«قۇرمەتتٸ ازاماتتىڭ» قۇتى قاشتى نەمەسە نٷكەنوۆتٸ بۇل اتاققا كٸم تىقپالاپ جٷر?!

«ەكٸباستۇز قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى» اتاعىنا كٶزٸ تٸرٸسٸ بار, دٷنيەدەن  كٶشكەنٸ بار, جالپى 117 ازامات يە. وسى 117 «قۇرمەتتٸنٸڭ» كەرۋەنٸ 2016 جىلعا دەيٸن ارنايى كوميسسييا سٷزگٸسٸنەن ٶتٸپ, تەپ-تەۋٸر كەلە جاتتى. 

سانى جاعىنان تالداپ ٶتسەك, بۇل اتاق 1972 جىلى – 6; 1979 جىلى – 2; 1983 جىلى -2; 1986 جىلى – 1; 1987 جىلى – 3; 1989 جىلى -1; 1991 جىلى – 1; 1994 جىلى – 2; 1995-1996 جىلدارى – بٸر-بٸردەن; 1997 جىلى – 4; 1999 جىلى - 4; 2002 جىلى – 6; 2003 جىلى -1; 2004 جىلى - 2; 2005 جىلى – 2; 2006 جىلى – 3; 2007 جىلى – 3; 2010 جىلى – 4; 2011 جىلى – 4; 2012 جىلى – 5; 2013 جىلى – 3; 2015 جىلى 2 ازاماتقا بەرٸلگەن. بايقاعاندارىڭىزداي, كەي جىلدارى ەشكٸمگە بەرٸلمەگەن كەزدەر بولعان. سونىمەن قاتار, دٷنيەدەن ٶتكەن تۇلعالارعا بەرٸلگەن شاقتارى بار. 

1972 جىلدان بەرٸ «تۇلپارداي جەلٸپ» كەلە جاتقان وسىناۋ اتاقتىڭ جولىنان بٸر سٷرٸنگەن كەزٸ ۆيكتور ششۋكينگە بەرٸلگەن 2015 جىل ەدٸ. ول جىلى «بوگاتىر كٶمٸر» كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورلىعى قىزمەتٸندە وتىرعان ششۋكين مىرزاعا قالا ەكٸمٸ الەكساندر ۆەربنياك «قالانىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى» تٶسبەلگٸسٸن ٶز قولىمەن تاققانىنا قاراماستان, كەيٸن قالالىق مەسليحات ششۋكين مىرزاعا بۇل اتاقتى بەرۋ تۋرالى شەشٸمنٸڭ كٷشٸن جويدى. وعان سەبەپ: ۆيكتور ششۋكين مىرزا رەسەي ازاماتى كٶرٸنەدٸ, ال «قۇرمەتتٸ ازامات» اتاعى ٶزگە ەلدٸڭ ازاماتىنا بەرٸلمەيدٸ. شەشٸم كٷشٸنٸڭ جويىلۋىنا پروكۋراتۋرانىڭ قارسىلىعى سەبەپ بولدى. بٸراق ۆەربنياك مىرزانىڭ ارالاسۋىمەن بە, ەلدە جوعارىداعى باسشىلاردىڭ ىقپالى ما, كٸم بٸلسٸن, ەيتەۋٸر كەيٸن مەسليحات جارعىسىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلٸپ, ششۋكين مىرزا ول اتاقتى بەرٸبٸر الدى. ٶزگە ەلدٸڭ ازاماتىنا قايتسە دە بەرۋ ٷشٸن جارعى ٶزگەرتۋگە باراتىنداي ششۋكين ەۋليە مە سونشا دەيسٸڭ ەرٸكسٸز... نە دەگەن «جومارتتىق»! بىلاي قاراساڭىز, ششۋكين سونشالىقتى نە تىندىرىپتى? جارايدى, قالادا ٶتەتٸن تٷرلٸ شارالارعا دەمەۋشٸلٸك ەتكەن شىعار, بٸراق اقشانى ٶز قالتاسىنان بەرگەن جوق, بەرٸ دە ەكٸباستۇزدىڭ ٶز كٶمٸرٸنٸڭ اقشاسى ەمەس پە ەدٸ?! دەسە دە بۇل جاعدايدا بٸر ىرزا بولاتىن جايت – پروكۋراتۋرانىڭ قىراعىلى مەن ەدٸلەتتٸلٸگٸ. سەبەبٸ پروكۋروردىڭ بەرٸ بٸردەي ەمەس ەكەنٸن تٶمەندەگٸ فاكتٸلەردەن بايقاۋعا بولادى. 

«ەكٸباستۇز قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى» اتاعىنا ۇسىنۋشىلار كانديداتۋراسى بۇرىندارى ادال دا ەدٸل تالقىلاناتىندىقتان, ول تٶڭٸرەگٸندە وسى ششۋكين وقيعاسىنا جەنە ودان بەرٸدە نٷكەنوۆ ەكٸم بولعانعا دەيٸن ەشقاشان الىپ-قاشپا سٶز شىعىپ كٶرگەن ەمەس. ال ەكٸباستۇزعا قايرات نٷكەنوۆ ەكٸم بولىپ كەلگەلٸ وسى اتاق «پەشكٸسٸمەن» تاراتىلا باستادى. قايرات تەمٸرشوتۇلى باسشى بولىپ كەلگەن 2016 جىلى بۇل اتاق ەي-شەي جوق 15 ازاماتقا بەرٸلدٸ. سوراقىسى سول: ولاردىڭ اراسىندا ەكٸباستۇز ٶڭٸرٸندە ماندىتىپ ەڭبەك ەتپەگەن, بٸر-ەكٸ جىل عانا تۇرعان ازاماتتار كەزدەستٸ. 

مەسەلەن, وسى اتاققا يە بولعان اعلاش ساعيتۇلى سەدۋوۆ بٸراز جىل عانا «ەكٸباستۇز» كەڭشارىنىڭ  ديرەكتورى, «ەكيباستۋزەنەرگوستروي» اق باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ٸستەپتٸ. جۇمىس ٸستەسە, جالاقىسىن الدى عوي ەندٸ. تەگٸن ٸستەگەن جوق قوي. اعلاش اقساقال جاقسى ازامات شىعار, ەڭبەگٸن مٸنسٸز اتقارعان شىعار, ول جاعىنا شٷبە كەلتٸرە المايمىز. بٸراق «ەكٸباستۇز قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى» اتاعى قوعامعا, ۇرپاق تەربيەسٸنە, ەلگە ەڭبەگٸ سٸڭگەن, قوعامدىق جۇمىسپەن كٶپكە تانىلعان ازاماتقا بەرٸلۋٸ كەرەك. اقساقال ەلدەبٸر ٸزگٸ ٸستەرٸمەن ەكٸباستۇزدا تانىلدى دەيٸن دەسەك, ولاي دەۋگە ايعاق تا جوق. ول كٸسٸنٸ بٸلەتٸن ادامنىڭ ٶزٸ بٸرلٸ-جارىم. بۇل ٶمٸردە تىندىرعان ەڭ كەرەمەت ٸسٸ 2016 جىلى ەكٸباستۇزدا پروكۋرورلىق ورىنتاقتا وتىرعان ۇلى ەرلان سەدۋوۆتى تەربيەلەپ, ەر جەتكٸزگەنٸ دەۋگە بولادى. قىزمەتكەر ۇل ٶسٸرگەننٸڭ بەرٸنە اتاق بەرۋ كەرەك بولسا, وندا ەندٸگٸ ەكٸباستۇزداعى «قۇرمەتتٸلەر» تٸزٸمٸ 117 ەمەس, 1170 بولۋى كەرەك شىعار, بەلكٸم ... 

ال ەندٸ نٷكەنوۆتەن اتاق العان مىنا ازاماتتاردىڭ ٶمٸرباياندارىنا نازار اۋدارايىق: 

«مۇحامەتكالي جانتەمٸروۆ.  25 جىلدان استام قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇقك ورگاندارىندا قىزمەت اتقارعان, وتستاۆكاداعى پولكوۆنيك, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ورگاندارىنىڭ ارداگەرٸ. كسرو قك 60, 70 جىلدىعى, قر قك 20 جىلدىعى, پاۆلودار وبلىسىنىڭ 75 جىلدىعى, قر تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 10,20,25-جىلدىعى مەرەيتويلىق مەدالدارىمەن, II, III دەرەجەلٸ «مٸنسٸز قىزمەتٸ ٷشٸن», «ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋدەگٸ ٷلەسٸ ٷشٸن» «ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ورگاندارىنىڭ قۇرمەتتٸ ارداگەرٸ», «وبلىس الدىندا سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸ ٷشٸن» بەلگٸلەرٸمەن ماراپاتتالعان». بۇل ازاماتتىڭ دا وتان الدىندا مٸنسٸز قىزمەت ەتكەنٸنە كٷمەن كەلتٸرگٸمٸز جوق. بٸراق ەرلٸكتەرٸ زور بولسا, ول ٷشٸن «بارىس», «ايبىن» سيياقتى ناگرادالار نەگە المايدى? ٶمٸربايانىندا ەكٸباستۇز تۋرالى بٸر سٶز بولساشى ەمگە?! بۇل كٸسٸنٸ تانيتىن ادامدى دا ەكٸباستۇزدان تاپپادىق.  

«سافارعالي بايبولاتوۆ.  اۋىل شارۋاشىلىعى ارداگەرٸ. پاۆلودار وبلىسىنىڭ شارباقتى, پاۆلودار اۋداندارىنىڭ كەڭشارلارىندا  باس زووتەحنيك, ديرەكتور بولىپ ەڭبەك ەتتٸ. 1992 جىلدان زەينەتكەرلٸككە شىققانعا دەيٸن ەكٸباستۇز اۋدانى ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسشىسى بولىپ جۇمىس ٸستەدٸ. 1994 جىلدان باستاپ «پرەسنوۆسكيي» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى. «پاۆلودار وبلىسىنا 75 جىل», «پاۆلودار اۋدانىنا 80 جىل» مەرەيتويلىق مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان.  «پاۆلودار اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى».

بۇل كٸسٸ تٸپتٸ ەكٸباستۇزدا ەكٸ-اق جىل ەڭبەك ەتكەن سيياقتى. ەكٸم ەلدە «شارباقتى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتىن» بەرەم دەپ شاتاسقان با? 

تٸزە بەرسەك, نٷكەنوۆتٸڭ اتاقتى تامىر-تانىستىقپەن بەرگەن ادامدارى ەلٸ دە بارشىلىق... 

ال ەندٸ ەڭ قىزىعىن ايتايىق. 

كەزٸندە نٷكەنوۆتٸڭ شاراپاتىن كٶرگەن جەرگٸلٸكتٸ بٸر-ەكٸ كەسٸپكەر ەكٸباستۇزدىڭ بۇرىنعى ەكٸ ەكٸمٸ – كەنشٸلەر قالاسىن بٸر-ەكٸ-اق جىل باسقارعان نٷكەنوۆ پەن ەشٸمبەتوۆتٸ «ەكٸباستۇز قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى» دەگەن اتاققا ۇسىنعىسى كەلٸپ جٷر ەكەن. سوندا نٷكەنوۆكە بۇل اتاقتى نە ٷشٸن بەرۋ كەرەك? قازٸرگٸ باۋىرجان مومىشۇلى كٶشەسٸنٸڭ (بۇرىنعى سترويتەلنايا) جٶندەۋ جۇمىستارىنا تەندەر ٶتكٸزگەندە جٸبەرگەن اعاتتىقتارى ٷشٸن بە? سول كەزدە تەندەردٸڭ دۇرىس ويناتىلماۋى كەسٸرٸنەن كٶشە بٸرنەشە جىل بويى ٸشەك-قارنى اقتارىلعان كٷيٸ جاتتى. ەلٸ كٷنگە دەيٸن ول كٶشەدە مارشرۋتتىق اۆتوبۋس تا جٷرمەيدٸ. بەرتٸن تٸپتٸ مەردٸگەر تاراپ سوتقا بەرٸپ ەكٸمدٸكتٸ ويسىراتا جەڭٸپ شىققان. 

نٷكەنوۆ, سونىمەن قاتار, جولاۋشى تاسىمالداۋشىلارمەن تٸل تابىسا الامي, قالاارالىق, قالاٸشٸلٸك مارشرۋتتاردىڭ باسىنا بٸرجولا «سۋ قۇيىپ» كەتتٸ. بٸر رەت كٷيرەگەن جٷيە قالپىنا كەلە قويمايدى, سول سەبەپتٸ ونىڭ قاتەلٸگٸن ەشٸمبەتوۆ تٷزەي المادى. تٷزەگەنٸ سول, ەشٸمبەتوۆ قالاداعى №1, №10 مارشرۋتتاردى بٸرجولا جاۋىپ, شال-كەمپٸردٸڭ نالاسىنا قالدى. 

ەندٸ وسى ەكٸ ازاماتقا ورتاق بٸر «ەرەكشەلٸكتٸ» اتاپ ٶتكٸمٸز كەلەدٸ. ول – كادرلارعا مازا بەرمەي, بٷيٸدەي تييۋ. نٷكەنوۆتٸ تٸپتٸ بۇل جاعىنان «رەكوردشى», «باس جٷلدەگەر» دەۋگە بولادى. ونىڭ ەسٸرەسە ەيەل باسشىلاردى ورنىنان الۋعا شابىتى جويقىن بولدى. «ەكٸباستۇز داۋىسى» باسىلىمىنىڭ ديرەكتورى  اينۇر مەيراموۆانىڭ, سپورت بٶلٸمٸنٸڭ بٸلٸكتٸ باسشىسى زەينەپ نۇركەنوۆانىڭ, تاعى باسقا بٸراز ماماننىڭ سوڭىنا تٷسٸپ, ٷلكەن «ەرلٸك» كٶرسەتتٸ. 

ەكٸباستۇزعا كەلە سالا «نۇر وتان» پارتيياسى ەكٸباستۇز فيليالى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى – سىيلى ازامات سامات رامازانوۆتى ورنىنان الىپ, ورنىنا ٶزٸنٸڭ جاقسى تانىسى سۆەتلانا گلادىشەۆانى ەكەلدٸ. ەكٸمنٸڭ شارۋاشىلىق جٶنٸندەگٸ ورىنباسارىن 5 رەت اۋىستىردى. قالا ەكٸمدٸگٸندەگٸ بٶلٸم باسشىلارىنىڭ 90 پايىزىن اۋىستىردى. ٶزٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى مەرييام اداسپاەۆا دەكرەتتٸك دەمالىسقا كەتكەندە ورنىنا پاۆلودار قالاسىنان ناتاليا نەفەدوۆانى ەكەلدٸ. ول كەزدە قاراماعىنداعى قىزمەتكەر پارامەن ۇستالىپ, نەفەدوۆانىڭ پاۆلوداردا جاماناتى شىعىپ تۇرعان ەدٸ... نٷكەنوۆتٸڭ كادرلىق يميدجگە دەگەن تالاپ-تالعامىن وسىدان-اق بايقاي بەرٸڭٸز. 

جالپى, نٷكەنوۆتٸڭ ٸستەن العىسىز ەتٸپ جۇمىستان شىعارعان كادرلارىن ساناپ شىعۋ ٷشٸن بٸر ايداي ۋاقىت كەرەك ەكەن... 

نٷكەنوۆتٸڭ تاعى بٸر «قاسيەتٸ» جٷرگەن جەرٸندە, ياعني, اقسۋ, ەكٸباستۇز قالالارىندا تٷككە تۇرمايتىن بٸردەڭە ٶتكٸزٸپ, «رەكوردتار كٸتابىنا» ەنگٸزٸپ كٸسٸمسۋٸ ەدٸ. ونىسىن جۇرت مازاق ەتٸپ ەلٸ كٷلەدٸ. سەبەبٸ رەكوردتار كٸتابى دەگەنٸ ونىڭ رەسەيدەگٸ بٸر جاقسى تانىسى باسقاراتىن قوعامدىق ۇيىم جاساعان تٸزٸم بولىپ شىقتى. سونىمەن قاتار, ورىستٸلدٸ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ٷنەمٸ ونىڭ ديپلومىنىڭ ساپاسىنا كٷمەن كەلتٸرٸپ ماقالا جازۋمەن بولدى. 

ەكٸباستۇزدى الاتايداي بٷلدٸرٸپ بولىپ نٷكەنوۆ مىرزانىڭ تٷركٸستاننان بٸر-اق شىققانىن قايتەيٸك, ول جاقتا ٶز تٸلٸندە «ىڭق-مىڭق» دەپ سٶيلەيتٸن, نە ايتقانىڭدى ۇقپاي دٸڭكەڭدٸ قۇرتاتىن ونى ەشكٸم ادام قۇرلى كٶرمەدٸ. باسشى رەتٸندە سٶزٸ اينالاسىنداعىلارعا ٶتپەدٸ. سٶيتٸپ, امالى قۇرىپ, بٸراز ۋاقىتتان سوڭ قايتادان ول ٶزٸنٸڭ قامقورشىسى – باقاۋوۆتىڭ قولاستىنا قايتىپ كەلدٸ.  

قايرات نٷكەنوۆتٸڭ ورنىنا نۇرجان ەشٸمبەتوۆ كەلگەندە, ەكٸباستۇزدىقتار «پەلەدەن قۇتىلدىق-اۋ» دەپ بٶركٸن اسپانعا اتتى. كٶپ ۇزاماي ەلدٸڭ بۇل قۋانىشى سۋ سەپكەندەي باسىلدى. ەشٸمبەتوۆ مىرزا كەلە سالا ەكٸباستۇزدا ٶشٸ بارداي ٸستٸڭ رەتٸن بٸلەتٸن تەجٸريبەلٸ كادرلارعا قىرعيداي تيدٸ. زەينەتكەرلٸككە از ۋاقىت قالعان تٶرتقۇدىق كەنتٸنٸڭ ەكٸمٸ بازىلبەك تاسيموۆتى, ەل سىيلايتىن ەرلان قابىلتاەۆتى,  كەڭەسشٸلەردٸ, ەكٸم اپپاراتىنىڭ جەتەكشٸسٸن, كەسٸپكەرلٸك بٶلٸمٸ باسشىسىن وبال-ساۋابىنا قاراماستان قىزمەتتەرٸنەن بوساتتى. ونىڭ تۇسىندا 3-4 باسپاسٶز قىزمەتشٸسٸ اۋىستى. بٸلەتٸندەردٸڭ ايتۋىنشا, ەشٸمبەتوۆ مىرزا شاھار تٸزگٸنٸن ۇستاعان بٸر جىلدا 40-تان استام تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ باسشىلار قىزمەتٸمەن قوش ايتىسقان. «ادامدى جۇمىستان كەتٸرگەندە جٷزٸنەن ٶكٸنٸش, اياۋشىلىق تابى بٸلٸنبەيتٸن, كەرٸسٸنشە, ٸستەگەن ٸسٸنە ايىزى قانىپ, راحاتتاناتىن», دەپ جاعاسىن ۇستايتىن كٶزٸ كٶرگەندەر. ەشٸمبەتوۆ بٸر جىلدا قاراماعىنداعىلاردىڭ ىعىرىن شىعارىپ, قاجىتىپ جٸبەرگەنٸ سونشالىق, اينالاسىنداعىلار ونىڭ قىزمەتتەن كەتكەنٸن قۇدايدان تٸلەي باستادى. 

قىسقاسى, ارىسى - بٸر جىل, بەرٸسٸ ەكٸ جىل عانا ەكٸم ورىنتاعىندا وتىرعان وسى ەكٸ ازامات ەكٸباستۇزعا ەشقانداي سەرپٸن ەكەلمەدٸ. ەكٸباستۇزدىقتاردىڭ ەسٸندە ەشٸمبەتوۆ كرەششەنيەدە جالاڭاشتانعاندارعا قازاقتىڭ قاسيەتتٸ كيٸز ٷيٸن تٸككەن ەكٸم رەتٸندە قالدى.

ەەەە, ايتپاقشى, ۇمىتىپ بارادى ەكەنبٸز, ەشٸمبەتوۆتٸڭ بىلتىر كٶكتەمدە اعىل-تەگٸل تەگٸن شىرشا ٶسكٸنٸن تاراتقانى بار. بٸراق مامانداردىڭ سٶزٸنە سەنسەك, تاراتىلعان مەرزٸم جالپى ول ٶسكٸندەردٸ وتىرعىزۋعا كەش مەزگٸل ەكەن. دەمەك, ەشٸمبەتوۆ شىبىقتاردى بوسقا تاراتقان بولدى...

ال ەندٸ اينالدىرعان بٸر-ەكٸ جىل ٸشٸندە اينالاسىن بىج-تىج قىلعان ەكەۋ «ەكٸباستۇز قالاسىنىڭ قۇرمەتتٸ ازاماتى» اتاعىنا شىنىمەن لايىق پا?! بۇل سۇراقتىڭ جاۋابىن وقىرمان ەنشٸسٸنە قالدىردىق...

نۇرعالي بايتاق, پاۆلودار وبلىسى