشٸمەن 190 گەكتار جەردٸڭ ماقتاسى جينالىپ, قويماعا قۇيىلعان. كەشەگٸ جاۋىن-شاشىنعا بايلانىستى ماقتا جيناۋ بٸرەر كٷنگە سايابىرسىعان.
– بٸز قىتاي ينۆەستورلارىمەن بٸرٸگٸپ, جاڭا جوبانى قولعا الدىق. قىتاي اگرونومدارى ەۋەلٸ بٸزدٸڭ ەگٸستٸك القابىمىزعا كەلٸپ, توپىراق قۇنارلىلىعىن, تۇزدىلىعىن تەكسەردٸ. سوسىن ەلدەرٸنە قايتىپ كەتٸپ, بٸزدٸڭ جەرٸمٸزگە لايىق تۇقىم ەكەلدٸ. بۇل 125-135 كٷن ارالىعىندا پٸسەتٸن ماقتا سورتى ەكەن. مٸنە, كٶرٸپ وتىرسىزدار, ماقتا شىعىمى قۋانتادى. بيىل كەمٸندە 2000 توننا «اق التىن» جينايمىز دەگەن ٷمٸتٸمٸز بار, – دەيدٸ اگرونوم ەبدٸرازاق بٸزگە قاراپ.
وسى جەردە اۋدان ماقتاشىلارى ەر گەكتاردان 26,2 تسەنتنەردەن عانا ٶنٸم جيناعانىن ەسكەرسەك, تامشىلاتىپ سۋارۋ مەن جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ٶزٸنەن-ٶزٸ كٶرٸنٸپ تۇرعان جوق پا?! سونىمەن قاتار, ماقتا شىعىمدىلىعى 2-2,5 ەسەگە ارتقان. بۇلارعا قوسىمشا, مەملەكەت تاراپىنان تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيياسىن ەنگٸزگەن شارۋالارعا كەتكەن شىعىننىڭ 80 پايىزى سۋبسيدييا ارقىلى ٶتەلەدٸ ەكەن.
قازٸر ٶندٸرٸستٸك كووپەراتيۆتە مىرزاباي جوراەۆ, اناتوليي ەزٸموۆ, ەنۋار بوەۆ, سوليح راحمانوۆ, ەلحان قاسىموۆ, ابازبەك باراتوۆ, ساقىپباي شادمانوۆ سىندى مەحانيزاتور-كومباينشىلار ٶنٸمدٸ ەڭبەك ەتٸپ جٷر. ولار ٶز ٸستەرٸنە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قارايدى.
«حامرو-اتا» اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرٸستٸك كووپەراتيۆٸنٸڭ 9 گەكتارلىق جىلىجايى دا بار. بيىل وسى جىلىجايدان 95 توننا قىزاناق, 60 توننا قييار جيناپتى. وسىنداعى اگرونوم جەمشي ساپاروۆ, بريگادير احمەت قاسىموۆ, باس ەلەكتريك مىرزاباي وراقباەۆ, جىلىتۋ جٷيەسٸنٸڭ شەبەرٸ مىرزافار قۇرماتوۆ قىسى-جازى ايانباي ەڭبەك ەتەدٸ. جىلىجايدا ماۋسىم كەزٸندە ەلۋگە جۋىق ادام تۇراقتى جۇمىس ٸستەپ, نەپاقا تابادى.
كووپەراتيۆ بۇلاردان تىس 100 ٸرٸ قارانى قىسى-جازى بورداقىلاپ ساتادى. وسىندا ەڭبەك ەتەتٸندەردٸڭ ٷش مەزگٸل تاماقتارى تەگٸن. ٸرٸ قارا مال ەتٸن ٶز اسحانالارىندا دا پايدالانادى.
ماقتاارالدىق شارۋالاردىڭ عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتان بەرٸ «اق التىن» ٶسٸرۋمەن اينالىسىپ كەلە جاتقانى بەلگٸلٸ. الايدا, كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن ونى شيكٸزات كٷيٸندە عانا ساتىپ كەلدٸ. ەندٸگٸ جەردە ماقتا تەرەڭ ٶندەلمەك. جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ٶزبەكستاندىق «Global textile» كومپانيياسىمەن كەلٸسٸمگە كەلٸپ وتىر. قۇنى 45 ميلليون دوللاردى قۇرايتىن جوبا اياسىندا لوگيستيكا حابى, ماقتانى باستاپقى ٶڭدەۋ زاۋىتى, تريكوتاج فابريكاسى, ماقتا بوياۋ فابريكاسى جەنە تٸگٸن فابريكالارى ٸسكە قوسىلاتىن بولادى. ال, ماقتاارال اۋدانى بويىنشا 2024 جىلى 2,0 مىڭ گەكتار القاپقا تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيياسىن ەنگٸزۋ جوسپارلانعان بولسا, بٷگٸنگٸ تاڭدا 1,5 مىڭ گەكتارعا سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگيياسى ەنگٸزٸلگەن. سونىڭ ٸشٸندە 500 گەكتار ماقتا, 1000 گەكتار باقشا, كٶكٶنٸس داقىلدارى بار.
كەلەر جىلى تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيياسى ەنگٸزٸلەتٸن القاپتىڭ كٶلەمٸن كٶبەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر. وسى ماقساتپەن «حامرو-اتا» اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرٸستٸك كووپەراتيۆٸندە تامشىلاتىپ سۋارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸ جٶنٸندە سەمينار-كەڭەس ٶتتٸ. ماقتاارالدىق كەسٸپكەرلەر مەن ماقتاشىلار «حامرو-اتا» ٶندٸرٸستٸك كووپەراتيۆٸنەن ٷيرەنەرٸمٸز كٶپ ەكەن دەسٸپ تاراستى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن تيياناقتى ورىنداپ جاتقان ماقتاارالدىقتاردىڭ ماقتاۋلى تٸرلٸكتەرٸنە رازى كٶڭٸلمەن قايتتىق. يە, ەر گەكتاردان 60 تسەنتنەر ٶنٸم جيناۋ بۇرىن-سوڭدى بولماعان رەكوردتىق كٶرسەتكٸش!
سابىربەك ولجاباي,
«وڭتٷستٸك قازاقستان».
ماقتاارال اۋدانى.
