فوتو: ۇيىمداستىرۋشىلاردان
الماتى قالاسىندا بيىل دەستٷرلٸ تٷردە ٶتكەن «ۇلى جٸبەك جولىمەن» XIII حالىقارالىق كٸتاپ جەنە پوليگرافييا كٶرمەسٸ باسپا ٸسٸ, كٸتاپ يندۋستريياسى جەنە شىعارماشىلىق سالانىڭ كەسٸبي ماماندارى ٷشٸن ماڭىزدى وقيعاعا اينالدى. 2024 جىلى باستاۋ العان بۇل فورمات بيىل دا كەڭ كٶلەمدە جالعاسىپ, تٷرلٸ ەلدەردەن كەلگەن باسپاگەرلەر, پوليگرافيستەر, زەرتتەۋشٸلەر مەن وقىتۋشىلار باسپا سالاسىنىڭ جاڭا ٷردٸستەرٸن تالقىلاپ, تەجٸريبە الماسۋعا مٷمكٸندٸك الدى. كٶرمە قر مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸ, الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸ, «Atakent-Expo» حالىقارالىق كٶرمە كومپانيياسى, قر ۇلتتىق مەملەكەتتٸك كٸتاپ پالاتاسى جەنە قازاقستاننىڭ باسپاگەرلەر, پوليگرافيستەر جەنە كٸتاپ تاراتۋشىلار اسسوتسياتسيياسىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلىپ, حالىقارالىق ديالوگ الاڭىنا اينالدى. عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن ۇلى جٸبەك جولىنىڭ رۋحىن قايتا جاندaندىرعانداي بولعان بۇل كٶرمە كٸتاپ ەلەمٸنٸڭ جاڭا تىنىسىن اشىپ, باسپا ٸسٸندەگٸ ٶزگەرٸس پەن جاڭاشىلدىقتى تەرەڭ تالقىلاۋعا جول اشتى.
كٶرمە بارىسىندا دٶڭگەلەك ٷستەلدەر, سەمينارلار, شەبەرلٸك ساباقتارى ٶتكٸزٸلٸپ, كٸتاپتاردى قالپىنا كەلتٸرۋ ٸسٸ, جاڭا فورماتتاعى باسىلىم جاساۋ ەدٸستەرٸ مەن باسپاگەرلٸك پروتسەستەردٸڭ زاماناۋي باعىتتارى جان-جاقتى قاراستىرىلدى. سولاردىڭ ٸشٸندە 21 قاراشا كٷنٸ ٶتكەن, ەرەكشە نازار اۋدارتقان – «باسپاگەرلٸك-رەداكتورلىق جەنە ديزاينەرلٸك ٶنەر» كافەدراسىنىڭ «قازاقستانداعى باسپا ٸسٸنٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ» اتتى كەسٸبي تالقىلاۋى بولدى.
كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ, ف.ع.د. ايگٷل رامازان قازٸرگٸ تاڭدا باسپا ٸسٸ ماماندىعىنا تٷسۋشٸلەر سانىنىڭ ايتارلىقتاي ارتقانىن اتاپ ٶتتٸ. ول كٸسٸنٸڭ ايتۋىنشا, بۇل سالاعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ٶسۋٸ – تەك كەسٸبي مٷمكٸندٸك ەمەس, قوعامداعى كٸتاپ مەدەنيەتٸنٸڭ جاندانۋىنىڭ دا كٶرسەتكٸشٸ. ايگٷل رامازان بولاشاق باسپاگەرلەرگە ارنالعان حالىقارالىق باعدارلاما قۇرۋ, شەتەلدٸك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن سەرٸكتەستٸك ورناتۋ مەسەلەلەرٸندە كافەدرانىڭ بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتقانىن ايتتى. ەسٸرەسە اكادەمييالىق ۇتقىرلىق ارقىلى ستۋدەنتتەردٸڭ ٶزگە ەلدٸڭ باسپا جٷيەسٸن كٶرۋ مٷمكٸندٸگٸ ارتىپ كەلە جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. «باسپاگەر بولۋعا تالپىنعان جاس بۋىن – ەرتەڭگٸ ۇلتتىق كٸتاپ مەدەنيەتٸنٸڭ تٸرەگٸ, رۋحاني مۇرانىڭ تاسىمالداۋشىسى», – دەپ تٷيٸندەدٸ ايگٷل رامازان.
ال ف.ع.ك., اسسيست.پروفەسسور قوڭىر مۇقاتاەۆا كٸتاپ ٸسٸندەگٸ ستاندارتتاردىڭ, كٸتاپ مەدەنيەتٸن ساقتاۋدىڭ, زاڭنامانى دۇرىس قولدانۋدىڭ ماڭىزىن كەڭٸنەن تٷسٸندٸردٸ. ول كٸسٸنٸڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن باسىلىمنىڭ ساپاسى الدىمەن ونىڭ ستاندارتىنا, كٸتاپتىڭ سىرتقى جەنە ٸشكٸ ەلەمەنتتەرٸنٸڭ دۇرىس رەسٸمدەلۋٸنە بايلانىستى. شىعارۋ مەلٸمەتٸنەن باستاپ مازمۇن قۇرىلىمىنا دەيٸنگٸ تالاپتاردى ساقتاۋ – كەسٸبي باسپانىڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشٸ. ول بٷگٸنگٸ نارىقتا جارىق كٶرٸپ جاتقان كٸتاپتاردىڭ ٸشٸندە وسى تالاپتاردى تولىق ساقتاماۋ فاكتٸلەرٸ جيٸ كەزدەسەتٸنٸن جەنە بۇل مەسەلە سالا ماماندارىنىڭ نازارىنان تىس قالماۋى كەرەك ەكەنٸن تٷسٸندٸرە كەتتٸ.
ف.ع.ك., اسسيست.پروفەسسور تەمٸرعالي كٶپباەۆ قازٸرگٸ باسپا يندۋستريياسىنىڭ ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن, ياعني تسيفرلىق ترانسفورماتسييانى كەڭٸنەن اشىپ بەردٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ينتەرنەتتٸڭ دامۋى مەن اقپاراتتىق ورتاداعى جىلدامدىق دەستٷرلٸ باسپاعا ايتارلىقتاي قىسىم تٷسٸرۋدە. بٸرقاتار باسپالار نارىقتاعى ٶزگەرٸستەرگە بەيٸمدەلە الماي, جۇمىسىن توقتاتۋعا مەجبٷر. ەلەكتروندى كٸتاپتار, تسيفرلىق كٸتاپحانالار, ونلاين كونتەنت وقىرمان ٷشٸن قولجەتٸمدٸ ەرٸ تەز تارالاتىن فورماتقا اينالدى. ول زاماناۋي ديزاينەرلٸك باعدارلامالار – Canva, InDesign, Adobe قۇرالدارىنىڭ كەسٸبي رەداكتور مەن ديزاينەر ٷشٸن مٸندەتتٸ داعدىعا اينالعانىن, ال جاساندى ينتەللەكتتٸڭ كەلۋٸ باسپا پروتسەسٸنە جاڭا مٷمكٸندٸكتەرمەن قاتار ەرتٷرلٸ قاۋٸپ تە الىپ كەلگەنٸن ايتتى. تەمٸرعالي كٶپباەۆ جي-دىڭ مەتٸن جاساۋداعى جىلدامدىعىن مويىنداي وتىرىپ, ونىڭ كەيدە قاتەلەسٸپ, جالعان اقپارات قۇراستىراتىنىن, بۇل رەداكتورلاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن بۇرىنعىدان دا ارتتىرا تٷسەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
سونىمەن قاتار كٶرمە اياسىندا دوتسەنت, ف.ع.ك. قارلىعا ناقىسبەكقىزى جاساندى ينتەللەكتتٸڭ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى رٶلٸ تۋرالى ٶز ويىن عىلىمي دەرەكتەرمەن نەگٸزدەپ جەتكٸزدٸ. ول 2017 جىلى بۋككينگەم ۋنيۆەرسيتەتٸ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ سەر ەنتوني سەلدوننىڭ جي دامۋى وقۋ پروتسەسٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتەدٸ دەگەن بولجامىن ەسكە سالدى. 2027 جىلعا قاراي بالالاردىڭ ساباق ۋاقىتىنىڭ تەك 30%-ى مەكتەپتە ٶتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن, قالعان بٶلٸگٸن تسيفرلىق ورتا الماستىراتىنىن ايتتى. جاساندى ينتەللەكت وقۋشىنىڭ مٸنەزٸ مەن وقۋ ستيلٸن تالداپ, جەكە وقۋ باعدارلاماسىن ۇسىنا الادى. بۇل جاعدايدا مۇعالٸمنٸڭ رٶلٸ ٶزگەرەدٸ: ەندٸ ولار اقپارات بەرۋشٸ عانا ەمەس, شىعارماشىلىق ويلاۋدى دامىتۋشى, باعىتتاۋشى تۇلعاعا اينالادى. قارلىعا ناقىسبەكقىزى ەلەمدٸك مەديانىڭ جي-دى پايدالانۋ تەجٸريبەسٸن دە مىسالعا كەلتٸردٸ: The New York Times باسىلىمى Perspective جٷيەسٸ ارقىلى ٶشپەندٸ پٸكٸرلەردٸ سٷزگٸدەن ٶتكٸزسە, Washington Post-تىڭ Heliograf جٷيەسٸ جىلىنا قوسىمشا 850 ماقالا جارييالاۋ مٷمكٸندٸگٸن بەرٸپ, ترافيكتٸ جٷز مىڭداعان وقىرمانعا ارتتىرعان.
اعا وقىتۋشى بەيسەنبەك سەرٸكباي دا جي مەسەلەسٸنە توقتالىپ, جاساندى ينتەللەكت ديزاين ماماندىعىن ارتقا تاستامايدى دەگەن پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ. كەرٸسٸنشە ديزاينەرلەردٸڭ شىعارماشىلىق ويلاۋىن تولىقتىرا تٷسەتٸن قۇرال رەتٸندە قاراستىرۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, كٶركەمدٸك تالعام, ۆيزۋالدى ستيلدٸ سەزٸنۋ, يدەيانى وبرازعا اينالدىرۋ – ماشينالار قايتالاي المايتىن قابٸلەتتەر. سوندىقتان جي تەك كٶمەكشٸ قۇرال بولۋى كەرەك.
اعا وقىتۋشى, بەلگٸلٸ جۋرناليست قاراگٶز سمەدٸل سالا ماماندارى اراسىندا ەرەكشە پٸكٸر قوزعادى. ول جاساندى ينتەللەكتتٸڭ كەمشٸلٸكتەرٸن ناقتى مىسالدارمەن كٶرسەتتٸ. مەسەلەن, اباي قۇنانبايۇلى مەن جامبىل جاباەۆتىڭ سۋرەتتەرٸمەن تاراعان, بٸراق ولاردىڭ ستيلٸنە مٷلدە سەيكەس كەلمەيتٸن مەتٸندەردٸڭ باننەرلەرگە جازىلۋى قوعامدى شاتاستىرعانىن اتاپ ٶتتٸ. جي-دىڭ ويدان قۇراستىرىلعان, بٸراق سەنٸمدٸ ەتٸپ بەرٸلگەن اقپارات جاساۋى – «AI hallucination» قۇبىلىسى – باسپا ٸسٸندە ٶتە قاۋٸپتٸ. اۆتورلىق قۇقىق بۇزىلۋى, دەرەك قۇپييالىلىعىنىڭ ساقتالماۋى دا باستى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. قاراگٶز سمەدٸل بٷگٸنگٸ رەداكتور – تەك تٸل مامانى ەمەس, ەتيكالىق ساراپشى, مەديامەتٸننٸڭ دەلدٸگٸن قاداعالاۋشى, قوعام الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸك جٷگٸن ارقالاعان تۇلعاعا اينالعانىن جەتكٸزدٸ. ول قايتار مولداشەۆتىڭ پٸكٸرٸن دە مىسالعا كەلتٸردٸ: زەرتتەۋ جٷرگٸزۋدە جي-دى ۋاقىت ٷنەمدەۋ, اقپاراتتى جيناقتاۋ جەنە تالداۋ ٷشٸن بٸر عانا قۇرال رەتٸندە پايدالانۋى كەرەك, ال شىعارماشىلىق پەن عىلىمي ويلاۋ ادامعا تيەسٸلٸ بولۋى تيٸس.
كٶرمەدە اعا وقىتۋشى لاريسا يۆانوۆنا جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن جزس كلۋبىنىڭ جۇمىسى دا تانىستىرىلدى. ول كلۋب كەزدەسۋلەرٸنٸڭ ەركٸن فورماتتا ٶتەتٸنٸن, بٸراق ەرقاشان مازمۇندى بولاتىنىن ايتتى. كەيدە بۇل – شىنايى تالقىلاۋ, كەيدە شاعىن لەكتسييا, كەيدە شىعارماشىلىق شەبەرحانا, تٸپتٸ ساحنالىق كٶرٸنٸستٸ رەپەتيتسييالاۋ فورماسىندا ٶتكٸزٸلەدٸ. قاتىسۋشىلار كٸتاپ پەن پوەزييانى تالداپ قانا قويماي, ٶزدەرٸ دە شىعارماشىلىققا قادام جاساپ, ٶلەڭ, ەڭگٸمە, ەرتەگٸ, ديالوگ جازىپ كٶرەدٸ. ەربٸر كەزدەسۋدٸڭ ماقساتى – مەتٸننٸڭ تابيعاتىن تٷسٸنۋ, اۆتورلىق ستيلدٸ سەزٸنۋ, ەدەبي دەتالدەردٸڭ قالاي جۇمىس ٸستەيتٸنٸن انىقتاۋ.
جالپى العاندا, «ۇلى جٸبەك جولىمەن» XIII حالىقارالىق كٶرمەسٸ ەلٸمٸزدٸڭ كٸتاپ نارىعىنا تىڭ سەرپٸن بەرٸپ, باسپا سالاسىنىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىندادى. جاساندى ينتەللەكتتٸڭ ەسەرٸ, تسيفرلىق ترانسفورماتسييا, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق, كٸتاپ مەدەنيەتٸن ساقتاۋ سيياقتى ماڭىزدى مەسەلەلەر تالقىلانىپ, وتاندىق ماماندار ٷشٸن تەجٸريبە الماسۋدىڭ ەرەكشە الاڭى بولدى. كٶرمە كەسٸبي قاۋىمداستىقتىڭ دامۋىنا, جاڭا يدەيالاردىڭ پايدا بولۋىنا جەنە باسپا سالاسىنىڭ بولاشاعىن بٸرگە ايقىنداۋعا ٷلكەن مٷمكٸندٸك جاسادى.
ەلناز كەرٸمتاي
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ,
باسپاگەرلٸك-رەداكتورلىق جەنە
ديزاينەرلٸك ٶنەر كافەدراسىنىڭ
4-كۋرس ستۋدەنتٸ
