كونستيتۋتسييالىق كەڭەس پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ٶتٸنٸشٸ بويىنشا شەشٸم قابىلدادى, - دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
***
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸنٸڭ 2022 جىلعى 13 قىركٷيەكتەگٸ № 2 قورىتىندىسى
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگٸزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 91-بابىنىڭ 2-تارماعىندا بەلگٸلەنگەن تالاپتارعا سەيكەستٸگٸنە تەكسەرۋ تۋرالى»
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸ, تٶراعا ق.ە. مەمي, كەڭەس مٷشەلەرٸ ا.ق. داۋىلباەۆ, ۆ.ا. مالينوۆسكيي, ر.ج. مۇقاشەۆ, ە.ا. تەمٸربەكوۆ جەنە ۋ. شاپاكتىڭ قاتىسۋىمەن, ٶزٸنٸڭ اشىق وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ق.ك.توقاەۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگٸزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 91-بابىنىڭ 2-تارماعىندا بەلگٸلەنگەن تالاپتارعا سەيكەستٸگٸ تۇرعىسىنان تەكسەرۋ جٶنٸندەگٸ ٶتٸنٸشٸن قارادى.
بايانداماشى - كونستيتۋتسييالىق كەڭەس مٷشەسٸ ۆ.ا. مالينوۆسكييدٸڭ حابارلاماسىن تىڭداپ, كونستيتۋتسييالىق ٸس جٷرگٸزۋ ماتەريالدارىن زەردەلەپ, زاڭنامالاردى تالداي وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸ
انىقتادى:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ق.ك.توقاەۆ, كونستيتۋتسييانىڭ 44-بابىنىڭ 10-1) تارماقشاسىنا جەنە 91-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سٷيەنٸپ, 2022 جىلعى 12 قىركٷيەكتە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگٸزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىنىڭ (بۇدان ەرٸ – زاڭ جوباسى) كونستيتۋتسييانىڭ 91-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سەيكەستٸگٸن قاراۋ تۋرالى ٶتٸنٸش كٸرگٸزدٸ.
كەلٸپ تٷسكەن ٶتٸنٸشتٸ نەگٸزگٸ زاڭنىڭ نورمالارىنا سەيكەستٸ تالداعان كەزدە كونستيتۋتسييالىق كەڭەس كەلەسٸنٸ باسشىلىققا الدى.
1. ۇسىنىلعان زاڭ جوباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ «ەدٸلەتتٸ مەملەكەت. بٸرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلٸ قوعام» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنىڭ (2022 جىلعى 1 قىركٷيەك) اياسىندا ەزٸرلەنگەن.
زاڭ جوباسى كونستيتۋتسييانىڭ 2-بابىنىڭ 3 جەنە 3-1-تارماقتارىنا, 41-بابىنىڭ 1-تارماعىنا, 42-بابىنىڭ 5-تارماعىنا, 71-بابىنىڭ 1-تارماعىنا جەنە 91-بابىنىڭ 2-تارماعىنا تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋگە, سونداي-اق نەگٸزگٸ زاڭدى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتٸ لاۋازىمىنا سايلانۋدى بٸر مەرتەمەن شەكتەۋ مەسەلەلەرٸن رەگلامەنتتەيتٸن جاڭا 94-2-باپپەن تولىقتىرۋعا باعىتتالعان.
2. كونستيتۋتسييالىق كەڭەس بۇعان دەيٸن دە بٸرنەشە رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىن دەموكراتييالىق قۇقىقتىق مەملەكەت رەتٸندە بەكٸتۋدٸڭ بٸردەن-بٸر كونستيتۋتسييالىق قۇندىلىعى رەتٸندە تٸكەلەي دەموكراتييانىڭ ماڭىزدى مەسەلەلەرٸن, سونداي-اق سايلاۋ قۇقىعى مەن ەلدٸڭ سايلاۋ جٷيەسٸنٸڭ ەرتٷرلٸ ناقتى اسپەكتٸلەرٸن قاراعان بولاتىن. كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ شەشٸمدەرٸندە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتٸنٸڭ, پارلامەنتتٸڭ جەنە ونىڭ پالاتالارىنىڭ, دەپۋتاتتارىنىڭ مانداتى مەن قىزمەتٸنٸڭ باستالۋى مەن توقتاتىلۋىنا, پرەزيدەنتتٸڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن تاعايىنداۋعا بايلانىستى قۇقىقتىق بەلگٸسٸزدٸكتەر تٷسٸندٸرٸلدٸ. وسى ماقساتتا كونستيتۋتسييا نورمالارىنا رەسمي تٷسٸندٸرمە بەرگەندە, پارلامەنت قابىلداعان زاڭداردىڭ كونستيتۋتسيياعا سەيكەستٸگٸن تەكسەرگەندە, نەگٸزگٸ زاڭعا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ كەزٸندە كونستيتۋتسييالىق ٸس جٷرگٸزۋدٸڭ بەلگٸلەنگەن نىساندارى قولدانىلدى.
مىسالى, كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ 2011 جىلعى 31 قاڭتارداعى № 2 نورماتيۆتٸك قاۋلىسىندا تٷبەگەيلٸ كونستيتۋتسييالىق قۇندىلىقتاردىڭ بٸرٸ بولا وتىرىپ, حالىقتىڭ ەركٸ بٸلدٸرٸلەتٸن اكت رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا نەمەسە ەلٸمٸزدە مەزگٸل-مەزگٸلٸمەن ٶتكٸزٸلٸپ وتىراتىن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتٸ جەنە پارلامەنتٸ دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋىندا داۋىس بەرۋ ارقىلى مٸندەتتٸ زاڭ كٷشٸنە يە بولادى, دەپ كٶرسەتٸلگەن;
حالىق قالاۋىن زاڭداردا جەنە ٶزگە دە ماڭىزدى مەملەكەتتٸك اكتٸلەردە ايقىنداۋ, ازاماتتاردىڭ جارييا ينستيتۋتتارعا ىقپال ەتۋ رەسٸمدەرٸن ٷنەمٸ جەتٸلدٸرۋ ٸشكٸ تۇراقتىلىقتىڭ, ەكونوميكالىق دامۋ مەن حالىقتىڭ ەل-اۋقاتى جاقسارۋىنىڭ پەرمەندٸ كەپٸلٸ بولىپ تابىلادى (كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ 2014 جىلعى 19 ماۋسىمداعى جولداۋى).
وسى ٶتٸنٸشتٸ قاراۋ نىساناسىنا كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ قورىتىندى شەشٸمدەرٸندە باياندالعان باسقا دا قۇقىقتىق ۇستانىمدار مەن ەرەجەلەردٸڭ دە تٸكەلەي قاتىسى بار (2004 جىلعى 9 سەۋٸردەگٸ № 5, 2005 جىلعى 19 تامىزداعى № 5, 2015 جىلعى 24 اقپانداعى №2, 2019 جىلعى 25 سەۋٸردەگٸ № 4 نورماتيۆتٸك قاۋلىلار, 2022 جىلعى 4 مامىرداعى № 1 قورىتىندى جەنە باسقالار).
3. پرەزيدەنتتٸك جەنە پارلامەنتتٸك سايلاۋ ينستيتۋتى مەملەكەتتٸلٸكتٸڭ, دەموكراتييالىق قۇقىقتىق مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ كونستيتۋتسييالىق مودەلٸنٸڭ بارلىق باسقا كومپونەنتتەرٸن قوزعايتىن ەرەكشە جٷيە قۇرۋشى كونستيتۋتسييالىق قۇندىلىق. وسىلايشا, ول مەملەكەتتٸڭ ماڭىزدى ورگاندارىن جاڭارتۋدىڭ تيٸمدٸ قۇرالى بولىپ تابىلادى. سول ارقىلى رەسپۋبليكانىڭ ەلەۋمەتتٸك نەگٸزٸ, حالىقتىڭ مەملەكەتتٸك بيلٸك باستامالارىن قولداۋى نىعايتىلادى.
بۇل رەتتە سايلاۋ ناۋقاندارى كەزەڭٸندە ساياسي پارتييالار مەن ٶزگە دە قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جەنە باسقالاردى قوسا العاندا, ازاماتتىق قوعامنىڭ ەرتٷرلٸ سەگمەنتتەرٸ جاندانادى.
سايلاۋعا كانديدات رەتٸندە قاتىساتىن, سونداي-اق ٶزٸنٸڭ بەسەڭ سايلاۋ قۇقىعىن ٸسكە اسىراتىن ازاماتتاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ ارتادى.
وسى جاعدايلاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىندا باياندى ەتٸلگەن بارلىق قۇندىلىقتار سەرپٸندٸ ەرٸ ٷيلەسٸمدٸ ٸس-ەرەكەت ەتۋگە تيٸس. ولار مەملەكەت قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارى شەڭبەرٸندە ۇلتتىق مٷددەلەرگە قول جەتكٸزۋ ٷشٸن ٶزدەرٸنە جٷكتەلگەن فۋنكتسييالاردى ساپالى ورىنداۋعا باعىتتالعان. تٸكەلەي دەموكراتييا ينستيتۋتتارى دا, اتاپ ايتقاندا سايلاۋ, تيٸستٸ دەڭگەيدە جەنە سينحروندى تٷردە, مەملەكەتتٸڭ ماڭىزدى ينستيتۋتتارىن قۇرۋ ستراتەگيياسى مەن تاكتيكاسىنا سەيكەس قولدانىلۋى كەرەك.
كونستيتۋتسييالىق كەڭەس پرەزيدەنتتٸك مانداتتىڭ بٸر مەرتە جەتٸ جىلدىق مەرزٸمٸن بەلگٸلەۋ اعىمداعى جىلعى 5 ماۋسىمداعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸ مونوپوليزاتسييالاۋعا جول بەرمەۋگە باعىتتالعان كونستيتۋتسييالىق نوۆەللالاردىڭ مەنٸنە سەيكەس كەلەدٸ, دەپ ەسەپتەيدٸ. بۇل مەرزٸم اتالعان جوعارى لاۋازىمدى تۇلعا لاۋازىمىنا سايلاناتىن بارلىق ادامدارعا تەڭ نەگٸزدە قولدانىلاتىن بولادى. ونىمەن كونستيتۋتسييالىق سوت سۋديالارىنىڭ بٸر مەرتە سەگٸز جىلدىق ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸن انىقتاۋ ٷيلەسەدٸ.
كونستيتۋتسييانىڭ 2-بابىنا ەنگٸزٸلەتٸن ٶزگەرٸستەر نەگٸزگٸ زاڭنىڭ 91-بابىنىڭ 2-تارماعىندا كٶزدەلگەن كونستيتۋتسييالىق قۇندىلىقتاردىڭ مەنٸن قوزعامايدى.
باياندالعاننىڭ نەگٸزٸندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 72-بابىنىڭ 2-تارماعىن جەنە 91-بابىنىڭ 3-تارماعىن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸ تۋرالى» 1995 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق زاڭىنىڭ 17-بابى 4-تارماعىنىڭ 1) تارماقشاسىن, 31-33, 37-باپتارىن جەنە 41-بابى 1-تارماعىنىڭ 2) تارماقشاسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸ
شەشتٸ:
1. «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگٸزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا, سونىڭ ٸشٸندە نەگٸزگٸ زاڭنىڭ 91-بابىنىڭ 2-تارماعىندا بەلگٸلەنگەن تالاپتارعا, سەيكەس دەپ تانىلسىن.
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 74-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سەيكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸنٸڭ قورىتىندىسى قابىلدانعان كٷنٸنەن باستاپ كٷشٸنە ەنەدٸ, رەسپۋبليكانىڭ بٷكٸل اۋماعىندا جالپىعا بٸردەي مٸندەتتٸ, تٷپكٸلٸكتٸ بولىپ تابىلادى جەنە شاعىمدانۋعا جاتپايدى.
3. وسى قورىتىندى رەسپۋبليكالىق رەسمي باسىلىمداردا قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸندە جارييالانسىن.
