جۋرناليست – قوعامنىڭ ايناسى, ٷنٸ ھەم كٶزٸ. قازٸرگٸ جۋرناليستيكا تاقىرىبىن قوزعاعاندا ينتەربەلسەندٸلٸكتٸ دە تالداۋىمىزعا تۋرا كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ, پاندەمييانىڭ ٶرشٸپ تۇرعان تۇسىندا بٸر جۋرناليستيكا سالاسى عانا ەمەس, بارلىق جۇمىس كٶزدەرٸ زارداپ شەگٸپ وتىر. بٸراق قاشىقتىقتان جۇمىس جٷرگٸزۋ, ونلاين پلاتفورمالاردىڭ جاڭاشا باعىتتا سەرپٸن الۋى بٸزدٸ دە قىزىقتىردى. تولىعىراق بۇل تۋرالى جۋرناليست ەرٸ رەداكتور, مەملەكەتتٸك «دارىن» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جان-جاقتى مەديامەنەدجەر, «ايعاق» تەلەارناسىنىڭ باس رەداكتورى سالتانات تويبولوۆا ٶز سۇحباتىندا ايتىپ بەردٸ.
- سالتانات, اقپاراتتىڭ كٶرەرمەنگە ۋاقىتىندا جول تارتۋى ٷشٸن قانداي شارالار قولدانىپ جاتىرسىڭدار?
ٸندەتپەن كٷرەس – بارشامىزعا ورتاق مٸندەت. ەلٸمٸز پاندەمييانى جەڭۋدە قانداي شارانى قولعا السا, ەرتەڭٸمٸز ٷشٸن ايانباي ەڭبەك ەتۋٸمٸز كەرەك. مامانداردىڭ 80 پايىزى قاشىقتىقتان جٷمىس ٸستەۋدە. الدىمەن جەتكەن اقپاراتتى ٶڭدەپ, دۇرىستىعىنا كٶز جەتكٸزٸپ, سايتىمىزعا ورنالاستىرامىز. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشالارىمىزعا جارييالايمىز. تٸپتٸ تەلەفونمەن مونتاج جاساۋدى ٷيرەنٸپ الدىق. دەرٸگەر ماماندارمەن 24/7 بايلانىستامىز. وسىلايشا جۋرناليستيكاعا دا تىڭ سەرپٸن كەلدٸ. موبيلدٸ اۋديتورييا كٶبەيدٸ. قازٸرگٸ زامانعى مٷمكٸندٸكتەر جۋرناليستەرگە اقپاراتتى تەز جارييالاۋعا جەنە مۋلتيمەدييالىق فورماتتاردى پايدالانۋدى ٷيرەتۋدە. مٸنە, قازٸرگٸ زاماننىڭ جۋرناليستيكاسى. قازٸرگٸ زامانعى جۋرناليستيكا سوڭعى ونجىلدىقتا, ەسٸرەسە ينتەرنەت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ دامۋىمەن ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەرگە ۇشىراعاندىعىن ايتۋىمىز كەرەك. بلوگەرلەردٸ جۋرناليستەرمەن شاتاستىرۋعا بولمايتىن تۇسى دا وسى. قازٸرگٸ زامانعى ونلاين جۋرناليستيكا ينتەرنەت ارقىلى جٷزەگە اسىرىلاتىن جەنە جاڭالىقتار مەن اقپاراتتى جاساۋ, تاراتۋ جەنە تۇتىنۋ ٷشٸن تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى پايدالاناتىن جۋرناليستيكانىڭ بٸر تٷرٸ بولىپ تابىلادى. ول دەستٷرلٸ باسپا جەنە تەلەۆيزييالىق جۋرناليستيكادان اقپارات تاراتۋدىڭ نەگٸزگٸ ارناسى ينتەرنەت جەنە ونلاين پلاتفورمالارمەن ەرەكشەلەنەدٸ. بٸراق, ونلاين جۋرناليستيكانىڭ الدىندا جالعان اقپارات تاراتپاۋ تۋرالى, وقىرمان سەنٸمٸن جوعالتىپ الماۋ سيياقتى سىن-تەگەۋرٸندەر مەن پروبلەمالار تۇر. سوندىقتان اقپاراتتىڭ ساپاسى مەن سەنٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدە, سونداي-اق وقىرماندار مەن كٶرەرمەندەردٸڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋدا ونلاين جۋرناليستيكانىڭ ەتيكاسى مەن نورمالارى ماڭىزدى رٶل اتقارادى
- الداعى ۋاقىتتا كٶرەرمەنگە قانداي باعدارلامالار ۇسىناسىڭدار? جوبانى قالاي جٷزەگە اسىرماقسىڭدار?
كەڭٸستٸك, تاۋ, تاس... تابيعات قۇندىلىعى, تاريح ٷندەستٸگٸ. مٸنە, بۇل جەرلەردە كٶپشٸلٸكتٸڭ قاتىسۋىنسىز جاڭا باعدارلامالاردى دٷنيەگە ەكەلۋگە بولادى. يدەيا قاعازعا تٷسٸپ جاتىر. ورىنداۋ مٸندەتٸ تۇر. تٷركٸستان – تٶرتكٷل دٷنيە كٶز تٸككەن ۇلى جٸبەك جولىنىڭ قۇتتى تورابى. تالاي حاننىڭ بيلٸگٸن كٶرگەن تٷركٸستان, جويقىن شايقاستاردى ٶتكەرگەن وتىرار, سەۋلەت ٶنەرٸنٸڭ تەڭدەسسٸز تۋىندىسى تانىلعان قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸ – وسى ٶلكەنٸڭ باس مۇرالارى. كٶنە ەسكەرتكٸشتەرٸنەن باستاپ, بەلسەندٸ دەمالىسقا شاقىراتىن تابيعي ورىندارى, مينەرالدى سۋلارمەن ەمدەۋ كەشەندەرٸ – بارلىعى بٷگٸنگٸ كٷنٸ ساياحاتشىلاردىڭ نازارىندا. تٷركٸستان وبلىسىنا ساياحات ەشقاشان ەستٸمەگەن تاريحي دەرەكتەرگە, اڭىزدار مەن حيكايالارعا تولى بولارى سٶزسٸز. بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن ساقتالعان كٶنە عيماراتتاردىڭ سەۋلەتٸ شىنىندا دا تاڭ قالدىرادى, «ادامدار زاماناۋي قۇرالدارسىز مۇنداي عاجايىپتاردى قالايشا سالعان?» - دەگەن سۇراقتار ساناڭىزدا ەرٸكسٸز پايدا بولادى.
قوجا احمەت ياسساۋي كەسەنەسٸ جەنە ەزٸرەت سۇلتان قورىق-مۇراجايىنا كٸرەتٸن باسقا دا تاريحي ورىندار: قىلۋەت جەر استى مەشٸتٸ, جۇما مەشٸت مۇراجايى, رابيعا سۇلتان بەگٸم كەسەنەسٸ, جەنە باسقالارى.
ارىستانباب كەسەنەسٸ. قوجا احمەت ياسساۋي كەسەنەسٸنە جول تارتقان ەربٸر زيياراتشى الدىمەن ونىڭ ۇستازى ارىستانباب كەسەنەسٸندە تٷنەيدٸ.
ساۋران قالاشىعى. قالاشىقتىڭ اتاۋى جازبا دەرەكتەرٸندە ح عاسىردان باستاپ كەزدەسەدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل جەردە ارحەولوگييالىق قازبالار جالعاسىپ, قالپىنا كەلتٸرۋ بويىنشا جوبالار جٷزەگە اسىرىلۋدا.
وتىرار قالاشىعى. بۇرىن فاراب دەگەن اتپەن بەلگٸلٸ, ورتا ازيياداعى ەڭ كٶنە قالالاردىڭ بٸرٸ, ساۋدا جەنە قولٶنەر ورتالىعى, ديپلوماتييالىق, ەسكەري-ستراتەگييالىق ماڭىزى بولعان قالا.
تۋريستەردٸ ۇلتتىق ساياباقتار مەن قورىقتاردا كٷتٸپ تۇرعان كەرەمەت تابيعي لاندشافتتار تاڭقالدىرماي قويمايدى. قاراتاۋ تابيعي قورىعى, سايرام-ٶگەم ۇلتتىق پاركٸ, اقسۋ-جاباعىلى قورىعى, اقمەشٸت ٷڭگٸرٸ – تٷركٸستان وبلىسىنىڭ كيەلٸ جەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ.
تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورىندارى دا كەڭٸنەن تانىمال, مىسالى سارىاعاش اۋدانىندا 30-عا جۋىق شيپاجاي بار. ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸگٸندە ورنالاسقان ٶڭٸردە اۋا رايى ٶتە جايلى. جازدىگٷنٸ اپتاپ ىستىق بولسا دا, كٶكتەم ەرتە شىعىپ, دالادا قىعالداقتار قۇلپىرادى. ال قىستىگٷنٸ بۇل جەرگە «جىلىنۋ» ٷشٸن كەلۋگە بولادى, سەبەبٸ ەلٸمٸزدٸڭ باسقا ٶڭٸرلەرٸندە قار جاتقان كەزدە, بۇل جەردە كٷن شۋاعى قىزدىرىپ, قارسى الۋعا دايىن تۇرادى. مٸنە, وسىنىڭ بارلىعى تاريحي-تانىمدىق فيلمدەردٸڭ باستاۋى.
- ولاي بولسا ٸسكە سەت. ەڭبەكتەرٸڭ جانسىن!
سۇحباتتاسقان
مٶلدٸر كەنجەباي
