كٶڭٸلدە تٷرلٸ وي كٶشەر...

بالعىن شاقتاعى وي - ەڭ تۇنىق وي. گٷلدٸڭ سولعانى, جەندٸكتٸڭ مەرتٸككەنٸ,  بەرٸ-بەرٸ - جٷرەك اۋىرتىپ, كٶڭٸلگە كٸربٸڭ تٷسٸرەتٸن كٶرٸنٸس. سونداي شاقتا قالامعا ەۋەس بالا مۇڭ-شەرٸن قاعازعا تٷسٸرمەي تىنشي قويمايدى. ازاماتتىق ٷن, ٶمٸرگە كٶزقاراس وسىلاي-وسىلاي قالىپتاسا باستايدى. ال, ەسەيگەن شاقتاعى تانىم-تٷسٸنٸك بولسا ەۋەل باستاعى كٶزقاراس نەگٸزٸندە تولىساتىنى انىق. جاستاردىڭ قوعامداعى وقيعالارعا بەي-جاي قاراماعانى كەۋدەگە قۋانىش ۇيالاتادى. ٶيتكەنٸ, ٶز ورتاسىنىڭ ايناسى ەم كەلبەتٸ سانالاتىن ولاردىڭ پٸكٸر-كٶزقاراسى - زامانداستارى ٷشٸن دە, ەرەسەكتەر ٷشٸن دە اسا ماڭىزدى. بٷگٸن نازارلارىڭىزعا مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تٷرلٸ تاقىرىپتاعى وي-تولعامدارىن توپتاستىرىپ, ۇسىنىپ وتىرمىز. 

قالاي سەلەمدەسكەن جٶن?

قازٸر ەكٸنٸڭ بٸرٸ بەت سٷيٸسٸپ امانداسادى. شىنى كەرەك, امانداسۋدىڭ بۇل تٷرٸ قازاقى بولمىسىمىزعا مٷلدە جات. بۇرىن قىزدار جٸگٸتتەرمەن سەلەمدەسكەندە, كٶزدەرٸن تٶمەن قاراتىپ, سەل عانا يٸلەدٸ ەكەن.  ٶنەگەلٸ وتباسىنان شىققان قىز اتا-اناسىنان العان تەلٸم-تەربيەسٸن دۇرىس كٶرسەتە بٸلٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ ابىرويىن ەردايىم بيٸك ۇستاسا دەيسٸڭ. جٸگٸتتەر جاعى دا ەركەكتٸك نامىسىن ۇمىتپاعانى جٶن. نەگٸزٸ قىز بەن جٸگٸتتٸڭ امانداسۋ مەدەنيەتٸنە بايلانىستى ەتيكالىق ەرەجەلەر بار:

1. جٸگٸتتەر ەرقاشان  قىزدارعا بٸرٸنشٸ بولىپ سەلەم بەرۋٸ تيٸس. بٸراق ەر ادامنىڭ جاسى ٷلكەن بولسا, قىز بالا الدىمەن امانداسادى.

2. بٶلمەگە ەيەل ادام كٸرٸپ كەلگەندە, وتىرعان ەر ادامدار ورىندارىنان تۇرۋى كەرەك.

3. قىز بەن جٸگٸت العاش تانىسقاندا (يا بولماسا جۇمىس بارىسىنداعى ەرٸپتەستٸك بايلانىستا) قول الىسىپ امانداسۋ – ەدەپتٸلٸكتٸڭ بەلگٸسٸ.

4. ٸلتيپات بٸلدٸرگٸڭٸز كەلسە, ەيەل ادامنىڭ قولىنان سٷيۋ ارقىلى يشارا جاساڭىز. الايدا مۇنداي قۇرمەتتٸ عيماراتتىڭ ٸشٸندە عانا كٶرسەتٸڭٸز.

5. قىز بەن جٸگٸت بٸر-بٸرٸمەن سەلەمدەسكەندە, سەل باستارىن يزەگەنٸ جٶن.

قاراپ تۇرساڭىز, قىز بەن جٸگٸتكە ارنالعان سەلەمدەسۋدٸڭ تٷرلٸ ەدٸس-تەسٸلٸ جەتەرلٸك. ەيتسە دە, سوڭعى كەزدەرٸ امانداسۋدىڭ بەت سٷيٸسۋ ەدەتٸ جيٸلەپ كەتتٸ. اتا-بابا سالتىندا, دٸنٸمٸزدە دەپ بٸلگٸشسٸنە بەرمەيٸن. بٸر سەت جەكە گيگيەنانى دا ويلاعان ابزال.

ايدانا قاسىمحانوۆا,

سەمەي قالاسى

ۋاقىتتىڭ قادٸرٸن بٸلدٸرەتٸن قۇرىلعى

بۇل ٶمٸردە ۋاقىتتان قىمبات ەشنەرسە جوق شىعار, سٸرە. ادامزاتقا بەرٸلگەن ساناۋلى عانا عۇمىردا سول التىن ۋاقىتتى بوس ٶتكٸزبەي, قوعامعا پايدالى ٸس جاساعانعا نە جەتسٸن. مەن وسىناۋ ۋاقىتتىڭ مەن-ماڭىزىن ۇعىندىرىپ, ادامدارعا ٶزٸندٸك كٶمەگٸن تيگٸزەتٸن ۋاقىت قۇرىلعىسىن جاساپ شىعارعىم كەلەدٸ. ول قۇرىلعىنى زەرتتەپ جٷرگەنٸمە بٸراز ۋاقىت بولدى. ەندەشە, سٸزدەرگە ٶزٸم جاساپ جٷرگەن قۇرىلعىنى كەڭٸرەك تانىستىرىپ ٶتسەم دەيمٸن. بۇل – قاراپايىم ساعات. بەرٸمٸز بٸلەتٸندەي بٸر تەۋلٸكتە 24 ساعات بار. ۋاقىت ٶتكەن سايىن ساعات ساننىڭ ٶسٸمٸن كٶرسەتەدٸ. مىسالى, ۋاقىت 02.20 مينۋتتى كٶرسەتسە, بٸر ساعاتتان سوڭ 03.20 بولاتىنى بەلگٸلٸ. ال, مەنٸڭ قۇرىلعىمدا ۋاقىت 24 ساعاتتان بٸر تەۋلٸك بويى ازاياتىن بولادى. مىسالى, 24.00.00 –  23.59.55 بولىپ ازايىپ وتىرادى. سوندا ادامدار ۋاقىتىنىڭ ازايعانىن كٶرٸپ, ونى تيٸمدٸ پايدالانىپ, ٶمٸرٸن جاقسى جاققا ٶزگەرتەر ەدٸ.

ەر ۋاقىتتىڭ, ەر مينۋتتىڭ, ەر سەكۋندتىڭ قۇنى ەرەكشە. سوندىقتان مەنٸڭ قۇرىلعىمنىڭ ادامدارعا بەرەر پايداسى مول بولار ەدٸ.  

 تەمٸرلان جۇمادٸل,

 8-سىنىپ وقۋشىسى

گۆاردەيسكيي ەسكەري قالاشىعى,

قورداي اۋدانى,

جامبىل وبلىسى

قازاقتىڭ ەلٸپبيٸن جاساعان بايتۇرسىنۇلى ما, بايتۇرسىڭۇلى ما?

«ازىك-تۋلٸك دۋكەنٸ» , «قۋرىلىس زاتتار». كٶپتٸڭ كٶزٸ ٷيرەنٸپ قالعان جارناما تاقتايشالارى. مەملەكەتتٸك تٸلگە دەگەن قامقورلىقتىڭ جوقتىعى ما, ەلدە ساۋاتسىزدىقتان تۋىنداعان دٷنيە مە, كٸم بٸلسٸن, ەيتەۋٸر ەكٸ كٶشەنٸڭ بٸرٸندە قاتە سٶز كٶزگە ۇرىپ-اق تۇرادى. بايتۇرسىنۇلىن بايتۇرسىڭۇلى قىلدىق, «قوش كەلدٸنٸز!» دەپ قارسى الىپ, «ساپارىڭىز سەتتى بولسىن!» دەپ شىعارىپ سالدىق. بايقادىڭىز با? نازار اۋداردىڭىز با? كٸنە كٸمدە? تاپسىرىس بەرۋشٸ جارناما تاقتايشالارىن قابىلداپ العاندا مەن بەرمەيدٸ, نە بولماسا تاپسىرىس بەرٸشٸنٸڭ دە, جاساۋشى ماماننىڭ دا ورفوگرافييالىق, ونوماستيكالىق بٸلٸمٸ جوق.

قاربالاسقا تولى قالا ٶمٸرٸندە تاقتايشالاردىڭ بارلىعىن زەر سالىپ قاراۋعا مۇرشا بولا بەرمەس. ال قاتەسٸن بايقاعاندار كٷلٸپ ٶتە سالاتىن جاعدايدا  قازٸر. وسىنداي قاتە جارناما جاساعاندارعا بٸرنەشە رەت ەسكەرتۋ جاسادىم. باستارىن شۇلعىپ, سٶزٸمدٸ ماقۇلدايدى. بٸراق, مەنٸڭ سٶزٸمدٸ بالاسىنا ما, نەتيجە شىعارعان ەشقايسىسى جوق. سوندىقتان دا, ەسٸك قالاسىندا ورنالاسقان جارناما تاقتايشالارىن گازەتكە تٷسٸرٸپ جٸبەرۋدٸ جٶن كٶردٸم. بەلكٸم, گازەتتەن كٶرٸپ ۇيالار... قۇزىرلى ورىندار بۇل ولقىلىققا نازار اۋدارار.

مادينا وقاس,

11-سىنىپ وقۋشىسى