جوعارعى سوت سۋديالاردىڭ VII سەزٸ قارساڭىندا ازاماتتىق پروتسەستٸك كودەكستٸڭ كوممەنتارييٸن تانىستىرۋ رەسٸمٸن ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" قر جوعارعى سوتىنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
ٸس-شاراعا پارلامەنت سەناتىنىڭ كونستيتۋتسييالىق زاڭناما, سوت جٷيەسٸ جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى سەرٸك اقىلباي, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ مەملەكەتتٸك-قۇقىق بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ەلييا راقىشەۆا, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, شەتەلدٸك ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ, سۋديالار مەن قۇقىقتانۋشى-عالىمدار قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسى تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 25 جىلدىعىندا وسىدان بٸر جىل بۇرىن جاڭا رەداكتسيياداعى ازاماتتىق پروتسەستٸك كودەكسكە جارييا تٷردە قول قويدى. «پرەزيدەنت ەل ٶمٸرٸندەگٸ زور ماڭىزعا يە جاڭا كودەكسكە العاش رەت جارييالى تٷردە قول قويعانىن اتاپ ٶتتٸ. بۇل تۇرعىندارعا زاڭنىڭ مەن-ماڭىزىن نەعۇرلىم دۇرىس جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», - دەدٸ تانىستىرۋ رەسٸمٸنە كەلگەن قاتىسۋشىلارعا سٶيلەگەن قۇتتىقتاۋ سٶزٸندە جوعارعى سوت تٶراعاسى قايرات مەمي. مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان بەرٸلگەن مۇنداي جوعارى باعا اقتالدى. بٷگٸندە جاڭا كودەكس ەلٸمٸزدٸڭ قۇقىقتىق كەڭٸستٸگٸن تٷبەگەيلٸ جاقسارتتى دەپ نىق سەنٸممەن ايتۋعا بولادى.
جاڭا كودەكس كٷشٸنە ەنگەننەن كەيٸن شىعارىلعان سوت اكتٸلەرٸنە جٷرگٸزٸلگەن تالداۋ ازاماتتاردىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋ مەن قالپىنا كەلتٸرۋدە ٶزٸنٸڭ زور تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ. ەگەر دە سوت تٶرەلٸگٸنٸڭ ەسكٸ جٷيەسٸندە ٸستەردٸڭ جەكەلەگەن ساناتتارى بٸر جارىم جىلعا دەيٸن قارالسا, بٷگٸندە ولار ەڭ كٶپ دەگەندە 8 ايدىڭ ٸشٸندە شەشٸمٸن تابۋدا. ازاماتتىق ٸستەردٸڭ 82 پايىزدان استامى بٸر سوت وتىرىسىندا, ال 58 پايىزى – جەڭٸلدەتٸلگەن ٸس جٷرگٸزۋ تەرتٸبٸندە قارالادى. داۋدى شەشۋدٸڭ بالامالى تەسٸلدەرٸن قولدانا وتىرىپ اياقتالعان ٸستەردٸڭ سانى 70 پايىزعا ارتسا, مەدياتسييانى قولدانا وتىرىپ اياقتالعان ٸستەر سانى 3 ەسە ارتتى. ازاماتتىق پروتسەستٸك كودەكسكە ەنگٸزٸلگەن نورمالار ەلەكتروندى سوت ٸسٸن جٷرگٸزۋدٸ جەتٸلدٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. «سوت كابينەتٸ» سەرۆيسٸ ارقىلى اعىمداعى جىلى 600 مىڭنان استام ەلەكتروندى قۇجات كەلٸپ تٷستٸ.
ق.مەمي ٸس-شاراعا قاتىسۋشىلارعا ۇلت جوسپارىندا جوعارعى سوتقا بەكٸتٸلگەن بارلىق قادامداردىڭ سەتتٸ ورىندالعانىن مەلٸمدەدٸ. اتاپ ايتقاندا, بەس ساتىلىدان ٷش ساتىلى سوت تٶرەلٸگٸ جٷيەسٸنە كٶشۋ ٸسكە اسىرىلدى, سۋديالاردى ٸرٸكتەۋ جٷيەسٸ قاتاڭداتىلدى, قىزمەت ٸستەپ جٷرگەن سۋديالارعا قويىلاتىن تالاپتار ارتتى, ازاماتتىق ٸستەردٸ قاراۋعا پروكۋرورلاردىڭ قاتىسۋى قىسقاردى, القابيلەر سوتى قاتىساتىن سالالار مەن تەرگەۋ سۋديالارىنىڭ قۇزىرەتٸ كەڭەيدٸ. بۇعان قوسا, سوت تٶرەلٸگٸ اكادەميياسى, جوعارعى سوتتا ينۆەستيتسييالىق داۋلاردى قارايتىن مامانداندىرىلعان القا مەن حالىقارالىق كەڭەس قۇرىلدى.
ق.مەمي اعىمداعى جىلعى 14 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا رەسپۋبليكاداعى بارلىق سوت وتىرىسى زالدارىنىڭ اۋديوبەينەتٸركەۋ جٷيەسٸمەن 100 پايىزعا جاراقتاندىرىلعانىن ايرىقشا اتاپ ٶتتٸ. بۇل جۇمىس بارىنشا قىسقا مەرزٸمدە ەرٸ تيٸستٸ دەڭگەيدە جٷرگٸزٸلدٸ. بۇل سوت تٶرەلٸگٸنٸڭ ايقىندىعىن ارتتىرۋدىڭ تٸكەلەي شارالارى جەنە ۇلت جوسپارىنىڭ 20 قادامىن ورىنداۋدىڭ ٸس جٷزٸندە اياقتالعانىن بٸلدٸرەدٸ.
جٷرگٸزٸلگەن رەفورمالار قۇقىقتىق قاتىناس سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن تيٸمدٸ قورعاۋعا, سونداي-اق تۇرعىنداردىڭ سوت جٷيەسٸنە دەگەن سەنٸم دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا بارىنشا ىقپال ەتەدٸ. نەتيجەسٸندە, نەعۇرلىم ماڭىزدى حالىقارالىق رەيتينگتەردەگٸ قازاقستاننىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸ جاقساردى. مەسەلەن, اعىمداعى جىلى بٷكٸلەلەمدٸك بانكتٸڭ بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ جەنە ينۆەستيتسييالىق احۋالدى جاقسارتۋ رەيتينگٸسٸندە قازاقستان 190 ەلدٸڭ ٸشٸندە 9 ورىندى يەلەندٸ. قازاقستان بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸڭ عالامدىق يندەكسٸندە ٶز كٶرسەتكٸشٸن 4 پوزيتسيياعا (72-دەن 68-گە دەيٸن) جاقسارتتى. بۇل قازاقستاندى ەلەمنٸڭ دامىعان 30 ەلٸنٸڭ قاتارىنا قوسۋداعى سوت جٷيەسٸنٸڭ قوماقتى ٷلەسٸ بولىپ تابىلادى.
سوت پروتسەسٸنە قاتىسۋشىلار اراسىندا جوعارعى سوت جٷرگٸزگەن ونلاين-ساۋالناما قورىتىندىسى بويىنشا رەسپوندەنتتەردٸڭ 74,4 % سوتتار جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا قاناعاتتانۋشىلىق بٸلدٸردٸ. ساۋالناماعا بارلىعى 16,5 مىڭ ادام قاتىستى.
وسى تۇرعىدا ازاماتتىق پروتسەستٸك كودەكس كوممەنتارييٸنٸڭ مەن-ماڭىزى زور. ول قازٸرگٸ تاڭدا ٶتە ٶزەكتٸ قۇجات بولىپ تابىلادى.
ازاماتتىق پروتسەستٸك كودەكس كوممەنتارييٸن تانىستىرا كەلە, جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسىنىڭ تٶراعاسى ايگٷل قىدىرباەۆا اتالعان قۇجات سۋديالار مەن تەجٸريبەدەگٸ زاڭگەرلەر ٷشٸن ناقتى ەدٸستەمەلٸك قۇرال بولاتىندىعىن, ولارعا سوت تٶرەلٸگٸن جٷزەگە اسىرۋدىڭ ەر الۋان تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەرٸ بويىنشا دۇرىس باعىت تاڭداۋعا, ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ مٷددەسٸن تيٸمدٸ قورعاۋعا كٶمەكتەسەتٸندٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
سەنات دەپۋتاتى سەرٸك اقىلباي ٶز بايانداماسىندا جاڭا ازاماتتىق پروتسەستٸك كودەكستٸ ەزٸرلەۋ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيٸنگٸ كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىن جەنە رەسپۋبليكا سۋديالارىنىڭ VI سەزٸندە مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مٸندەتتەردٸ ورىنداۋ شەڭبەرٸندە جٷرگٸزٸلگەنٸن ايتتى.
ازاماتتىق پروتسەستٸك كودەكس پەن ونىڭ كوممەنتارييٸنٸڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتا كەلە, بۇۇدب-نىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تۇراقتى ٶكٸلٸ التانگەرەل مۋنحتۋيا جاڭا اپك-عا سەيكەس ينۆەستيتسييالىق داۋلاردى قاراۋ بويىنشا مامانداندىرۋدى ەنگٸزۋ ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندىق سوت تٶرەلٸگٸنە دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتتٸ, بۇل ٶز كەزەگٸندە بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايلار جاساپ, مەملەكەت ەكونوميكاسىن جاڭعىرتۋدىڭ سەنٸمدٸ كەپٸلٸ بولا وتىرىپ, ەلٸمٸزدٸڭ ينۆەستيتسييالىق احۋالىن تٷبەگەيلٸ جاقسارتقانىن مەلٸمدەدٸ.
جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ, ادۆوكاتۋرا ٶكٸلٸ بالگٷل رايسوۆا, ەدٸلەت مينيسترلٸگٸنٸڭ سوت ساراپتاماسى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور يسيدور بورچاشۆيلي, باس پروكۋراتۋرانىڭ سوتتاردا مەملەكەت مٷددەسٸنە ٶكٸلدٸك ەتۋ دەپارتامەنتٸ باستىعىنىڭ ورىنباسارى مارات ەبٸشەۆ كوممەنتارييدٸڭ قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸندەگٸ رٶلٸ تۋرالى پٸكٸرلەرٸمەن بٶلٸستٸ.
ٸس-شارا سوڭىندا كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار ۇسىنىلىپ وتىرعان قۇرال كودەكستٸڭ بارلىق نەگٸزگٸ جاڭاشىلدىقتارىن نەعۇرلىم تيٸمدٸ ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن, وتاندىق قۇقىقتىق تەجٸريبەنٸ ەلەمدەگٸ ٷزدٸك ستاندارتتارعا سەيكەستەندٸرەتٸنٸن تاعى بٸر رەت اتاپ ٶتتٸ.
.jpeg)