ماقسات – جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋ

پارلامەنت مەجٸلٸسٸندە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى» دەگەن تاقىرىپتا ٷكٸمەت ساعاتى بولىپ ٶتتٸ. ونى پالاتا تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى گٷلميرا يسيمباەۆا اشىپ, جٷرگٸزٸپ وتىردى.

حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸنە «نۇر وتان» پارتيياسى سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ەرەكشە مەن بەرٸلگەن. 2016 جىلدان باستاپ «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» جاڭارتىلىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا, سونىڭ ٸشٸندە, ەسٸرەسە, اۋىلدىق جەرلەر مەن قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىندا كەسٸپكەرلٸك قىزمەتكە جاعداي جاساۋعا باسا كٶڭٸل اۋدارىلا باستادى. سٶيتٸپ, مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىنىڭ باعىتى ٷنەمٸ كەڭەيتٸلٸپ كەلەدٸ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن بٸرنەشە جىلدىڭ ٸشٸندە جۇمىسپەن قامتۋدى قولداۋ بويىنشا تولىق اۋقىمدى باعدارلامالار ٸسكە اسىرىلۋدا, دەي كەلٸپ, ودان ەرٸ گ.يسيمباەۆا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋى تۋرالى بايانداما جاساۋ ٷشٸن سٶزدٸ دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ مينيسترٸ تامارا دٷيسەنوۆاعا بەردٸ.

مينيستردٸڭ ايتۋىنا قاراعاندا, باعدارلاما ٸسكە اسىرىلا باستاعان 2011 جىلدان بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن ول 744 مىڭ ادامعا قولداۋ كٶرسەتكەن. بۇل جالپى جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ 6,3%-عا, جالدامالى جۇمىسكەرلەر سانىنىڭ 16,6%-عا ارتقانىن كٶرسەتەدٸ. سونىڭ ٸشٸندە 2016 جىلى 5712 جوبانى ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانىپتى. جوبالاردىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ جولدار مەن بٸلٸم بەرۋ نىساندارىن جٶندەۋگە باعىتتالعان. 41 مىڭنان استام ادامدى قامتىعان مۇنداي جوبالار ٶڭٸرلەر اراسىندا شىعىس قازاقستان, قاراعاندى, سولتٷستٸك قازاقستان جەنە وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىستارىندا تابىسپەن ٸسكە اسىرىلۋدا. وسى باعىتقا بٶلٸنگەن بارلىق 81,5 ملرد تەڭگە دە جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن يگەرٸلۋگە تيٸس, دەدٸ ت.دٷيسەنوۆا.

باعدارلامانىڭ ەكٸنشٸ باعىتىنىڭ ماقساتى – ٶزٸن ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىعان­دارعا جەنە جۇمىسسىزدارعا جەڭٸلدٸك شارتىمەن شاعىن نەسيەلەر بەرۋ بولىپ تابىلادى. 2016 جىلى وسىنداي نەسيەلەر بەرۋگە بارلىعى 30,8 ملرد تەڭگە كٶزدەلگەن ەكەن. بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن 6834 شاعىن نەسيە بەرٸلگەن كٶرٸنەدٸ. ونىڭ 89%-ى اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانۋعا جۇمسالىپتى.

باعدارلامانىڭ ٷشٸنشٸ باعىتى ازاماتتاردى وقىتۋ ارقىلى جاڭا ماماندىق الۋىنا جەردەمدەسۋدٸ, سونداي-اق جۇمىس كٷشٸ ارتىق ٶڭٸرلەردەن تاپشى ايماقتارعا مامانداردى كٶشٸرۋدٸ كٶزدەيدٸ. 2013 جىلدان باستاپ قولعا الىنعان بۇل باعىت بويىنشا بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن 6621 ادام وقۋعا جٸبەرٸلٸپ, سونىڭ 4182-سٸ وقۋدى اياقتاپتى. وقۋدى اياقتاعان ادامداردىڭ 90%-ى جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, دەدٸ مينيستر.

قوسىمشا باياندامانى ەلەۋمەتتٸك-مەدەني دامۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶرايىمى گٷلنار ىقسانوۆا جاسادى. ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, باعدارلاما قولعا الىنعان 2011 جىلدان بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن مەملەكەتتٸك بيۋدجەت پەن ۇلتتىق قوردان وسى جۇمىس ٷشٸن بارلىعى 483 ملرد تەڭگە بٶلٸنگەن. الايدا, وسىنشا قاراجاتتىڭ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋداعى تيٸمدٸلٸگٸ كٶزگە ۇرىپ تۇرعان جوق. سوندىقتان بٸز مەسەلەنٸ تولىق جەنە جان-جاقتى قامتىعان باعا بەرۋٸمٸز كەرەك, دەي كەلٸپ, ول باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ بويىنشا بٸرشاما سىندار ايتتى. سونىڭ ٸشٸندە قاي جەرگە قانداي ماماندار كەرەكتٸگٸ انىقتالماعاندىعىن, سوندىقتان ولاردى قانشا دايىنداۋ كەرەكتٸگٸ ەسكەرٸلمەيتٸنٸن جەتكٸزدٸ.

باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋعا كەشەندٸ مونيتورينگ جاساۋ ٸسٸ دە قولعا الىنباعان. ينتەرنەت جٷيەسٸندەگٸ دەرەكتەر بازاسىنان قاي ٶڭٸرلەردە قانداي ماماندىقتار تاپشى ەكەندٸگٸن تابۋ قيىن. سونىمەن قاتار, باعدارلامانىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋعا قانشالىقتى ەسەر ەتكەنٸ دە ەش جەردە جوق. جۇمىسپەن قامتۋ بٸرنەشە باعدارلامانىڭ ٸشٸندە قاتار جٷرگەندٸكتەن, ونى ناقتى ايىرىپ الۋ دا قيىن. سونىمەن بٸرگە, باعدارلامانىڭ ٸسكە اسىرىلۋىنا جاۋاپتى مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جۇمىسى دا ٶزارا ٷيلەستٸرٸلمەگەن. جۇمىسقا ورنالاستىرىلعاندار مەن زەينەتاقى قورىنا جارنا تٶلەۋشٸلەر سانىنىڭ بٸردەي ەمەس ەكەندٸگٸ دە ايتىلدى. مەسەلەن, قاراعاندى وبلىسىندا جۇمىسقا ورنالاستىرىلعانداردىڭ 40 پايىزى زەينەتاقى قورىنا جارنا تٶلەمەيدٸ ەكەن. سونداي جاعدايلار باسقا وبلىستاردا دا بار, دەدٸ گ.ىقسانوۆا.

وسىنداي سىنداردان كەيٸن سۇراق بەرۋ رەسٸمٸ باستالدى. دەپۋتات گەنناديي شيپوۆسكيحتٸڭ سۇراعى الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸنە ارنالدى. ول الماتىدا جۇمىسپەن قامتۋدىڭ كەزەگٸنە تۇرعان 1638 ادامنىڭ 631-ٸنە عانا جۇمىس تابىلعانىن, ال باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋعا بٶلٸنگەن 8,5 ملرد تەڭگەنٸڭ 1 قاراشاعا دەيٸنگٸ مەلٸمەتكە قاراعاندا 3,6 ملرد تەڭگەسٸ عانا يگەرٸلگەنٸن ايتا كەلٸپ, بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ يگەرٸلمەۋٸنە قانداي سەبەپ بولدى دەپ سۇرادى. وعان الماتى قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ا.تۇراقباەۆ جاۋاپ بەرٸپ, باعدارلامانى ورىنداي الماۋعا نەگٸزٸنەن كونكۋرستاردىڭ ۋاقىتىندا ٶتكٸزٸلمەگەندٸگٸ سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ايتتى.

دەپۋتات يرينا ۋنجاكوۆا باعدار­لامادا زەينەتاقى جاسى الدىنداعى ەيەلدەر مەن جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸ ارنايى قاراستىرىلعان با دەپ سۇرادى. وعان مينيستر باس ەركٸنەن ايىرۋ ورنىنان بوساتىلعان ەيەلدەر مەن 29 جاسقا دەيٸنگٸ جاستاردى جۇمىسقا ورنالاس­تىرۋ مەسەلەسٸ ارنايى قاراستىرىلعانىن, باسقا مۇنداي ارنايى بٶلٸكتەر باعدارلامادا جوق ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. دەپۋتات جەكسەنباي دٷيسەباەۆ اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا, سونىڭ ٸشٸندە الىستاعى جايىلىمدارعا مال ايداۋعا 2011 جىلدان بەرٸ باعدارلامادا قانشا قاراجات بٶلٸنگەنٸن جەنە ونىڭ قانشاسى يگەرٸلگەنٸن سۇرادى. وعان ت.دٷيسەنوۆا اۋىل ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا بارلىعى 37 ملرد تەڭگە بٶلٸنگەنٸن جەتكٸزدٸ. سونىڭ 98 پايىزى ٷيلەر سالۋعا جەنە ينجەنەرلٸك كوممۋنيكاتسييانى سالۋعا جۇمسالعانىن ايتتى. ال الىس جايىلىمدارعا مال ايداۋ بويىنشا 2011-2012 جىلدارى 30 ملن تەڭگە قاناتقاقتى جوبا رەتٸندە پاۆلودار وبلىسىنا عانا بٶلٸنگەنٸن كٶلدەنەڭ تارتتى.

دەپۋتات ومارحان ٶكسٸكباەۆ بەس جىلعا جۋىق ۋاقىتتا وسى باعدارلاما بويىنشا جارتى تريلليونداي اقشا بٶلٸنگەنٸن, سول قاراجات تەك 56 مىڭ ادامدى عانا تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىعانىن كٶرسەتە كەلٸپ, قازٸر ەلٸمٸزدە 460 مىڭ ادامنىڭ جۇمىسسىز ەكەنٸن ايتتى. سوندا بۇل باعدارلامانىڭ تيٸمدٸلٸگٸ نەدە دەپ بٸلەسٸز دەپ سۇرادى ول. ەكٸنشٸ سۇراعىندا «ٶزٸن ٶزٸ قامتىعاندار» بٸزدە 2,5 ملن ادام. ولار نەمەن اينالىسىپ جاتىر, زەينەتاقى قورىنا اقشا اۋدارا ما, ولاردىڭ بولاشاعى نە بولادى دەگەن سۇراقتاردى مىنا باعدارلاما ەسكەرە مە دەگەن سۇراق قويدى. مينيستر «ٶزٸن ٶزٸ قامتىعان» ازاماتتار بٸزدٸڭ قوعامداعى ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ دەپ سانايتىنىن جەتكٸزدٸ. ولاردىڭ كٶبٸ بٸزدە ەش جەردە تٸركەلمەگەن, دەدٸ ول. ال بٸرٸنشٸ سۇراق بويىنشا ايتار بولسام, بٸزدٸڭ ەڭبەك نارىعىنا جىل سايىن 200-250 مىڭ جاڭا ازامات ەنەدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ بٸزدەگٸ ەكونوميكالىق بەلسەندٸ ازاماتتار سانى 9 ملن ادامعا جەتٸپ وتىر. سوعان قاراماي, بٸز جۇمىسسىزدىق سانىن 450 مىڭ ادام دەڭگەيٸندە ۇستاپ كەلە جاتىرمىز. بۇل بٸزدٸڭ ەڭبەگٸمٸزدٸڭ, جاسالعان باعدارلامالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ دەپ ويلايمىن, دەدٸ مينيستر.

بۇدان كەيٸن دە كٶپتەگەن سۇراقتار بەرٸلدٸ. ٷكٸمەت ساعاتىن قورىتقان مەجٸلٸس تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى گٷلميرا يسيمباەۆا ٶزٸنٸڭ سٶزٸندە: «باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋ, امال-قۇرالداردى كەڭەيتۋ, ەر باعىت بويىنشا قاتىسۋشىلاردىڭ نىسانالى توپتارىن ايقىنداۋ قاجەت. باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋعا قاتىستى پراگماتيكالىق كٶزقاراستى تۇجىرىمداۋ, شىعىستاردى تيٸمدٸ جوسپارلاۋ جەنە قاراجاتتى اشىق تٷردە يگەرۋ ٶزەكتٸ مەسەلەنٸڭ بٸرٸ. «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋعا جاۋاپتى ۋەكٸلەتتٸ ورگان, ورتالىق مەملەكەتتٸك جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك دەپۋتاتتار ايتقان ۇسىنىستاردى دۇرىس قابىلداپ, قاجەتتٸ قورىتىندى جاسايدى جەنە تيٸستٸ شارالار قولدانادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸز», دەدٸ.

ٷكٸمەت ساعاتى بويىنشا تيٸستٸ ۇسىنىمدار قابىلداندى.

جاقسىباي سامرات,

«ەگەمەن قازاقستان»

وسى شارانىڭ شەڭبەرٸندە مەجٸلٸستٸڭ وتىرىس زالىنىڭ فويەسٸندە تاقىرىپقا بايلانىستى كٶرمە بولدى.