قازٸرگٸ قازاق ۇلتشىلدىعى قازاقتىڭ جوعالۋعا بەت العان ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن جاڭعىرتۋدى, قايتا تٷلەتۋدٸ ماقسات ەتەتٸن, ولاردى جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارمەن بايىتا وتىرىپ, ارامىزداعى بارشا ۇلت ٶكٸلدەرٸن قازاق مٷددەسٸنٸڭ ورىندالۋىنا اتسالىساتىنداي دەرەجەدە ماڭىنا توپتاستىرا الاتىن قاسيەتكە يە بولۋعا تيٸس. بٷگٸنگٸ ۇلتشىلدىق ٷلكەن قۇبىلىسقا اينالماسا دا, بەلگٸلٸ دەرەجەدە ۇلت قامىن جەۋشٸلٸك, ياعني ۇلتشىلدىق سەزٸم كٶپ ازاماتتىڭ بويىندا بار عوي دەپ ويلايمىن.
سوۆەت ٶكٸمەتٸ كەزٸندە ۇلتشىلدىقتىڭ ناشار قاسيەت رەتٸندە باعالانعانى مەلٸم. الايدا سول شاقتاعى قازاق ۇلتشىلدىعى, ۋاقىتىندا بٸزدٸڭ ويشىلدارىمىز ايتىپ كەتكەندەي, وزىق ۇلتتار دەڭگەيٸنە جەتۋدٸ كٶزدەيتٸن تٸلەنشٸ ۇلتشىلدىق قانا ەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا ۇلتشىلدىقتىڭ سوۆەتتٸك دەۋٸردەگٸ تەرٸس باعادان ارىلىپ, ۇلتتى سٷيۋ, ۇلت مٷددەسٸن قورعاۋ, ۇلتتىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتۋ رەتٸندە تٷسٸنٸلەتٸن مازمۇنمەن بايىتىلعانى انىققا شىقتى. بٸراق ول ەلٸ دە تٸلەنشٸلٸك دەرەجەدە كەلە جاتقان سيياقتى. ٶيتكەنٸ بيلٸك بۋىندارىنداعى چينوۆنيكتەردٸ ٸس-ەرەكەتتەرٸندە ۇلتشىلدىق سەزٸم بيلەيدٸ دەپ ايتا المايمىز, ولار تٸپتٸ ۇلتشىل اتانۋدان قورقادى. ۇلت مەسەلەسٸنٸڭ دۇرىس شەشٸمٸن تابۋىن, نەگٸزٸنەن, قوعام بەلسەندٸلەرٸ عانا كٶتەرۋدە. بٸراق ٷكٸمەت تاراپىنان تيٸستٸ قولداۋ كٶرسەتٸلمەگەندٸكتەن, ۇلت مٷددەسٸن كٶزدەيتٸن ۇسىنىستاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ باياعى تٸلەنشٸلٸك دەڭگەيدە قالىپ قويدى ما دەيمٸن.
قازٸرگٸ قازاق ۇلتشىلدىعىنىڭ قىزمەتٸ, بٸرٸنشٸدەن, بيلٸك پەن قوعامنىڭ ٶزارا تٷسٸنٸسٸپ, شىن مەنٸندەگٸ بٸرلٸكتە ەرەكەت ەتۋٸنە قول جەتكٸزۋگە باعىتتالعانى جٶن بولار ەدٸ. بۇل رەتتە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قالىڭ حالىقتىڭ كٶڭٸلٸنەن شىققان «بولاشاققا باعدار: ۇلتتىق جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىن باسشىلىققا العان دۇرىس.
ورايى كەلگەندە ايتا كەتەيٸن, «مودەرنيزاتسييا» دەگەن سٶزدٸ مەن «جاڭارۋ» دەپ اۋدارعاندى دۇرىس كٶرەمٸن. ٶيتكەنٸ «جاڭعىرۋ» سٶزٸ, مەنٸڭ ويىمشا, ۇمىت بوپ بارا جاتقان ەلدەنەنٸڭ قايتا تٷلەۋٸ (ۆوزروجدەنيە, رەنەسسانس) ۇعىمىن بەرەدٸ, ال العا قويىلىپ وتىرعان مەسەلە سانانى جاڭا ساپاعا كٶتەرۋ جايىندا بولعاندىقتان, بۇل جەردە «جاڭارۋ» (وبنوۆلەنيە, مودەرنيزاتسييا) سٶزٸن قولدانعان دەلٸرەك بولار ەدٸ. ال, جالپى, پرەزيدەنتتٸڭ اتالعان باعدارلامالىق ماقالاسى مەن اسسامبلەياداعى سٶزٸندە قازاق ۇلتشىلدىعى قىزمەتٸنٸڭ مازمۇنىن اشاتىنداي جايتتار قولمەن قويعانداي جٸكتەلٸپ, جٸلٸكتەلٸپ, الدىمىزعا ٶتە تٷسٸنٸكتٸ تٷردە تارتىلدى. مەسەلە سولاردى شىعارماشىلىقپەن, تەرەڭ تٷسٸنە ەرٸ جان-جاقتى دامىتا وتىرىپ باسشىلىققا الۋدا عوي دەپ ويلايمىن. ايتالىق, پرەزيدەنت قاي-قايسىمىزدىڭ دا «ەشقاشان بۇلجىمايتىن ەكٸ ەرەجەنٸ تٷسٸنٸپ, بايىبىنا بارعانىمىزدى» قالايتىنىن ايتتى. بيلٸك پەن قوعام ٶزارا تٷسٸنٸسٸپ, قازٸرگٸ قازاق ۇلتشىلدىعىنىڭ قىزمەتٸن ٶركەنيەتكە ساي ٶرٸستەتەم دەسە, وسىعان نازار اۋدارۋى كەرەك. «ەكٸ ەرەجەنٸڭ» العاشقىسى – سودان بەرٸ كٶپ سٶز بولعان ۇلتتىق كود, ال ەكٸنشٸسٸ «ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگٸ بولاتىن ٶتكەننٸڭ كەرتارتپا تۇستارىنان باس تارتۋ» كەرەكتٸگٸ جايىندا بولاتىن. ەكەۋٸنٸڭ دە ۇلت مٷددەسٸن قورعاۋ, ۇلت مٷددەسٸنە ساي قىزمەت ەتۋ ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى ەرەجە ەكەنٸ انىق. وسى رەتتە, ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگٸ بولاتىن كەرتارتپا تۇستار مەن ولاردان ارىلۋ جولدارىنىڭ بٸرٸ جايىنداعى پٸكٸرٸمدٸ بٸلدٸرە كەتەيٸن. مەنٸڭ ۇعىمىمدا, ٶتكەننٸڭ كەرتارتپا تۇستارى سوۆەتتٸك زاماندا قانعا سٸڭٸرٸلگەن ۇعىمدار تۇتقىنىنان شىعا الماۋىمىزدا جاتىر. ايتالىق, بولشەۆيزمنٸڭ سولاقاي بيلٸگٸ سالدارىنان قازاق حالقى ٷش دٷركٸن اشارشىلىقتى باستان كەشٸپ, ايتىپ جەتكٸزگٸسٸز ۇلتتىق اپاتقا ۇشىرادى. ال بيلەۋشٸ پارتييا مەن كەڭەس ٶكٸمەتٸ قازاق حالقىنا جاساعان قىلمىستارىن رەفورماتورلىق ەدەمٸ ۇراندارمەن بٷركەمەلەپ, قالىڭ جۇرتتى سوعان سەندٸردٸ. سىرتتان كەلٸپ بوساپ قالعان كەڭٸستٸككە, كٶشپەندٸلەر سٷيەگٸ ٷستٸنە قونىستانعاندار شىندىقتى بٸلگەن جوق. دٷرٸلدەتٸپ, سوتسياليزم كٶرٸگٸن قىزدىرۋمەن جٷردٸ دە, جاناما تٷردە بولسا دا, قازاقتىڭ ۇلتتىق مٷددەلەرٸنٸڭ شەكتەلۋٸنە ەسەر ەتتٸ. ٶز ەلٸندە ۇلتتىق ازشىلىق دەڭگەيٸنە تٷسٸرٸلگەن قازاق حالقىن ورىستاندىرۋ ٷدەرٸسٸ پاتشالىق تۇسىنداعىدان دا قارىشتاپ, ەكپٸندەي قانات جايدى. ەرٸ ونىڭ يدەولوگييالىق تۇرعىدان قامسىزداندىرىلىپ, سەتتٸ جٷرگٸزٸلگەنٸ سونشالىق – انا تٸلٸن ۇمىتقان جەنە سونىسىن ماقتانىش كٶرەتٸن قازاقتىڭ ٷلكەن بٶلٸگٸ تۇتاس بٸر حالىققا اينالىپ كەتتٸ. تٸپتٸ تەۋەلسٸزدٸك دەۋٸرٸندە دە ولاردىڭ كٶبٸ انا تٸلٸنە قايىرىلا قويمادى, ەڭ باستىسى, ولار ەدەمٸ ۇران جامىلعان ورىستاندىرۋ ساياساتىنىڭ قۇربانى بولعاندارىن ەلٸ كٷنگە دەيٸن مويىنداعان ەمەس. قايتا سولارىن, انا تٸلٸن تەرك ەتٸپ, تٸلٸ تٷگٸل, دٸلٸ دە تونىن اينالدىرىپ, ورىستانىپ كەتكەندەرٸن ماقتانىش تۇتادى. قازٸرگٸ تٷرٸ قازاق, تٸلٸ مەن دٸلٸ ورىس بولىپ كەتكەندەردٸڭ ٶز تەگٸنە دەگەن كٸسٸ شوشىرلىق كٶزقاراسىن كٶرگەندە ەسكە تٷسەدٸ: سامودەرجاۆيە قامىتىنان قۇتىلىپ, جاڭا يمپەرييا تۋىن كٶتەرگەن شاعىمىزدا تٶڭكەرٸس كٶسەمٸ, نٶمٸرٸ بٸرٸنشٸ بولشەۆيك لەنين ورىستانعان ٶزگە تۇقىمدىنىڭ ورىستان ٶتكەن شوۆينيست ەكەنٸن ەسكەرتٸپ, ۇلتتار تەڭدٸگٸن كٷيتتەۋشٸلەردٸ ساقتاندىرعان ەدٸ. تەۋەلسٸزدٸك دەۋٸرٸندە ۇلتتىق مٷددەلەردٸڭ تولىعىمەن قورعالماي, ۇلت مەسەلەسٸنٸڭ ٸس جٷزٸندە جاڭاشا قوردالانۋىنا, ەڭ تٷسٸنٸكتٸسٸ بولىپ تابىلاتىن تٸل تاعدىرىنىڭ ٶزٸنٸڭ ويداعىداي شەشٸلٸپ بولماۋىنا سولاردىڭ قارسى ەرەكەتتەرٸ سەبەپ بولىپ كەلەدٸ. پرەزيدەنت بەلگٸلەپ بەرگەن سانانى جاڭارتۋ جۇمىستارىنىڭ تۇعىرىندا وسى بٸر كەلەڭسٸز قۇبىلىسقا دۋشار بولعان قانداستارىمىزدى تۋعان ۇياسىنا قايتارۋدى كٶزدەيتٸن, ەلٸمٸزدە قويان-قولتىق ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان بارشا ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ حالقىمىزبەن بٸرلٸگٸن نىعايتا تٷسەتٸن كەشەندٸ شارالار جٷرگٸزۋ سۇرانىپ تۇر عوي دەپ ويلايمىن. مەنٸڭ ويىمشا, بارشا جۇرتتى قازاق تٶڭٸرەگٸنە تىعىز توپتاستىرىپ, قازاق مٷددەسٸن جالپىۇلتتىق مٷددە رەتٸندە قورعاۋعا جۇمىلدىراتىن, تيٸسٸنشە ەل بٸرلٸگٸن ارتتىرا تٷسەتٸن شارت – حالىقتى تاريحپەن تەربيەلەۋدە, قازاقتىڭ كەڭەس تۇسىندا جابىق بولعان قارالى تاريحى ارقىلى تەربيەلەۋدە جاتىر. وسى ورايدا, كٶپفۋنكتسييالى مۋلتيمەديالىق پورتال اشۋ جەنە «قازاقستان حالقى» ينتەراكتيۆتٸ تاريحي كارتاسىن جاساۋ جٶنٸندە پرەزيدەنتتٸڭ بەرگەن ناقتى تاپسىرماسىنىڭ قازاق ۇلتشىلدىعى ٷشٸن ماڭىزدىلىعىنا, سوندىقتان ونىڭ ويداعىداي ورىندالۋىنا نازار اۋدارۋ كەرەك. پرەزيدەنت ايتقانداي, تەرەڭ ويلاستىرىلىپ, عىلىمي نەگٸزدە جاسالۋى تيٸس ينتەراكتيۆتٸ كارتا مەملەكەت قۇرۋشى قازاق حالقىنىڭ تەۋەلسٸز ەل تۇعىرى رەتٸندەگٸ ايرىقشا رٶلٸن ايشىقتايتىن بولادى. بۇل ەرەكشە ەلەكتروندى كارتا ەجەلگٸ قازاق جەرٸندە بٸرٸن-بٸرٸ الماستىرعان مەملەكەتتەر تٷرلەرٸنٸڭ تاريح ساحناسىنا حV عاسىردا تۇڭعىش رەت ەتنوستىق اتىمەن قازاق مەملەكەتتٸگٸ رەتٸندە شىعۋ بەلەستەرٸن كٶرنەكٸ بەينەلەپ, قازاق ەلٸنٸڭ حٸح عاسىردا تەۋەلسٸزدٸگٸنەن ايىرىلىپ, ودان جەر-سۋىنىڭ وتارلانىپ, قيلى دەموگرافييالىق كٷيزەلٸستەرگە ۇشىراۋ كەزەڭدەرٸن جٷيەلٸ دە تانىمدى, ەسەرلٸ ەتٸپ كٶرسەتٸپ بەرە الادى. وسى كارتا ارقىلى ەۋەلدە پاتشالىقتىڭ ەمٸرشٸل بيلٸگٸنٸڭ, سوسىن كەڭەس ٶكٸمەتٸ كەزٸندەگٸ بيلەۋشٸ پارتييانىڭ قيلى تەسٸلمەن جٷرگٸزگەن ساياساتى وسىندا توعىستىرعان سان تٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸك دەۋٸرٸندەگٸ ۇيىسۋ پروتسەسٸن تولىق جەنە ٶتە تٷسٸنٸكتٸ ەرٸ ەسەرلٸ ەتٸپ ەڭگٸمەلەۋگە بولادى. پرەزيدەنت اسسامبلەيادا سوۆەت ٶكٸمەتٸ جاساعان ساياسي قۋعىن-سٷرگٸندەر جايىن, مىڭداعان جازىقسىز جاندار قاتارىندا الاشوردا قايراتكەرلەرٸنٸڭ دە اتىلىپ كەتكەنٸن, ەندٸ ونداي جاعداي ەشقاشان قايتالانبايتىنداي ەتٸپ ۇمىتپاۋ ٷشٸن ارنايى ەسكە الۋ كٷنٸ رەتٸندە 31 مامىردىڭ بەلگٸلەنگەنٸن ايتتى. ياعني ازاماتتاردى تاريحتىڭ قاسٸرەتتٸ بەتتەرٸمەن دە باۋىرلاستىرا وتىرىپ تەربيەلەۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىنا زور مەن بەرگەنٸنە كٷمەن جوق. اتالعان ينتەراكتيۆتٸ تاريحي كارتانىڭ تۇساۋى كەلەسٸ جىلى «العىس ايتۋ» كٷنٸنە وراي كەسٸلۋگە تيٸس. تەك ونىڭ مازمۇنىندا جوعارىدا ايتقان بەلەستەر لايىقتى ورىن الىپ تۇرۋىنا اتسالىسۋ كەرەك. وسى ورايدا, تاقىرىپتى شامالى كەڭەيتٸپ, كەڭەستٸك ستاندارتپەن قالىپتالعان كٷيٸ قالعان ەسكٸ سانانى جاڭارتۋدىڭ بٸر جولىن ەسكە سالۋدى جٶن كٶرەمٸز, ول – ستالينيزم قۇرباندارىنا جاپپاي تاعزىم ەتۋدٸ دەستٷرگە اينالدىرۋ مەسەلەسٸ. بۇل, ەسٸرەسە, بولشەۆيزم ۇرىندىرعان قازاقتىڭ ۇلتتىق اپاتىن ەستە ۇستاۋعا بايلانىستى. 1917-1933 جىلدارى ٷش دٷركٸن ورىن العان جاساندى اشارشىلىقتار كەزٸندە تٸكەلەي – 4 جارىم ميلليون, جوعالتقان ىقتيمال تابيعي ٶسٸمدٸ قوسقاندا – 10 ميلليونداي جاننان ايىرىلدىق. اشتان قىرىلعاندار كٶمٸلگەن جەر-جەردەگٸ قورىمداردى انىقتاپ, باسىن قارايتۋ, ەلدٸ مەكەندەردە ەسكەرتكٸشتەر قويۋ, ٶلكەتانۋ مۇراجايلارىندا ارنايى بۇرىشتار, بٶلٸمدەر اشۋ, ەۆرەيلەردٸڭ قوڭىر ٸندەت قۇرباندارىنا ارنالعان «ياد ۆا شەم» («جاد جەنە ەسٸم») مۋزەيٸ ٸسپەتتٸ ارنايى زەرتتەۋ ورتالىعى, تانىمدى ەكسپوزيتسييالارى بار كٶرنەكٸ عىلىمي وردا جاساقتاۋ ارقىلى وسى قارالى كەزەڭدەر شىندىعىن جۇرتشىلىققا ەسەرلٸ جەتكٸزۋ جايىن ويلانعان جٶن. مەشٸتتەر مەن شٸركەۋلەردٸڭ 31 مامىر قارساڭىنداعى جۇمادا جاميعاتتارىنا اشارشىلىق قۇرباندارى جايىندا ارنايى ۋاعىز ايتۋىن دەستٷرگە اينالدىرۋى قاجەت. بۇلاردى جٷزەگە اسىرۋ ارقىلى قازٸرگٸ قازاق ۇلتشىلدىعى قالىڭ كٶپشٸلٸكتٸڭ تاريحي ەدٸلەتتٸلٸكتٸ ايقىن تٷسٸنۋٸنە جەنە حالقىمىزدىڭ بٸرلٸگٸن ارتتىرا تٷسۋٸنە ٶلشەۋسٸز زور ٷلەس قوسا الادى.
تٸل تاعدىرى قازاق ۇلتشىلدىعىن الاڭداتۋى تيٸس
بٸزدٸڭ تەۋەلسٸز رەسپۋبليكامىزدى ەلەمدٸك قاۋىمداستىق ۇلتتىق مەملەكەت دەپ سانايدى. ياعني ەلەم مويىنداعان تەۋەلسٸز ۇلتتىق مەملەكەتٸمٸز بار. بٸراق ٶزٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق مٷددەلەرٸمٸزگە تولىق جاۋاپ بەرمەيدٸ دەپ ساناپ, كٶپ نەرسەگە كٶڭٸلٸمٸز تولمايتىنى راس, سوندىقتان دا ونى, تەۋەلسٸز ۇلتتىق مەملەكەتٸمٸزدٸ اتىنا ساي جاقسىلاپ جاساقتاپ شىعۋىمىز كەرەك. ياعني مەسەلە – سوعان شىن مەنٸندەگٸ ۇلتتىق مازمۇن بەرۋدە. دەمەك, قازٸرگٸ قازاق ۇلتشىلدىعىنىڭ الدا تۇرعان اسا زور مٸندەتٸ, شىنىندا دا, ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋ بولۋعا تيٸس. ۇلتتىق مەملەكەتتٸڭ كٶزگە ۇراتىن بٸرٸنشٸ بەلگٸسٸ – مەملەكەتتٸك تٸل ەكەنٸ مەلٸم, راس, بٸزدە ول بار, تەك قاعاز جٷزٸندە عانا. مەملەكەتتٸك مەرتەبەسٸنە قاراماستان, قازاق تٸلٸنٸڭ قولدانىس اياسى تار ەرٸ ونى تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بولعانمەن, تيٸستٸ دەرەجەدە كەڭەيتە الماي كەلەمٸز. ٶكٸنٸشكە قاراي, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ بٸلۋگە قاجەتتٸلٸك, مۇقتاجدىق تۋعىزۋدىڭ شەشۋشٸ رٶل اتقاراتىنىنا كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن مەن بەرمەي وتىرمىز. ەگەر مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ٶز مەرتەبەسٸنٸڭ دەڭگەيٸنە كٶتەرۋ, ياعني قوعامدىق-ساياسي فۋنكتسيياسىن كٷرت ارتتىرىپ, قولدانىس اياسىن مەيلٸنشە كەڭەيتۋ مەسەلەسٸن بۇدان ەرٸ دە جٷزەگە اسىرماي سٶزبۇيداعا سالا بەرەتٸن بولساق, وسى كٷندەرٸ جۇرتشىلىقتى تەپ-تەۋٸر سەرگٸتكەن جاڭا ناۋقان – قولدانىستاعى رەفورمالانعان كيريلل گرافيكاسىن لاتىن گرافيكاسىنا اۋىستىرۋ شاراسى وڭ نەتيجە بەرمەيدٸ. شىنداپ كەلگەندە, ۇلتتىق مەملەكەتتە بارلىق وقۋ ورىندارىندا وقىتۋ تٸلٸ – مەملەكەتتٸك تٸل بولۋعا تيٸس. قارشادايىنان ٷش تٸلگە باۋلىنعان بالادا, اكادەميك رابيعا سىزدىقوۆا اپايىمىز اتاپ ايتقانداي, انا تٸلٸ دەگەن ۇعىم بولمايدى, ال مۇنداي جاعدايدىڭ قازاق ۇلتشىلدىعىن الاڭداتپاۋى مٷمكٸن ەمەس. تاريحتى شولتيتىپ وقىتۋدىڭ دا ۇلتتىق مەملەكەت مٷددەسٸنە سەيكەس كەلمەيتٸنٸن ايتىپ جاتۋ ارتىق. عاسىرلار بويى قالىپتاسىپ, بەكەم ورنىققان قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق بولمىسىندا قازاق رۋحىن نەبٸر كٷيزەلٸستەردەن امان الىپ كەلە جاتقان ايرىقشا قاسيەت بار. حالقىمىزدىڭ سول قاسيەتٸن بەينەلەيتٸن فورمۋلا بويىنشا كٷللٸ ماتەريالدىق بايلىقتان ادامي قۇندىلىق بيٸك قويىلىپ, ەدٸلەتتٸلٸك, ادالدىق, شىنشىلدىق پەن احلاق (مورال) دەۋلەت اتاۋلىدان ەلدەقايدا ارتىعىراق باعالاناتىن. بٸراق قۇبىلمالى ساياسات بيلەگەن ەر زاماننىڭ ىڭعايىنان تٷرلٸ كەمشٸلٸكتەر تۋىپ, ٷلكەن دەرتكە اينالدى. قۇندىلىقتاردىڭ ٶزگەرۋٸ, بيلٸك بۋىندارىنا جەكە باسىنىڭ بايلىعىن جاساپ العاندار عانا بارادى دەگەن ۇعىمنىڭ پايدا بولۋى پسيحيكانى ازدىردى. بۇرىن «مالىم – جانىمنىڭ, جانىم – ارىمنىڭ ساداعاسى» دەپ اردى, ۇياتتى, احلاقتى بارشا يگٸلٸكتەن جوعارى قوياتىن قازاقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ەرەجەسٸ قاتتى ٶزگەرٸسكە ۇشىرادى. سونىڭ سالدارىنان بٷگٸنگٸ قوعامنىڭ بارلىق سالاسىن سىبايلاستىق پەن سىبايلاس جەمقورلىق جايلادى. كوررۋپتسييا جىقپىلدارىمەن ەركٸن شارلاۋعا ماشىقتانعاندار ٷشٸن ەدٸلدٸك پەن ار-ۇياتتىڭ ٸس-ەرەكەتكە باقىلاۋشى ياكي تەجەگٸش بولا المايتىنى انىققا اينالدى. وسى قۇبىلىسپەن كٷرەسۋ ٷشٸن ادامگەرشٸلٸك ۇستىنىمىزدى نىعايتۋ شارالارىن ۇلتشىلدىق قاسيەت ويلانتۋعا تيٸس. تەۋەلسٸز دامۋ جولىنا تٷسكەن شاقتا جاھاندانۋ ٷدەرٸسٸنە مويىنسۇندىق. ال ول تۇرمىسقا, ەل باسقارۋ جٷيەسٸنە, شارۋاشىلىق, كەسٸپورىن, بٸلٸم بەرۋ مەن تەربيەلەۋ ورىندارى بٸتكەننٸڭ بەرٸنە باتىستىڭ شوۋ-بيزنەس دەپ اتالاتىن داڭعازاسى مول ٶنەرٸنەن باستاپ, جاڭا تەحنولوگيياسىن ۇسىنعان بۇقارالىق مەدەنيەت ەدٸ. تەحنيكالىق جاعىنان دا, ينتەللەكت جاعىنان دا كوممۋنيستٸك ستاندارتتان ەندٸ عانا ازات بولعان بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ جاعدايدان باتىس ەلدەقايدا جوعارى دەڭگەيدە تۇرعاندىقتان, جاھاندانۋ ٷدەرٸسٸ بٸزدٸڭ تاراپىمىزدان ەشقانداي توسقاۋىل كٶرگەن جوق. كەدەرگٸ كەزدەسپەگەندٸكتەن دە جاستار ساناسىن تەز جاۋلادى. سونىڭ سالدارىنان قازاقتىڭ تٸلٸن, دٸلٸن, ۇلتتىق مەدەنيەتٸن الىپ جٷرگەندەر قاتارى انىق سيرەدٸ. ۇل-قىزدارىمىز, ەسٸرەسە ۇلتتىڭ بولاشاعىن انىقتايتىنى تابيعاتىنا جازىلعان بويجەتكەندەرٸمٸز باتىسقا كٶزسٸز ەلٸكتەپ, تٸپتٸ قازاقشا سٶيلەۋدٸ ازايتتى. دەمەك, جاستار ساناسى ٷشٸن كٷرەسۋدٸ ۇلتشىلدىق مٸندەتتەردٸڭ مٸندەتٸ دەپ بٸلۋگە تيٸس. ەسٸرەسە ۇلتتىق مەملەكەت قۇرۋعا تالپىنعان ٸس-ەرەكەتٸمٸزگە وزىق سانا جەتەكشٸلٸك ەتۋٸ قاجەت. ياعني قازاقتىڭ ۇلتتىق مەملەكەتٸنٸڭ بولاشاعى كٷنٸ ەرتەڭ-اق جاستار قولىنا ٶتەتٸنٸن ەش ۇمىتپاي, ۇرپاق تەربيەسٸن ۇلتتىق قۇندىلىقتار نەگٸزٸندە جٷيەلٸ تٷردە قايتا قۇرۋ جٶن بولماق.
قازاق ۇلتشىلدىعى ٶزگەلەردٸ ٶز ماڭىنا توپتاستىرۋى شارت
ۇلت مٷددەسٸ قوعامدىق-ساياسي جۇمىستاردى دەستٷرلٸ دٸنٸن قادٸرلەي بٸلۋ, ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸككە لايىقتى كٶڭٸل بٶلۋ ورايىنا قاراي قۇرىپ, ەلدەگٸ كەدەيشٸلٸكتٸ, جۇمىسسىزدىقتى جويۋعا ۇمتىلۋدا جاتسا كەرەك. مەنٸڭشە, رەسمي بيلٸكتە جٷرگەندەر, سونداي-اق ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدارداعى بەلسەندٸ ۇلتشىل ازاماتتار كٷللٸ قوعامي جەنە ساياسي جۇمىستارىن قازاقتىڭ وسى ۋاقىتقا دەيٸن شەكتەلٸپ كەلە جاتقان قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتٸرۋ جاعىنا باعىتتاۋ كەرەك. ايتالىق, بيلٸك ايتىپ جٷرگەندەي, قازاق ەلٸندە يگەرٸلمەي جاتقان جەر كٶپ. تاريحقا كٶز جٷگٸرتسەك, قازاقتى جەردەن ايىرۋ پاتشا ٶكٸمەتٸ تۇسىندا باستالعان, كەڭەس ٶكٸمەتٸ ونى تٷزەي قويمادى. ٶتكەندەگٸ قيعاشتىقتاردى قازٸرگٸ دەموكراتييالىق ٶكٸمەت تٷزەتۋگە تيٸس دەپ ويلايمىز. ەگەر وسى تەۋەلسٸز ەل ٶكٸمەتٸ حالىقتى جەرگە ورنالاستىرۋدىڭ ٶركەنيەتكە ساي جاڭا ٷلگٸلەرٸن جاساپ, جاڭاشا ۇيىسقان كووپەراتيۆتەردٸ جەتكٸلٸكتٸ نەسيەمەن قامتاماسىز ەتسە, از جىلدا جۇمىسسىزدىقتى جويىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىن جاڭاشا جانداندىرار ەدٸ. سوندا سىرتتان قۇيىلۋى ىقتيمال ينۆەستيتسيياعا ەمٸنۋ دوعارىلىپ, قولدان جاسالعان وليگارحتاردىڭ زالالدى ٸس-ەرەكەتتەرٸنە توقتام سالىنار ەدٸ. ەڭ باستىسى, قازاق حالقى ٶز جەرٸنە ٶزٸ قوجا بولار ەدٸ, اراسىندا وتىرعان دٸنٸ, تٸلٸ, دٸلٸ بٶلەك دياسپورالاردى ٶز ماڭىنا ۇيىستىرىپ, ورتاق مٷددەگە جۇمىلدىرۋ ارقىلى قازاقتىڭ شىن مەنٸندەگٸ ۇلتتىق مەملەكەتٸن جاڭا تۇرپاتتا قۇرىپ شىعار ەدٸ.
بەيبٸت قويشىباەۆ,
"جاس الاش" گازەتٸ
