قر باس پروكۋرورى راقىمشىلىققا بايلانىستى قوعامنىڭ كٷمەنٸن سەيٸلتۋگە تىرىستى

- وسى راقىمشىلىق تٷرمەدەگٸلەر سانىن ازايتۋدى كٶزدەمەيدٸ. بٷگٸن پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» قر زاڭىنىڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان قر باس پروكۋرورى جاقىپ اسانوۆ وسىلاي مەلٸم ەتتٸ, دەپ حابارلايدى ۇلت.كز تٸلشٸسٸ قازاقپارات اگەنتتٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ.  

«بٷگٸن تالقىلانىپ وتىرعان زاڭ جوباسى بٸزدٸڭ جيىرما بەس جىلدىق تاريحىمىزداعى توعىزىنشى راقىمشىلىق. ەرينە, قوعام بولعاننان كەيٸن ەرتٷرلٸ كٶزقاراس, پٸكٸر بار. قوعامدا «راقىمشىلىق جيٸ بولىپ كەتكەن جوق پا, قاجەتٸ قانشا?», سونداي-اق «قىلمىس ازايدى ما?», «تٷرمەدەگٸلەردٸ جاپپاي ۋاقىتىنان بۇرىن كولونييادان بوساتساق, ەرتەڭ ٶزٸمٸزگە قاۋٸپ بولماي ما?» دەگەن سۇراقتار بار. راسىندا دا قاي اقپارات قۇرالىن اشىپ قاراساڭ دا, كٸلەڭ كريمينال. وسىنى كٶرگەن جۇرتتا راقىمشىلىق تۋرالى قانداي پٸكٸر بولۋى مٷمٸن? ەرينە, ولار ونداي راقىمشىلىققا قارسى بولادى. سوندىقتان بۇل كٷمەندٸ جاۋاپسىز قالدىرۋ دۇرىس ەمەس شىعار. وسى ورايدا نەگٸزگٸ سۇراقتارعا جاۋاپ بەرگٸم كەلەدٸ», - دەدٸ باس پروكۋرور.

بۇل تۇرعىدا ج. اسانوۆ وسى راقىمشىلىق تٷرمەدەگٸلەردٸ بوساتىپ, ولاردىڭ سانىنى ازايتۋدى كٶزدەپ وتىرماعاندىعىن اتاپ ٶتتٸ.

ونىڭ ايتۋىنشا, كٸسٸ ٶلتٸرۋ, دەنساۋلىققا اۋىر زييان كەلتٸرۋ, قاراقشىلىق جاساۋ سيياقتى اسا قاۋٸپتٸ قىلمىستار 20 جىل قاتارىنان ازايىپ كەلەدٸ. ەلەمدە قوعام قاۋٸپسٸزدٸگٸ تاپ وسى قىلمىس تٷرلەرٸمەن باعالانادى.

«بٷگٸنگٸ كٷنٸ ونداي قاجەتتٸلٸك تە جوق. بۇرىن سونداي پروبلەما بولعان ەدٸ. ٶتكەن راقىمشىلىقتار راسىندا دا تەك سولاردىڭ سانىن ازايتۋ ٷشٸن جاسالدى. ال ەندٸ بٷگٸن نەلٸكتەن ونداي قاجەتتٸلٸك جوق? سەبەبٸ جيىرما بەس جىلدىڭ ٸشٸندە تٷرمەدەگٸلەردٸڭ سانى ٷش ەسە ازايدى. 105 مىڭنان 36 مىڭعا دەيٸن قىسقاردى. تەك سوڭعى تٶرت جىلدىڭ ٸشٸندە بٸردە-بٸر راقىمشىلىق جاساماي, 30 پايىزعا كەمٸدٸ. وعان جوعارعى سوتپەن بٸرلەسكەن «تٷرمەدەگٸلەردٸ ازايتۋدىڭ 10 شاراسى» جوباسى سەبەپ بولدى. ونىڭ نەگٸزگٸ يدەياسى - «بوستاندىققا شىعۋ ٶز قولىڭدا» قاعيداسىنا بايلانىستى. ەربٸر سوتتالعان تٷزەلەمٸن دەسە, زيياندى ٶتەسە, تٷرمەدەن ەرتە شىعا الادى. وسى جوبا ٸسكە اسقاننان بەرٸ راقىمشىلىققا قاجەتتٸلٸك بولماي قالدى», - دەپ توقتالدى ول.

ونىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, اتقارىلعان شارالاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان ەلەمدٸك تٷرمە رەيتينگٸندە ەڭ ناشار 50 ەلدٸڭ قاتارىنان شىعىپ, پوزيتسيياسىن 3-تەن 62-شٸ ورىنعا دەيٸن جاقسارتتى. بۇل ەلباسىنىڭ ساياسي-قۇقىقتىق رەفورمالارىنىڭ تٸكەلەي نەتيجەسٸ. راقىمشىلىقتىڭ ماقساتى باستى مەرەكەگە وراي سوتتالعاندارعا كەشٸرٸم جاساۋ.

جالپى وتىرىستاعى تالقىلاۋلاردان كەيٸن پالاتا دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» قر زاڭىنىڭ جوباسى ماقۇلداندى.

ەسكە سالا كەتەيٸك, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كونستيتۋتسييانىڭ 61-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سەيكەس ٶز باستاماسىمەن پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ قاراۋىنا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەنگٸزدٸ. بۇل راقىمشىلىق شاراسى زاڭ بۇزعان ازاماتتارعا قاتىستى ٸزگٸلٸك اكتٸسٸ, مەملەكەت تاراپىنان مەيٸرٸمدٸلٸك پەن سەنٸم بٸلدٸرۋدٸڭ كٶرٸنٸسٸ بولىپ سانالادى. 

گۋمانيزم قاعيداتىنىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ وعان سەيكەس راقىمشىلىق جاساۋ اكتٸن قولداناتىن زاڭدى قابىلداۋ بولىپ تابىلادى. زاڭ جوباسىنا سەيكەس, ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك ەلسٸز توپتارى, سونىڭ ٸشٸندە كەمەلەتكە تولماعاندار, جٷكتٸ ەيەلدەر, كەمەلەتكە تولماعان نەمەسە مٷگەدەك بالالارى بار ەيەلدەر, مٷگەدەكتەر, قارت ادامدار, سونداي-اق اۋىر ەمەس قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جاساعاندار قىلمىستىق جازادان بوساتىلادى.

اتاپ ايتقاندا, زاڭ جوباسىمەن راقىمشىلىق جاسالاتىن ادامداردىڭ شەڭبەرٸ, سونىمەن قاتار راقىمشىلىق جاساۋ اكتٸ قولدانىلمايتىن سۋبەكتٸلەر انىقتالادى. جازانىڭ ٶتەلمەگەن بٶلٸگٸ ايىپپۇلمەن نەمەسە بوستاندىعىن شەكتەۋمەن الماستىرىلادى نەمەسە قىسقارتىلادى. مۇنىمەن قوسا, زاڭ جوباسىندا راقىمشىلىق جاساۋدى قولدانۋ شارتتارى كٶرسەتٸلگەن. زاڭ جوباسىنا سەيكەس, زاڭدى ورىنداۋدى ونىڭ قولدانىسقا ەنۋ كٷنٸنەن باستاپ التى اي ٸشٸندە جٷرگٸزۋ بولجانىپ وتىر.

بۇدان بۇرىن حابارلانعانداي, راقىمشىلىققا 30 مىڭعا جۋىق ادام ٸلٸگۋٸ مٷمكٸن.

بۇل رەتتە ايىپپۇل شاراسىنا, شارتتى جازاعا كەسٸلگەندەر, قوعامدىق جۇمىستارعا جەنە باسقا دا اۋىر ەمەس جازاعا تارتىلعاندار قامتىلاتىن بولادى. بەلگٸلٸ بولعانداي, لاڭكەستٸك جەنە باسقا اۋىر قىلمىس جاساعاندار راقىمشىلىققا ٸلٸكپەيدٸ. نەگٸزٸ راقىمشىلىق جاساۋ اسا اۋىر ەمەس قىلمىستارعا, جاسٶسپٸرٸمدەرگە, جٷكتٸ ەيەلدەرگە جەنە قوعامدىق قاۋٸپتٸلٸگٸ جوق قىلمىستارعا كٶزدەلگەن.  

سونىمەن قاتار, راقىمشىلىق اياسىندا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان 1500 ادام بوساپ شىعادى.