قازاقتىڭ قانى اقبەرەن اقىندىقتىڭ, اقجارما كٷيشٸلٸكتٸڭ, سۇڭعىلا سازگەرلٸكتٸڭ ەلٸ ەكەنٸ بارشا قاۋىمعا بەلگٸلٸ. كەزٸندە تٶلەگەن ايبەرگەنوۆ, فاريزا وڭعارسىنوۆا باستاعان توپتىڭ قاتارىنا دارىندى تۇلعا قوسىلعان بولاتىن. ول ادامگەرشٸلٸك پەن ازاماتتىق, اقىندىق پەن قالامگەرلٸك قابٸلەت پەن قاسيەت بويىنا دارىعان دارىندى تۇلعا مەڭدەكەش ساتىبالديەۆ ەدٸ.
اقىن جىراۋلىق پوەزييا مەن قازٸرگٸ پوەزييانى ۇشتاستىرعان سەرپٸندٸ ەرٸ ەكپٸندٸ ٶلەڭدەردٸ قازاققا سىيلاپ, ەدەبيەت ەلەمٸنە جاڭا تىنىسپەن كەلگەن ادۋىندى قالامگەرلەردٸڭ بٸرٸ. ونىڭ ٶلەڭدەرٸن وقىپ وتىرعاندا تازا, نەزٸك تە پەكيزات سەزٸمنٸڭ ادامى ەكەنٸ كٶرٸنەدٸ دە تۇرادى. ٶلەڭدەرٸندە «كٶڭٸل» دەگەن سٶز كٶپ قولدانىلادى. ٷلكەن ويمەن, اۋىر مۇڭمەن ٶرٸلگەن ٶلەڭدەرٸنٸڭ ٶزٸندە تاپقىر وي كٶرٸنٸس تابادى. جەم بويىنداعى اتالار اماناتى مەن بابالار ٶسيەتٸن قۇلاعىنا قۇيىپ ٶسكەن مەڭدەكەش اقىن جەتٸمدٸك قاسٸرەتٸن ەرتە كٶرٸپ, بۇعاناسى قاتپاي جاتىپ, اۋىر جۇمىستاردى اتقارىپ, نەتيجەسٸندە بۇعاناسىنان ايىرىلدى. الايدا, الداعى كٷننٸڭ التىن شۋاعىنا سەنٸپ, كەلەشەكتەن كٷدەر ٷزبەدٸ.
اقىننىڭ كٶزٸن كٶرگەن زامانداستارى سۇڭعىلا ويدىڭ يەسٸ, قالامى قارىمدى جۋرناليست, پاراسات بيٸگٸنەن كٶرٸنگەن جايساڭ ازامات رەتٸندە ەسكە الىپ, زييالى تۇلعا رەتٸندە جانىنا ەرگەن ەلگەزەك جاننىڭ قادٸر-قاسيەتٸن شىن ۇعاتىن, بٸر عانا جولمەن جٷرٸپ جەنە «مەڭدەكەش داڭعىلىنا» اينالعانىن تٸلگە تيەك ەتەدٸ. اق جايىقتىڭ اساۋ تولقىنىنداي تەبٸرەنگەن مەڭدەكەش شىعارماشىلىق بٸرلەستٸكتٸڭ شىمىلدىعىن اشۋدا, كٶشباسشىلىق قالىبىن كٶپشٸلٸككە تانىتىپ, جانىنا جويقىن جارىلىستاي تالانتتاردى جينادى. بۇل «جاس دەۋرەن» ۇيىمى ەدٸ… ۇيىم مٷشەلەرٸ قاتارىندا ف.وڭعارسىنوۆا, ن.ەجٸعاليەۆ, ق.جٷسٸپ, ا.ەرشۋوۆ, ت.ب جاس دارىندار ٶلەڭ ايدىنىندا اق جەلكەنٸن كٶتەردٸ. وتىز جەتٸنٸڭ زۇلمات جىلدارىندا دٷنيە ەسٸگٸن اشىپ, كەيٸن بالالىق شاعىن سۇراپىل سوعىس جالماعان اتىراۋلىق مارات وتاراليەۆ پەن مەڭدەكەش ساتىبالديەۆتٸڭ ٶلەڭ اتتى كيەلٸ ٶنەردٸ قولعا الۋعا جارىق جۇلدىزداي اعىپ تٷسكەن تٶلەگەننٸڭ ەسەرٸ بولدى.
«بٷلٸندٸ قالا سارناپ, دالا سارناپ,
بٸزدٸڭ دە شىتىرلادى قارا شاڭىراق.
بٸرەۋدٸڭ جارى قالدى تاس قۇشاقتاپ,
بٸرەۋدٸڭ قالدى ارتىندا اناسى اڭىراپ», – دەپ بالالىق شاعى سوعىس كەزٸندە ٶتكەن اقىن سول كەزەڭدەگٸ جەتٸمدٸكتٸڭ تاقسٸرەتٸن سۋرەتتەيدٸ. الايدا, ٶلەڭدە مۇڭداس, سىرلاس, تاعدىرلاس تالانت يەلەرٸ وردا بۇزار وتىزدىڭ شەڭبەرٸندە عۇمىرلارى كٷرت ٷزٸلدٸ.
ەتتەڭ..! تەك, تۇلا بويىڭدى تۇمانداي جاۋلاعان, ٶزەكتٸ ٶرتەگەن ٶكٸنٸش ٶڭەشٸڭنەن شىعاتىنداي بولادى. ول «ارمانىم» اتتى ٶلەڭٸندە:
…داريعا سوندا,
قوڭىراۋى بولىپ,
كٷنگە بەتتەگەن كٷيمەنٸڭ,
نايزاعاي تەكتەس
تٸلگٸلەپ ٶتسەم,
كٶكالا بۇلتتار تٷيدەگٸن.
ەلەمدە بۇرىن
بٸردە-بٸر پەندە,
تارتپاعان دەمدەي تامسانتىپ,
ارتىمدا مەنٸڭ
قۇيقىلجىپ جاتسا,
توپان دا توپان كٷيلەرٸم.
اسقاق ارماننىڭ ارعىماعىنا مٸنگەن مەڭدەكەشتٸڭ بەيمازا كٶڭٸلٸ, قييال-عاجايىپقا سەلكەۋ تٷسپەس سەنٸمٸ, بولاشاقتاعى مول مۇراسىنىڭ مەيلٸنشە وقىرمان قاۋىمنىڭ كٶڭٸلٸنەن شىعارىنا كەمٸل بولۋىنان تۋعان ٶلەڭ جولدارى قۇددى ەسكەرتكٸشتٸڭ ٸرگەتاسىن قالاپ كەتكەندەي كەيٸپ تانىتادى. مەڭدەكەشتٸڭ ەلەمٸ – تەڭٸزدەگٸ داۋىل كەزٸندە كٶك اسپاننىڭ تٶرٸنە تٸزبەكتەلەر شاڭق-شاڭق ەتكەن شاعالالاردىڭ ساناتىندا ەمەس, ۇلىلىعى مەن كٸشٸلٸگٸن تەڭ ۇستاعان كەمەڭگەرلٸكتٸڭ زور ٷلگٸسٸ ەدٸ.
شەمشٸ قالداياقوۆ پەن تٶلەگەن ايبەرگەنوۆتٸڭ اتىراۋ, ماڭعىستاۋعا بارعان ساپارلارى قازاق مەدەنيەتٸندە التىن ەرٸپپەن جازىلاتىن بولعان. قوس دارىننىڭ تۋدىرعان دٷنيەسٸن قۇلاقتارىنا قۇيعان قاۋىم باسىن شايقاپ تاڭقالادى. كەرەمەت كەزدەسۋلەر مەن تاڭداي قاقتىراتىن وقيعالاردىڭ قاق ورتاسىندا جٷرٸپ, نەگٸزگٸ ۇيىتقىسى – مەڭدەكەش ساتىبالديەۆ بولعان كٶرٸنەدٸ. وبلىستىق راديو مەن گازەت ارقىلى وبلىس جۇرتشىلىعىنا تانىلىپ, اراسىندا عانا رەسپۋبليكالىق گازەتتەرگە ماقالاسى جارييالانىپ جٷرگەن مەڭدەكەش ٶلەڭ اتتى بوساعانى كەيٸن اتتادى.كٶكٸرەگٸندە مٶلدٸر بۇلاقتاي تٶگٸلگەن جىر جولدارىن تٶلەگەننٸڭ التىن قۇلىپپەن اشىپ جٸبەرگەن سوڭ تۋعان, ساعىنىش سازى مەن جٷرەك تەبٸرەنٸسٸن قوزعايتىن قاداۋ-قاداۋ جىر جولدارى پوەزييا پاتشالىعىنىڭ كەڭ سارايىن اشقىزدى. ساف سارقىتتاي, كٶمبەنٸڭ قۇپييا قازىناسىنداي جىر بۇلاعى شٶلٸركەگەن قاۋىمدى سۋسىنداتتى. مەڭدەكەشتٸڭ قاي ٶلەڭٸن الىپ قاراساڭىز دا, ەۋەلٸ ٶمٸرگە دەگەن قۇشتارلىق, كەيبٸر تۇسىندا مٸندەتتٸ تٷردە مۇڭ جاتادى.
«كٶكتەم» دەگەن ٶلەڭٸندە:
كٶكتەمنٸڭ مىناۋ الدىنان شىقتىم جٷگٸرٸپ,
كەۋدەمدە بٸر سەت قاناتىن قاعىپ مىڭ ٷمٸت.
دٷنيە تۇتاس اينالىپ كەتتٸ بازارعا,
الىمساق ارمان بازارعا تارتتى كٷبٸنٸپ, – دەيدٸ دە, اياعىندا, «قايران كٶڭٸلٸمدٸ قايتەيٸن, ەتتەڭ, مەن ىلعي ٶستٸپ جٷرە بەرمەيمٸن» دەگەنگە كەلتٸرەدٸ. ٶزٸنٸڭ قىرشىن كەتەتٸنٸن, ٶمٸرٸ تىم قىسقا بولارىن بولجاپ جازعان سەكٸلدٸ.
كٶپ ۇزاماي باسقا قىزمەتتەرگە شاقىرتۋلار تٷسە باستادى. «مەدەنيەت جەنە تۇرمىس» جۋرنالىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى بولىپ تاعايىندالىپ, باسپاسٶزدەگٸ ورنىن زاڭعار بيٸككە كٶتەرٸپ, وقىرماندارىنا ٶزەكتٸ ەرٸ تانىمدى ماقالالار سىيلادى. اقىن ٶمٸرٸندەگٸ شابىتتى كەزەڭدەردٸڭ بٸرٸ بولدى. ەدەبيەتتەگٸ اعا بۋىن مەن قاتارلاستارىنىڭ توپ ٸشٸنەن ٸزدەيتٸن, التىن تەج كيگٸزەتٸن قالاۋلى ازاماتىنا اينالدى.
«جالىن تارتتىم جەل قانات بەيگٸ اتىنىڭ,
البىرت تۋعان تەنتەككە قايدا تىنىم?!
تەجەمەدٸم تٸزگٸندٸ, قايران جٷرەك
الىپ-ۇشىپ قادايدى ايعا تۋىن», – دەپ كەزٸندە شىعارماشىلىعىنا جوعارى بەرگەن عافۋ قايىربەكوۆكە ارناعان ٶلەڭ جولى تۇعىرى بەرٸك, قازىنالى جىرلاردىڭ جالعاسى ەكەنٸ بەلگٸلٸ.
الاشتىڭ اقيىق اقىنى فاريزا وڭعارسىنوۆا ٶز ەستەلٸگٸندە: «شٸلدەنٸڭ 20-سى كٷنٸ عوي دەيمٸن – كابينەتٸمە مەڭدەكەش كەلدٸ. ٷستٸندە اق كٶيلەگٸ بار. ٶزٸ ەل جاققا ٸس-ساپارعا بارىپ, كٶڭٸلدٸ ورالعان بەتٸ ەكەن. سودان 1-2 اي بۇرىن مەڭدەكەشتٸڭ ٷيٸندە وتىرىپ, ەكەۋمٸز ەدەبيەت مەسەلەسٸ تٶڭٸرەگٸندە كەلٸسپەي, اقىرى «دٷرداراز» كٷيدە مەن كەتٸپ قالعام. بۇل جولى ەكەۋمٸز دە تٷك بولماعانداي جارقىلداپ ەڭگٸمەلەسە كەتتٸك. بٸراز وتىردى. ٶتكەن-كەتكەندٸ ەسكە الدىق. بۇل مەنٸڭ مەڭدەكەشتٸ سوڭعى رەت كٶرۋٸم ەكەن. بٸرەر كٷن ٶتكەندە مەڭدەكەش اۋرۋحانادا جاتىر دەپ تەلەفون سوعىلدى. اقۇشتاپ ەكەۋمٸز تاكسي الىپ, باردىق. ٸشكە كٸرگٸزبەيدٸ. كٷندە ەرتەمەن جەنە جۇمىستان كەيٸن امانكەلدٸ مەن كومسومول كٶشەلەرٸنٸڭ بۇرىشىنداعى اۋرۋحانانىڭ الدىندا دوس-جولداستارى بولىپ, تۇرىپ-تۇرىپ كەتەمٸز. قينالىپ جاتقانىن سەزٸپ, ٸشتەي ەگٸلەمٸز. بٸراق, قولدان كەلەتٸن ەشتەڭە جوق. 2 تامىز كٷنٸ تاڭەرتەڭگٸ 7-دە ەدەتتەگٸدەي الىپ-ۇشىپ اۋرۋحاناعا كەلسەك, جىم-جىرت…
قازاق پوەزيياسىنىڭ كٶگٸنەن تاعى بٸر جارىق جۇلدىز اعىپ ٶتتٸ», – دەدٸ.
يە, «ازىراق بولىپ ورتاڭدا, كٶڭٸلٸڭدە تۇرسام كٶبٸرەك», – دەپ ٶمٸردٸڭ سان تاراۋلى جولدارىن ساناعا قۇيعان مەڭدەكەش اقىننىڭ مەرەيٸ ەسەلەنە بەرسٸن دەگەن تٸلەك بار.
«جاقسىنى كٶردٸم –
جارامساقتارعا الدانعان,
جاماندى كٶردٸم –
جاقسىنىڭ اتىن مالدانعان.
باقىتتى كٶردٸم –
سوڭىندا بۇققان قايعىسى…
نە كٶرمەيدٸ ادام
وسىناۋ جالپاق جالعاننان?!
باتىردى كٶردٸم –
تاعدىردىڭ شالعان ٷسٸگٸ,
اقىندى كٶردٸم –
قاشالعان تاستان مٷسٸنٸ…», – دەپ مەڭدەكەش اقىن جىرلاعانداي, قايران قازاعىمنىڭ تٸرشٸلٸكتەگٸ جاقسىلىعىنا سٷيسٸنٸپ, جاماندىعىنا كٷيٸنگەن اقىن بولمىسىنىڭ كەنەتتەن قاشالعان مٷسٸنگە اينالعانىن بايقاۋعا بولادى. ال, بۇل سەۋەگەيلٸك پە? تاعدىر ما?
اقىن ەسٸمٸن ارداقتاۋ ماقساتىندا اتىراۋ قالاسىنىڭ ورتالىق كٶشەسٸ مەن تۋعان جەرٸ جىلىوي توپىراعىندا مەكتەپتٸڭ اتى بەرٸلدٸ. وقىرمانى ساعىنعان, ەلٸن ارماندا قالدىرعان مەڭدەكەش اقىننىڭ 2017 جىلى اتالىپ ٶتٸلەتٸن 80-جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا رەسپۋبليكالىق دەرەجەدەگٸ مٷشەيرا التىن بەسٸگٸندە ٶتەتٸن بولسا, اقىن رۋحىن تەربەتەر يگٸلٸكتٸ شارا بولارى سٶزسٸز.
ەدٸلبەك ٶمٸرزاقوۆ,
