فوتو: ريا نوۆوستي
كٷندەگٸدەي جۇمىسقا ەرتەرەك كەلٸپ, ورىنىما وتىرا بەرگەنٸم سول ەدٸ, كابينەتتتٸڭ ەسٸگٸن بٸرەۋ قاققانداي بولدى. – كٸرە بەرٸڭٸز, - دەدٸم داۋىسىمدى شىعارىپ. ەسٸكتٸ اشىپ, اۋداندىق «حلەبوروب پرييشيميا» گازەتٸنٸڭ رەداكتورى فيليپەنكو ياكوۆ ارتەموۆيچ كٸرٸپ كەلدٸ. ورىنىمنان تۇرىپ, سەلەم بەردٸم. ول وتىرىپ جاتىپ:
– بەيسەنعازى, مەن ەلگە, رەسەيگە كەتٸپ بارامىن, پسكوۆ وبلىسىنا. ۇلىم شاقىرتىپ جاتىر. مەنٸڭ كەلگەنٸم, ٷيدٸ ەشكٸمگە ەمەس, ساعان ساتىپ, قالدىرىپ كەتەيٸن دەپ ەدٸم. قانشا دەگەنٸمەن, بٸراز جىلدار ارالاسىپ جٷردٸك قوي جەنە ەكەۋمٸز دە جۋرناليست ەمەسپٸز بە! ەگەر شاماڭ كەلسە, بٸردەن تٶلەپ الارسىڭ. ەيتپەسە, جارتىسىن تٶلە, قالعانىن كەلەسٸ جىلدارى وسى جاققا قىزىم كەلگەندە بەرٸپ جٸبەرەرسٸڭ, - دەدٸ. مەن كەلٸستٸم.
بۇل كەز ورىستار مەن نەمٸستەردٸڭ تاريحي وتاندارىنا تٸك كٶتەرٸلٸپ كەتٸپ جاتقان ۋاقىتى بولاتىن. كونتەينەر جەتٸسپەي, وسى ەكٸ ۇلت جٸككە بٶلٸنٸپ, تٶبەلەسٸپ جاتاتىن كەزدەرٸ دە از بولعان جوق. دەگەنمەن دە, سول بٸر ۋاقىتتا قازاقستاندا كەڭەس وداعىنان قالعان كولحوز بەن سوۆحوزدار تاراتىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى جەكە مەنشٸككە كٶشٸپ جاتقاندىقتان, ورىستار مەن ٶزگە دە سلاۆيان جۇرتى ٶز ەلٸنە جاپپاي قونىس اۋدارىپ جاتقان كەز ەدٸ. ٸرگەلەس رەسەيدە بۇل سالادا ول كەزدە رەفورما جٷرمەگەندٸكتەن, ۇجىمدىق بٸرلەستٸكتەر سول قالپىنشا جۇمىستارىن ٸستەپ جاتقان بولاتىن. وسى رەفورمانى ٶز ۋاقىتىندا تٷپكٸ ماقساتىن تٷسٸنبەگەن قانشاما ادامدار بۇل ٶزگەرٸستٸ سٶز قىلىپ, قانشالىقتى ٶكٸنٸشپەن بەكەر-اق تاراتتى دەپ ايتقانىمەن, مەنٸڭ ويىمشا, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سول كەزدەگٸ رەفورماسىنىڭ ەڭ تيٸمدٸ تۇسى (بۇل كاپيتاليستٸك ەكونوميكانىڭ العى شارتى) بٷكٸل سولتٷستٸك وبلىستارداعى سٸرەسٸپ وتىرعان سلاۆيان جۇرتىنىڭ ٶزدەرٸنٸڭ اتا-تەگٸ تاراعان تاريحي وتانىنا كەتۋٸنە بٸردەن-بٸر سەبەپ بولدى.
ياكوۆ ارتەموۆيچتٸڭ ٷيٸ قىزىل كٸرپٸشتەن سالىنعان, ەكٸ قاباتتى كوتتەدج-دٸ. ٷيٸندە تالاي رەت بولعام. سونىمەن, ٷيدٸ ساتىپ الاتىن بولىپ, اۋدانعا بەلگٸلٸ, قادٸرمەندٸ اداممەن كەلٸسٸمگە كەلدٸم. اياق استىنان جۇمىس اراسىندا جٷگٸرٸپ جٷرٸپ, نەسيە الىپ, (ول كەزدە نەسيە الۋدىڭ ٶزٸ قىيىن ەدٸ) جانۇياسىمەن رەسسەيگە كٶشٸپ بارا جاتقان ياكوۆ ارتەموۆيچتٸڭ قولىنا ۇستاتتىم. ٷيدٸڭ باعاسى ەجەپتەۋٸر جوعارى بولعاندىقتان, جارتىسىن عانا تٶلەپ, قالعانىن كەلەسٸ جىلى تٶلەمەك بولدىم. وسىلاي, وتباسىمىزبەن كەڭ دە جارىق ەرٸ قۇرعاق, سونىمەن قاتار, بٶلمەلەرٸ سٶيلەگەندە جاڭعىرىپ تۇراتىن ٷيگە كٶشٸپ الدىق. ٷستٸنگٸ جەنە استىنعى قاباتتارىنداعى بٶلمەلەردٸ ەسەپتەگەندە داڭعاراداي جەتٸ بٶلمە. دەگەنمەن, كەتەرٸندە ياكوۆ ارتەموۆيچ: "جىلۋ بەرۋ جٷيەسٸ ەسكٸ, ەگەر مٷمكٸندٸگٸڭ بولسا, قايتادان جاڭارتىپ, ٶزدەرٸڭە وڭتايلاپ سالدىرىپ الارسىڭ" دەگەن ەدٸ.
سٶيتٸپ, كٸشٸگٸرٸم ەكٸ بٶلمەلٸ پەتەردەن, ەكٸ قاباتتى ٷلكەن ٷيگە قونىس اۋداردىق. بٸراق, العان ٷيٸمٸز قانشالىقتى ٶزٸمٸزگە ۇناعانىمەن, شىندىعى كەرەك, جىلۋ جٷيەسٸ سۋىق ايلاردا بارلىق بٶلمەلەردٸ قالىپتى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتە المايدى ەكەن. سونىمەن, بٸر قىستان شىققان سوڭ, ٷيدٸڭ بٷكٸل ەسكٸ جىلۋ قۇرىلىمىن ٶزگەرتٸپ, قايتا ورناتۋعا شەشٸم قابىلدادىم.
بٸراز جىلدان بەرٸ اۋدان كٶلەمٸندە وسى جۇمىسپەن اينالىسىپ, تۇرعىنداردىڭ سەنٸمٸنە يە بولعان, بٸرنەشە ادامنان تۇراتىن ۇجىممەن كەلٸسٸپ, جەتەكشٸسٸ قۇمىق جٸگٸتٸن ەرتٸپ كەلٸپ, ٷيدٸڭ جىلۋ جٷيەسٸن ارالاتىپ جٷرٸپ كٶرسەتتٸم. قازاقشا سايراپ تۇرعان, اتىم مەمەد دەپ ٶزٸن تانىستىرعان ورتا جاستاعى جٸگٸتپەن وسىلايشا جاقىن جولداس بولعان ەدٸك. كەيٸننەن, ارا-تۇرا مەنٸ ٸزدەپ اۋدان ەكٸمشٸلٸگٸنە, كابينەتكە كەلٸپ تۇردى. كەلە-كەلە جاقسى ارالاسىپ كەتتٸك. بٸردە, ەكەۋارا ەڭگٸمەلەسٸپ وتىرىپ, ماعان ٶزٸنٸڭ ٶمٸرٸندە كەزدەسكەن بٸر وقيعانى ايتىپ بەرگەن ەدٸ. بٸراق, ايتارىنىڭ الدىندا ماعان ەشكٸمگە تٸس جارماۋىمدى ەسكەرتتٸ. سودان بەرٸ وتىز جىلعا جۋىق ۋاقىت ٶتتٸ. دەگەنمەن, بۇل وقيعا ەسكٸرگەن سوڭ, ەڭگٸمە قىلىپ جازۋعا نيەت قىلدىم.
مەمەدتٸڭ ەڭگٸمەسٸ.
- مەن كەزٸندەگٸ كاۆكازدىق قىلمىسكەر ەدٸم. ەلٸمدە جٷرگەندە ٷلكەن ۇرلىق جاساپ, ەرٸ سول وقيعا بارىسىندا جازاتايىم ادامدى مەرت ەتٸپ, قاسىمداعى سەرٸگٸم ەكەۋٸمٸز ۇزاق جىلدارعا سوتتالىپ كەتتٸك. ول كەزدە كەڭەستەر وداعىنىڭ تۇسى بولاتىن. سوتتالىپ, وسى قازاقستانعا ايدالدىم. جازامدى وسى اۋداننىڭ اۋماعىنداعى كراسنوگورسكٸدە ٶتەگەن ەدٸم. ٶزٸڭ بٸلەسٸڭ, كراسنوگورسك قالاسى ول كەزدە تٸكەلەي مەسكەۋگە قارايتىن, رەسپۋبليكاداعى بٸردەن-بٸر ۋران ٶندٸرەتٸن جابىق قالا بولاتىن. مۇنداعى شاحتالاردا نەگٸزٸنەن سوتتالىپ, جازاسىن ٶتەۋشٸلەر جۇمىس ٸستەيتٸن. كەيٸن وسى تٷرمەدەن شىققان سوڭ, ەلٸمە كەتپەي, بۇرىنعى تسەلينوگراد وبلىسىنىڭ (قازٸرگٸ اقمولا وبلىسى, جارقايىڭ اۋدانى) دەرجاۆين اۋدانىندا تۇراقتاپ قالدىم.
جاس كەزٸمدە كاۆكازدا جٷرگەنٸمدە ۋچيليششە بٸتٸرگەنٸم بار. ماماندىعىم جىلۋ بەرۋ قۇبىرلارىن جٶندەۋ, قالپىنا كەلتٸرۋ (سانتەحنيك). سول دەرجاۆين اۋدانىندا جٷرگەنٸمدە (ول كەزدە كەڭەس وداعى تاراپ كەتكەن بولاتىن), جەرگٸلٸكتٸ استىق ساۋداسىمەن اينالىساتىن, ٶڭٸرگە اتى بەلگٸلٸ, ٷلكەن بايلىققا قول جەتكٸزگەن ادامنىڭ ٷيٸنٸڭ ەسكٸرگەن ٸشكٸ جىلۋ جٷيەسٸن اۋىستىرىپ, جاڭادان سالۋ كەرەك بولدى. تۋرا ٶزٸڭدٸكٸندەي. مەمەد ازداپ كٷلٸپ الدى. ەلگٸ ازامات مەنٸ ٶزٸنە شاقىرىپ, ەكٸ قاباتتى ٷيٸن ارالاتىپ كٶرسەتٸپ, پاراۆوي مەن قۇبىرلاردى تولىق اۋىستىرۋدى سۇراعان ەدٸ ەرٸ قوماقتى قارجى بەرەتٸنٸن ەسكەرتتٸ. سٶيتٸپ, ٶزٸم جەتەكشٸلٸك ەتەتٸن ۇجىمدى جۇمىلدىرىپ, ٸسكە كٸرٸسٸپ كەتتٸم. جۇمىس جٷرٸپ جاتتى. اۋماعى ٷلكەن, ەكٸ قاباتتى ٷيدٸڭ بٷكٸل جىلۋ جٷيەسٸن اۋىستىرۋ وڭاي ەمەس ەكەنٸ بەلگٸلٸ. ەكٸنشٸ قاباتتاعى جاتاتىن بٶلمەنٸڭ قۇبىرلارىن اۋىستىرىپ جاتىپ, بٸر ۋاقىت تۇتاس قابىرعانى الىپ تۇرعان شكافتاردىڭ ٷستٸندەگٸ قاتار-قاتار تۇرعان, ٷلكەن قۋىرشاقتاردى كٶردٸم. قۋىرشاقتاردىڭ بالالاردىڭ ويناۋى ٷشٸن ەمەس, ارنايى جاسالىنعاندىعىن سەزدٸم. مٷمكٸن, باسقا بٸرەۋلەر بولسا اڭعارماس تا ەدٸ. جۇمىستى باستاعان كەزٸمٸزدەن, قاسىمىزدا وسى ٷيدٸڭ ەرجەتكەن بالاسى بٸر ەلٸ قالماي, كٶلەڭكەدەي ەرٸپ, باقىلاپ جٷرەتٸن. ەسٸرەسە, ٷستٸنگٸ قاباتتا. ٸشٸمنەن بٸر قۇپييانى تٷسٸنگەندەي بولدىم. بٸر كٷنٸ قاسىمدا جٷرەتٸن وسى جانۇيانىڭ ۇلى بٸر سەبەپپەن اۋلاعا شىعىپ كەتكەنٸ. وسى سەتتٸ پايدالانىپ تٷپكٸ بٶلمەگە جەتٸپ كەلدٸم. اياعىمنىڭ استىنا ورىندىق قويىپ, شكاۆتىڭ ٷستٸندە تۇرعان بٸرنەشە قۋىرشاقتىڭ بٸرەۋٸن قولىمدى سوزىپ, بەرٸ الدىم. شىنىندا دا قۋىرشاق ارنايى جاسالىنعان ەكەن. قۋىرشاقتاردىڭ قاي-قايسىسىنىڭ اياقتارى الدىعا سوزىلىپ, وتىرعىزىلعان. استى بٸتەۋ. ارت جاعىندا ادامنىڭ الاقانى ەمٸن-ەركٸن سيياتىن دٶنگەلەك قاقپاعى بار قۋىستى كٶردٸم. قولىمدى تىعىپ جٸبەرٸپ, ٸشٸندەگٸ نىعىزدالىپ سالىنعان بٸرنەشە بۋدانىڭ بٸرەۋٸن بەرٸ شىعارىپ قاراپ ەدٸم, تسالوفانعا ورالعان قوماقتى امەريكالىق دوللار بولىپ شىقتى. قۋىرشاقتىڭ ٸشٸنەن تاعى وسىنداي بٸرنەشەۋٸن بايقادىم. اقشانى قايتادان قۋىسقا تىعىپ, قاقپاعىن جاۋىپ, ورنىنا قويدىم. جانىندا تۇرعان ٶزگە قۋىرشاقتار دا وسىنداي بولار دەگەن ويعا كەلدٸم. ٸشٸمنەن, «مٷمكٸن بولسا ۋاقىت ٶتكٸزٸپ بارىپ, كەيٸندەۋ كٶرەرمٸن»,- دەدٸم. پەندە بولعان سوڭ ەرٸ ٶزٸم كەزٸندە وسىنداي ۇرلىق ٸسپەن اينالىسقاندىقتان, كٶڭٸلٸم اۋىپ, «مىناۋ وراسان زور بايلىق قوي», - دەپ, قىزىققانىم راس.
سونىمەن, قولعا العان جۇمىستى بٸتٸرٸپ, ٷي يەسٸنٸڭ العىسىن الىپ, بەرگەن قاراجاتىن قالتامىزعا سالىپ, جٶنٸمٸزگە كەتكەن ەدٸك. قاسىمداعىلارعا بۇل كٶرگەندەرٸمدٸ ايتقان جوقپىن. تەك, اۋلادا تۇرىپ, ەكٸ قاباتتى ٷيگە جاپسارلاس سالىنعان بٸر قاباتتى ەدەمٸ جازدىق كلەتتٸڭ وسى بيٸك ٷيدٸڭ تٷپكٸ جاتاتىن بٶلمەسٸنٸڭ تەرەزەسٸنە جاقىن ەكەنٸن بايقادىم. سونداي-اق, قانشالىقتى باي بولسا دا, بۇل ادامنىڭ يت ۇستامايتىندىعىنا قايران قالدىم. ٷيدٸڭ اينالاسى كٸرپٸشتەن قالانعان بيٸك دۋال بولعاندىقتان شىعار. دەگەنٸمەن, قاقپانىڭ ٸشكٸ جاعىندا ارنايى كٷزەت قويىلعان ەكەن. وسىلاردى بٸر ۋاق شولىپ شىعىپ, ويىمدى ٸشٸمە تٷيدٸم. ۋاقىت ٶتٸپ جاتتى. ٸشٸمنەن سول ٷيدەگٸلەردٸڭ ەشقايسىسىنا بٸلدٸرمەي, ويىممەن, قۋىرشاققا تىعىلعان قوماقتى دوللاردى قالاي الىپ كەتۋدٸڭ سان مەرتە جوسپارىن جاساپ جٷردٸم. سٶيتٸپ جٷرگەنٸمدە, ارادا بٸر جارىم ايداي ۋاقىت ٶتتٸ. بٸر كٷنٸ ەلدەن ەلگٸ ازاماتتىڭ ٷيٸندە كٸشٸ بالاسىن سٷندەتكە وتىرعىزۋ توي-تومالاعى بولاتىندىعىن قۇلاعىم شالدى. قۋانىپ كەتتٸم. ول كەزدە ەلدەر تويدى رەستورانعا ەمەس, ٷيٸنە جاسايتىن. ەندٸگٸ مەسەلە, وسى تويدىڭ ٸزٸن الا, قالاي دا سول ٷيگە كٸرٸپ, سەزدٸرمەي, كەرەگٸمدٸ الىپ كەتۋ. ٸزدەگەن كٷندە دە, تويعا قاتىسقان ادامداردىڭ بٸرٸ قاعىپ كەتتٸ دەپ ويلاسىن دەگەندٸك ەدٸ.
سونىمەن, سول كٷنٸگٸ توي بٸتٸپ, كەشكٸ قاراڭعىلىق تٷسٸسٸمەن, ٷي يەلەرٸ شارشاپ قۇلادى-اۋ دەگەن ويمەن, ٷيدٸ قورشاعان دۋالدىڭ تٷبٸنە كەلدٸم. بەلٸمە وراي كەلگەن جٸپتٸ شەشٸپ, ٸلمەك جاساپ, ار جاعىنداعى اعاشتىڭ بۇتاعىنا قاراي لاقتىرىپ, بەكٸتتٸم. سٶيتٸپ, ۋاقىت سوزباي, الدىمەن دۋالعا, سونان سوڭ, كلەت ٷيدٸڭ تٶبەسٸنە وپ-وڭاي سەكٸرٸپ شىقتىم. ەڭكەيٸڭكٸرەپ قاراڭعىدا اينالاما بٸراز ۋاقىت قاراپ, باقىلاپ, شولىپ الدىم. كٷزەتتە تۇرعانداردىڭ ەشقايسىسى بايقاماعان سيياقتى. دىبىسىمدى بٸلدٸرمەي, ەڭكەيگەن كٷيٸ ٷلكەن ٷيدٸڭ جاتىن بٶلمەسٸنٸڭ تٷبٸنە كەلدٸم. بٸر جاقسىسى ٷي تەرەزەلەرٸ توپسالى بولاتىن. قالتامنان ارنايى جاسالعان جٸڭٸشكە تەمٸردٸ الىپ, تەرەزەنٸڭ بٸرٸن اشتىم. بٶلمەدە بٸر سەت ادامداردىڭ بار-جوعىن قۇلاعىمدى توسىپ انىقتاپ الدىم دا, لىپ ەتٸپ ٸشكە كٸردٸم. كٷدٸكتەنٸپ تەرەزەدەن سىرتقا قارادىم. ەشكٸم بايقاماعان سەكٸلدٸ. بٶلمەگە كٸرگەنٸممەن, بٸردەن كٸرٸسٸپ كەتپەي, تىڭ-تىڭدادىم. بەرٸ تٶمەنگٸ قاباتتا جٷرگەندەي بولدى. جىلدامداتىپ قولىمدى سوزىپ, قۋىرشاقتاردىڭ ٸشٸنەن كەرەكتٸلەردٸڭ بەرٸن سىپىرىپ الىپ, ٸشٸمە وراپ الا كەلگەن دورباعا سالىپ, اۋىزىن بايلاپ, مويىنىما ٸلٸپ, ارقاما سالدىم. تەرەزەنٸ قايتادان اشىپ, اينالامدى از ۋاقىت بارلاپ قاراعان سوڭ, اقىرىنداپ سىرعىپ كلەتتٸڭ تٶبەسٸنە تٷستٸم. كٶلەڭكەدەي قوزعالىپ جٷرگەن مەنٸ ەشكٸم بايقاماعان سەكٸلدٸ. تەگٸ كٷزەت دەگەنٸ بولماسا, ولاردىڭ اينالاعا ٷڭٸلٸپ, قاراۋىل قاراپ جٷرمەگەنٸ بەلگٸلٸ بولدى.
سونىمەن, بٸراز جىلدار ٸستەمەگەن ۇرلىعىمدى قايتادان قايتالادىم. مول اقشانى ەشقانداي شاشۋ شىعارماي, ٶزٸم الدىن-الا بەلگٸلەگەن ورىنعا جاسىرىپ, تىمتىرىس جۇمىسىمدى ٸستەپ جٷرٸپ جاتتىم. بٸرنەشە كٷننەن كەيٸن-اق تويعا قاتىسقانداردىڭ بٸرازى تەرگەۋ بٶلٸمٸنە شاقىرىلدى. كەلە-كەلە بٷكٸل اۋدان ەلگٸ ازاماتتىڭ تالايدان جيناعان قوماقتى اقشاسىن اياقاستى جوعالتقانىن ەستٸپ بٸلدٸ. قالاي دەگەنمەن دە, ٸشٸمنەن قوبالجىپ, بٸزدٸ دە شاقىرىپ قالاما دەپ كٷدٸكتەنٸپ جٷردٸم. كٷدٸكتەنگەنٸم تەگٸن بولمادى, بٸزدٸ دە شاقىردى. بٸراق, ٶزٸمٸزگە شاڭ جۋىتپاي, بۇل قىلمىسقا ەشقانداي قاتىسىمىز جوق ەكەندٸگٸن دەلەلدەپ شىقتىق. مٷمكٸن ارادا بٸراز ۋاقىت تٷسكەندٸكتەن دە بولار ەرٸ ەشقايدا ۇزاماي ۇجىمىمىزبەن اۋدان اۋماعىندا بٸر قالىپتى جۇمىس ٸستەپ جاتقاندىعىمىزعا دا كٶڭٸل اۋدارىپ, كٷدٸكتەرٸ تاراعان شىعار. دەگەنمەن, ولار ايتپاعانىمەن, بٸراز ۋاقىت باقىلاۋدا بولارىمىزدى سٶزسٸز تٷسٸندٸم. سوندىقتان, الىسقا كەتپەي, تەرگەۋشٸلەردٸڭ نازارىندا جٷرسەك تە, جۇمىسىمىزدى جالعاستىرا بەردٸك.
سٶيتٸپ جٷرٸپ, ارادا بٸر جىلدان اسا ۋاقىت ٶتتٸ. جاسالىنعان قىلمىس سول كٷيٸ اشىلماي قالدى. مەن دە اقشانى تىققان ورىنعا اتتاپ باسپادىم. سول كەزەڭدەردە ساناما تٷرلٸ ويلاردىڭ كەلگەنٸ انىق. بٸر مەزەت كاۆكازعا قاشىپ تا كەتكٸم كەلدٸ. بٸراق, ٶيتسەم كٷدٸكتٸڭ بەرٸ ماعان اۋىپ, ۇستالىپ قالارىمدى تٷسٸندٸم ەرٸ ٶزٸم جيناپ, ۇيىمداستىرعان ۇجىمىمدى دا تاستاپ كەتكٸم كەلمەدٸ. اقشانى دا ۇستاعىم كەلەدٸ. كٷدٸككە ٸلٸنٸپ قالمايىن دەپ, ەزٸرگە وعان تيٸسپەدٸم. قالاي ايتسام دا, ٸستەگەن ٸسٸمدٸ كٶڭٸلٸمدە ساقتاپ, ٸشكٸمگە سىر شاشپاي جٷرٸپ جاتتىم.
وسىلاي قوبالجۋمەن جٷرٸپ جاتقان كٷندەردٸڭ بٸرٸندە, بولاشاق ەيەلٸم ايناشپەن كەزدەستٸم. جۇمىس بابىمەن دەرجاۆينكانىڭ قاسىنداعى ەسٸل قالاسىنا بارعان بولاتىنمىن. ويعا العان ازىن-اۋلاق جۇمىسىمدى بٸتٸرٸپ, پوەزد كەلەردەن بۇرىن, تٷستٸك ٸشەيٸن دەپ, اسحاناعا كٸرگەن ەدٸم. وتىرا بەرگەنٸم سول ەدٸ, تالدىرماش كەلگەن ەدەمٸ قىز قاسىما كەلٸپ, "نە ٸشەسٸز?"– دەپ سۇراعانى. تٷسٸ سونداي جىلى, قاراپايىم ەكەنٸ كٶرٸنٸپ تۇر. تاپسىرعان تاماعىمدى ٷستەلٸمە ەكەلٸپ قويىپ جاتقاندا, "اتىڭ كٸم بولادى?" دەپ سۇرادىم. بەت ەلپەتٸم كاۆكازدىقتارعا ۇقساعانىمەن, قازاقشا تازا سٶيلەگەنٸمە كٶڭٸلٸ جىلىدى-اۋ دەيمٸن, "ايناش" دەپ كٷبٸر ەتە تٷستٸ. ازداپ قويعان سۇراقتارىما ورىسشا جاۋاپ بەردٸ. بٸلگەنٸم, اسحانا اعاسىنٸكٸ بولىپ شىقتى. ٶزٸ وسىندا ەرٸ اسپاز جەنە داياشى بولىپ جۇمىس ٸستەيتٸن كٶرٸنەدٸ. اسحانادا بار-جوعى اعاسى, ٸنٸسٸ, سٸڭٸلٸسٸ جەنە ٶزٸ, تٶرت-اق ادام ٸستەيدٸ ەكەن.
سٶيتٸپ, قازاقتىڭ قىزى ايناشپەن وسىلاي تانىسقان ەدٸم. جۇمىس اراسىندا ۋاقىت تاۋىپ, ەڭ از دەگەندە اپتاسىنا بٸر رەت ەسٸلگە كەلٸپ تۇراتىن بولدىم. اسحاناعا كەلٸپ, ايناشتىڭ قولىنان تاماق ٸشۋدٸ ەدەتكە اينالدىردىم. ٶستٸپ, بۇل وتباسىمەن جاقسى ارالاسىپ كەتتٸم. اعاسى مەن ٸنٸسٸنٸڭ جەنە سٸڭٸلٸسٸنٸڭ كٶڭٸلدەرٸ تازا, اشىق-جارقىن ادامدار. وسىلاي جارتى جىل ۋاقىت ٶتتٸ.
بٸر كٷنٸ ايناشتى وڭاشا شاقىرىپ, كٶڭٸلٸمدەگٸنٸ ايتىپ ەدٸم – مەن كاۆكازدىق جٸگٸتكە تۇرمىسقا شىقپايمىن! – دەپ سالعانى. – نەگە? - دەپپٸن ساسقانىمنان. – ولار ەيەلدەرٸن قاماپ ۇستايدى, ەشقايدا شىعارمايدى – دەگەنٸ. –سٸزگە تاعى ايتارىم, مەن قازاققا تۇرمىسقا شىعامىن, سوندىقتان ٷمٸتتەنبەي-اق قويىڭىز – دەدٸ. نە ايتارىمدى بٸلمەدٸم. – ٶزٸڭ بٸلەسٸڭ عوي, بۇل جاقتىڭ ەر - ازاماتى ٶزگە ۇلتتان ەيەل الىپ نەمەسە قىزدارى باسقا ۇلتقا شىعىپ جاتقاندارى از ەمەس. تٸپتٸ, سەندەردٸڭ زارەچنىي اۋىلىنا مونعولييادان كٶشٸپ كەلگەن قازاقتاردىڭ بٸر قىزى, ورىستىڭ جٸگٸتٸنە تۇرمىسقا شىققانى بار. بەرٸمٸز ەستٸدٸك ەمەس پە. (ييا, مۇنداي وقيعا شىنىندا دا بولعان ەدٸ, قىز ساۋىنشى, جٸگٸت باقتاشى بولىپ ٸستەيتٸن كٶرٸنەدٸ).
دەگەنمەن, ايناشتى ۇناتىپ قالعانىم سونشالىقتى, كٶڭٸلٸمدە بٸر ٷمٸت كەتپەي تۇرىپ الدى. ٶستٸپ جٷرگەنٸمدە, ايناشتىڭ شەشەسٸنٸڭ قاتتى اۋىرىپ جاتقانىن ەستٸدٸم. باياعى جامان اۋرۋ. ۇل-قىزدارى الماتى مەن استاناعا الىپ بارىپ, قاراتىپ جٷردٸ. بٸراق, ەم قونبادى. اقىراياعى سوناۋ مەسكەۋگە دە اپارىپ كەلدٸ. دەگەنمەن, اياعىنان تۇرىپ كەتە المادى. دەرٸگەرلەردٸڭ كەڭەسٸمەن شەتەلگە اپارىپ ەمدەتۋ كەرەك بولدى. بٸراق, ٶتە قوماقتى قارجى كەرەك. قىزدىڭ تۋىستارى اينالادان اقشا ٸزدەپ جاتقانىن ەستٸپ, ويدا-جوقتا بٸر وي كەلدٸ. ٸشٸمنەن ويلادىم, «انا تىعۋلى جاتقان اقشانى وسىلارعا ەكەلٸپ بەرسەم» قالاي بولار ەدٸ دەپ.
سٶيتٸپ, بٸر كٷنٸ ارنايى كەلٸپ قىزدىڭ اعاسى اسحاتپەن سٶيلەستٸم. ونىڭ الدىمەن قۋانىپ قالسا دا, ارتىنان كٸبٸرتٸكتەپ قورقىپ قالعانىن اڭعاردىم. اقىرى ەكەۋمٸز بٸر شەشٸمگە كەلٸپ, ول الاتىن, مەن بەرەتٸن بولىپ, كەلٸسٸمگە كەلدٸك. جەنە بۇل جايىندا ەشكٸمگە سىر شاشپاۋعا ۋاعدالاستىق.
وسىلايشا, ٶزٸم ەلٸ كٷنگە دەيٸن بٸر تىيىنىن ۇستاماعان قوماقتى قارجىنى دورباسىمەن الىپ كەلٸپ, جاسىرىن تٷردە اسحاتقا ۇستاتتىم. بٸراق وعان بۇل قۇپييانى ەل تۇرماق, ٶزٸنٸڭ اعايىن-تۋىستارىڭا دا ايتپاي, جاسىرىن ۇستا دەپ, قاتاڭ ەسكەرتتٸم. ايناشتىڭ ٷي-ٸشٸ شەشەلەرٸن تەزدەتٸپ جولعا دايىنداپ, اتتانىپ كەتتٸ. شەشەسٸن الىپ كەتكەن اسحات سول كەتكەننەن مول كەتتٸ. ەكٸ جارىم اي دەگەندە, ەلگە قايتىپ ورالدى. زەمبٸلگە سالىپ كٶتەرٸپ ەكەتكەن كەمپٸردٸ, ەكٸ اياعىمەن جٷرگٸزٸپ الىپ كەلدٸ. كەيۋانا بويىنداعى دەرتتەن قۇلان تازا ايىعىپ, جازىلىپ كەتكەن ەكەن. جانۇياسى مەن تۋىستارى مەز بولىپ قۋانىپ, اينالاداعى جۇرت قايران قالدى.
بٸردە, قىزدىڭ اعاسى اسحات مەنٸ ٷيٸنە قوناققا شاقىردى. – مەمەد, مەن اقشانى كٸمنەن العانىمدى ەلٸ كٷنگە دەيٸن ەشكٸمگە ەشتەنە ايتپادىم. وسىلاي جابۋلى كٷيٸندە قالسىن, - دەدٸ. – مەن دە وسى ۋاقىتقا دەيٸن بٸردە-بٸر ادامعا سىر شاشقان جوقپىن, - دەدٸم وعان. ماعان بٸراز قاراپ وتىردى دا, ول "مەننەن ساعان قانداي كٶمەك كەرەك?" - دەپ سۇرادى. – ٶزٸڭ بٸلەسٸڭ, مەنٸڭ كٸم ٷشٸن ٷنەمٸ كەلٸپ جٷرگەنٸمدٸ, ايناشتى ماعان قوسساڭ قايتەدٸ, - دەدٸم وعان. – وندا بٸراز كٷت, مەن بۇل قىزدىڭ تٸلٸن تابۋعا تىرىسايىن, سونان سوڭ, ٶزٸڭە حابارلاسىپ, مەن-جايدى ايتارمىن. اسحات باسقا ەشتەڭە دەمەدٸ.
ەكٸ اپتادان كەيٸن, تەلەفون شالىپ, ول مەنٸ ٶزٸنە كەلٸپ-كەتۋٸمدٸ سۇرادى. كٶڭٸلٸم الابۇرتىپ قىزدىڭ اعاسىمەن جولىقتىم. كەلسەم, - ال ەندٸ, تويعا دايىندال, - دەدٸ كٷلٸپ. بٸز وسىلاي ٷيلەنگەن ەدٸك.
مەمەد كٷلٸمسٸرەي ماعان قارادى. مەن بولسام "شىنىندا دا ٷيلەنۋ تاريحىڭ قىزىق ەكەن", دەدٸم وعان ەزٸلدەپ.
– قازٸر ۇرلىقپەن اينالىسپايتىن شىعارسىڭ?, - دەدٸم تاعىدا سۇراق قويىپ. ول بولسا "ونداي ٸسپەن مٷلدە اينالىسۋدى دوعارعانمىن",- دەدٸ رەنجٸي سٶيلەپ.
– قازٸر ەكٸ بالامىز بار. بالالارىمنىڭ جولى بولاشاقتا اشىق بولىپ, وقۋ بٸتٸرٸپ, ٷلكەن جۇمىس ٸستەسٸن دەپ, تٶل قۇجاتىمدى قازاق قىلىپ جازدىردىم. مەن قۇپتاعانداي باسىمدى يزەدٸم.
سودان بەرٸ, قانشاما جىلدار ٶتتٸ. سول بٸر كاۆكازدىق قۇمىق جٸگٸتٸنٸڭ ەشكٸمگە ايتپاعان سىرىن ماعان اشىپ, ايتقان ەڭگٸمەسٸ ەلٸ ويىمنان كەتپەيدٸ.
