بيۋدجەتتەن اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنا بٶلٸنەتٸن ميلليونداعان قاراجات, ياعني, سۋبسيدييا قايدا كەتەدٸ, ٶز جەرٸمٸزدٸڭ ٶنٸمٸن نەگە كٶرمەيمٸز, اۋىل نەگە دامىمايدى دەگەن ەبدەن جاۋىر بولعان ساۋالداردى اۋىل تۋرالى ەڭگٸمە ايتۋعا قۇمار ەركٸمنٸڭ-اق اۋزىنان ەستۋگە بولادى. ەلگٸندەي ساۋالدارعا ەركٸم ٶزٸنشە دولبارلاپ, شىندىققا بالايتىن بولجامىن ايتقان بولادى. ەر ٷكٸمەت قۇرامى اۋىلعا باعىتتالعان تالاي باعدارلاما قابىلدادى. بٸراق, اۋالداعى قاراپايىم ادامعا ول باعدارلاما جەتپەدٸ. اۋىل سول قالپى. سەبەبٸ, ول باعدارلامالاردىڭ دەنٸ جوعارىدان تٷسكەن تاپسىرمانىڭ نەگٸزٸندە ناۋقانشىلدىقپەن اتقارىلاتىن دا ٷكٸمەتتٸك ەسەپتە ورىندالعانى تۋرالى جازىلاتىن. ال, ازىن-اۋلاق مالى بار, جەرٸ بار اعايىن سول باياعى اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, ەت پەن سٷت, جٷن مەن تەرٸ, كٶكەنٸس جينايتىن دەلدالدارعا جەم بولىپ قالا بەرەتٸن. باعدارلاما بٸتكەننٸڭ بەرٸ ەكٸمشٸلٸك جولمەن ورىندالعانداي سىڭايدا بولعانمەن, قاراپايىم شارۋاعا پايداسى از ەدٸ. اۋىلشارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ ٶتكەننەن ساباق الا وتىرىپ, جاڭا تۇجىرىمداما تٷزٸپتٸ. ول باعدارلاما – اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ جوباسى دەپ اتالادى.
بۇل تۇجىرىمدامانىڭ بۇعان دەيٸنگٸ ٶزگە باعدارلامالاردان ايىرماشىلىعى مال شارۋاشىلىعى مەن ەگٸن شارۋاشىلىعىن كەسٸپ ەتكەن اۋىل جۇرتىنىڭ, قاراپايىم ەڭبەك ادامىنىڭ ٶز ەرٸكتەرٸمەن ۇيىمداسا ەڭبەك ەتۋٸنە مەملەكەت تاراپىنان مٷمكٸندٸك جاساۋ, قولداۋ. تۇجىرىمداما بويىنشا, اۋىلداردا مال باعىپ, ەگٸن ەگٸپ تٸرشٸلٸك كەشٸپ جاتقان ادامداردى ٶز قالاۋ, ەرٸكتەرٸمەن كووپەراتيۆ قۇرىپ, سونىڭ تٶڭٸرەگٸندە بٸرٸنٸڭ جوعىن بٸرٸ تولتىرىپ, العان ٶنٸم, باققان مالىنىڭ ٶنٸمٸن قالادان اعىلعان دەلدالدارعا جەم بولماي ٶزدەرٸ قۇرعان كووپەراتيۆ ارقىلى نارىققا الىپ شىعىپ, ساۋدالاي وتىرىپ, جاعدايلارىن تٷزەۋگە سول ارقىلى اۋىل ەڭسەسٸنٸڭ كٶتەرٸلۋٸنە جاعداي جاساۋ.
ال, اۋىلشارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ بولسا, وسى كووپەراتيۆتەردٸڭ قۇرىلۋى مەن جۇمىس ٸستەۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مەسەلەن, ٷكٸمەت – اۋىلشارۋشىلىق مينيسترلٸگٸ سۋبسيدييا نەگٸزٸندە ەرٸكتٸ نەگٸزدە قۇرىلعان كووپەراتيۆكە قاجەتتٸ تەحنولوگييانى بەرەدٸ. ياعني, سٷت-ەت قابىلدايتىن قابىلدايتىن, ساقتايتىن ورىن, باسقادا قاجەتتٸ اۋىلشارۋشىلىق تەحنيكالارىن الۋعا كٶمەكتەسەدٸ. جەنە دە مال, ەگٸن شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا, ونىڭ تٷرلٸ ستاندارتتارعا ساي كەلۋٸنە كەرەكتٸ دٷنيەلەردٸ الۋعا دا مٷمكٸندٸك جاسايدى. وسى مٷمكٸندٸكتەر مەن جاعدايلاردى بٸرلەسە قولدانا وتىرىپ, كووپەراتيۆكە ەرٸكتٸ كٸرگەن شارۋالار بٸر-بٸرٸنە كٶمەكتەسٸپ, جۇمىستارىن جٷيەلەپ, دەلدالعا جەلٸنبەي پايدا تابا وتىرىپ, ٶز ٶنٸمدەرٸن نارىققا ٶزدەرٸ شىعارۋعا جول الادى. مەسەلەن, سۋبسيدييانى بۇعان دەيٸن ٸرٸ شارۋا قوجالىقتاردىڭ عانا الۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولسا ەندٸگٸ جەردە سۋبسيدييانى ورتا جەنە كٸشٸ شارۋالاردا الۋىنا مٷمكٸندٸك جاسالادى. بۇل – ازىن-اۋلاق مالى بار شارۋا ٷشٸن مال باسىن ٶسٸرۋگە مٷمكٸندٸك بولسا, ازعانا جەرٸ بار ديقاننىڭ دا شارۋاسىنىڭ شىرايىن اشادى. «سۋبسيدييا بٸزگە جەتپەيدٸ» دەپ كٷدەرٸن ٷزە باستاعان اعايىنعا كووپەراتيۆ بەرەتٸن كٶپ مٷمكٸندٸكتٸڭ بٸرٸ – وسى. ونىڭ ٷستٸنە اۋىلشارۋشىلىعى مينيسترلٸگٸ جايىلىمدىق, شابىندىق جەرلەردٸڭ كٶلەمٸن ۇلعايتىپ, قۇدىقتار قازىپ, ورناتپاق. بۇل دا شارۋا ٷشٸن وڭ جاڭالىق ەكەنٸ داۋسىز.
ەگٸن شارۋالىشىعى سالاسىندا دا بۇل تۇجىرىمدامانىڭ بەرەرٸ مول بولماق. ٶيتكەنٸ, كووپەراتيۆكە كەز كەلگەن ديقان ٶز ەركٸمەن كٸرە وتىرىپ, بۇرىن دەن سەبۋ, تۇقىم وتىرعىزۋ, كٷتٸپ-باپتاۋ, جيىن-تەرٸن كەزٸندەگٸ قيىنشىلىقتاردى بٸرلەسكەن كووپەراتيۆتەگٸ سەرٸكتەس شارۋالارمەن بٸرلەسە شەشۋگە مٷمكٸندٸك الادى. ياعني, تەحنيكا ٸزدەپ قينالمايدى, ٶنٸمدٸ قايدا ٶتكٸزەمٸن, قالاي جيناپ الامىن, قايدا ساقتايمىن دەپ تە بٸر ٶزٸ ويعا-قىرعا شاپقىلاپ جٷرمەيدٸ. كووپەراتيۆ كٶمەگٸنە جٷگٸنەدٸ, ٶزٸ مٷشەسٸ بولعاندىقتان ونداعى تەحنيكا مەن مٷمكٸنشٸلٸكتٸ پايدالانا الادى. ٶنٸمٸن كووپەراتيۆ قويمالارىندا ساقتاپ, كووپەراتيۆ ارقىلى نارىققا شىعادى. توق ەتەرٸ, اۋىلشارۋشىلىعى سالاسىنداعى تٷرلٸ كەسٸپپەن اينالىساتىن ادامدار ٶزارا بٸرلەسٸپ تٸرشٸلٸك ەتەدٸ.
جوعارىدا قىسقاشا ايتىلعان كووپەراتيۆ نە ٷشٸن كەرەك دەگەنگە كەلسەك, 3,4 ملرد دوللار ازىق-تٷلٸك جەنە باسقا تۇتىنۋ تاۋارلارىن ساتىپ العانىمىز ٷشٸن شەتەلگە كەتەدٸ ەكەن. ياعني, حالىقتىڭ قالتاسىنان شىققان قاراجات ٶز شارۋالارىمىزدىڭ ٶنٸمٸن الۋعا ەمەس, ٶزگە ەلدٸڭ قازىناسىن مولايتىپ جاتىر دەگەن سٶز. ال, اۋىلشارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ ۇسىنىپ وتىرعان – اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامىتۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى جوباسى اۋىلداعى ٶنٸم ٶندٸرۋشٸ قاراپايىم ورتا جەنە كٸشٸ شارۋالار كەدەرگٸسٸز, ٶزدەرٸ بٸرٸگە وتىرىپ, ٶنٸمٸن نارىققا شىعارىپ, حالىققا جەتكٸزٸپ, سول ارقىلى بەسەكەنٸ كٶتەرٸپ, حالىق قارجىسىن ٶزدەرٸ الىپ, اۋىلعا اپارۋى ٷشٸن جاسالعان. ەرينە, بۇل تۇجىرىمداما. ەلٸ تالاي ساتىلاردان, تالقىلاۋلاردان ٶتەدٸ. الايدا, بۇل قۇجاتتىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ قاراپايىم شارۋانىڭ قامىن كٷيتتەيتٸندٸگٸندە دەر ەدٸك.
جوبانى دايىنداۋشى اۋىلشارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ مەن ٶكٸلدەرٸ باعدارلامانىڭ ەكٸمشٸلٸك جولمەن, ناۋقانشىلدىقپەن جٷرگەنٸن قالامايدى. ەكٸمشٸلٸكتەر ارالاسسا, شارۋالاردىڭ ەرٸكتٸ بٸرٸگۋٸ بۇزىلىپ, كووپەراتيۆتٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى ورىندالمايدى. ەكٸمشٸلٸك جولمەن جٷزەگە اسىرۋدىڭ نەمەن اياقتالاتىنى بەرٸنە بەلگٸلٸ. ەكٸمشٸلٸكپەن بٸرگە بۇل باستاما ٸرٸ اگرو قوجالىقتار مەن فەرمەرلەر دە ٶرە تٷرەگەلەتٸنٸ انىق. ٶيتكەنٸ, مەملەكەتتەن اۋىلشارۋاشىلىعىنا بٶلٸنەتٸن قارجىنى ساناۋلى ٸرٸ اگروٶنەركەسٸپتەر مەن ٸرٸ فەرمەرلەر ٶزدەرٸ عانا الىپ, «دايىن اسقا تٸك قاسىق» سالىپ, ٷيرەنگەنٸ مەلٸم. ال, جاڭا تۇجىرىمداما اۋىلداعى شارۋامەن اينالىسىپ وتىرعان ادامداردىڭ بەرٸنٸڭ ەرٸكتٸ بٸرلەستٸگٸنٸڭ نەگٸزٸندە قۇرىلاتىن كووپەراتيۆكە ناقتى مەملەكەتتٸك قولداۋ جاساپ, سول ارقىلى اۋىلدى كٶتەرۋدٸ كٶزدەيدٸ.
سٶز سوڭىندا باسا ايتاتىن ەكٸ ماڭىزدى نەرسە بار. بٸرٸنشٸدەن, اۋىل جۇرتىنىڭ كووپەراتيۆ دەگەندٸ ەستٸگەندە باياعى بارىڭدى ورتاعا كٷشپەن سالدىراتىن كولحوز, سوۆحوزدىڭ سوۆەتتٸك جٷيەسٸنٸڭ جاڭا تٷرٸ مە دەپ شوشىنىپ, ٷركە قاراۋى. كووپەراتيۆ ەشكٸمنٸڭ جەكە مٷلكٸنە, جەكە شارۋاشىلىعىنا, مالىنا, جەرٸنە قول سۇقپايدى. ارالاسپايدى. تەك سول جەكە شارۋاشىلىق جۇمىسىن جٷيەلەپ, جاقسارتۋعا, ٶنٸم ساپاسىن ارتتىرىپ, ونى ساقتاۋ مەن نارىقتا ساۋدالاۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزۋ. ونىڭ ٶزٸندە كووپەراتيۆكە كٸرۋ, كٸرمەۋدٸ ەر شارۋانىڭ ەركٸنە سالا وتىرىپ, ەرٸكتٸ تٷردە قۇرىلۋىنا ماڭىز بەرۋ. ەكٸنشٸدەن, كووپەراتيۆ تۋرالى كەشەندٸ ەرٸ جان-جاقتى تٷسٸندٸرۋ, ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىنىڭ جٷرگٸزٸلۋ قاجەتتٸلٸگٸ انىق سەزٸلٸپ وتىر. ٶيتكەنٸ, اۋىلعا اقپاراتتىق مىڭ قۇبىلىپ جەتەتٸن بەلگٸلٸ. سوندىقتان, اقپاراتتىق تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى بۇل جوبانىڭ بولاشاعىنا تٸكەلەي بايلانىستى بولماق. مٸنە, بٸز تانىسقان تۇجىرىمدامادان تٷيگەنٸمٸز – وسى. بٸز بٸلسەك, كٶپتەگەن دامىعان ەلدەردٸڭ اگرارلىق, اۋىل شارۋاشىلىق سالاسىندا شارۋالاردىڭ ٶزارا بٸرلەسٸپ, ەرٸكتٸ تٷردە قۇرعان كووپەراتيۆتەرٸ مەملەكەت قولداۋىمەن نەتيجەلٸ جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. قازاقستان ايداعى ەل ەمەس, دٷنيەدەگٸ جاقسى ٸستەردٸڭ بٸزدە دە جٷزەگە اسقانى كەرەك-اق. ەسٸرەسە, قاراپايىم اۋىل تۇرعىنىنىڭ قامىن كٷيتتەيتٸن وسىنداي جوبالاردىڭ ٸسكە اسۋ, ورىندالۋ مەحانيزمدەرٸ ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەرسٸز, ناۋقانشىلدىقتان ادا تٷردە جٷرسە عانا كووپەراتيۆ قاراپايىم شارۋانىڭ وڭ جامباسىنا كەلەتٸن, جاعدايىن تٷزەيتٸن جوبا بولار دەگەن ٷمٸتتەمٸز!
ٶمٸرجان ەبدٸحالىقۇلى
.jpeg)