بٸزدٸڭ جاس كەزٸمٸزدە «سوتسياليستٸك قازاقستان», «لەنينشٸل جاس», «قازاق ەدەبيەتٸ» باسىلىمدارى, «جۇلدىز», «جالىن» جۋرنالدارى» باسقا دا وبلىستىق, اۋداندىق گازەتتەر ٷلكەن تارالىممەن شىعىپ جاتاتىن. مەسەلەن, «لەنينشٸل جاستىڭ» تارالىمى 280 مىڭنان, «قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ» تارالىمى 100 مىڭنان اساتىن, «جالىن», «جۇلدىز» جۋرنالدارىنىڭ دا تيراجدارى ٷلكەن ەدٸ. ول كەزدە حالىقتىڭ كٶبٸسٸ, ەسٸرەسە, مالدى اۋىلداعى جۇرتشىلىق باسىلىمداردى ٷزبەي وقيتىن.
مەن «سوتسياليستٸك قازاقستان», «لەنينشٸل جاس» گازەتتەرٸندە, «جالىن» جۋرنالىندا قىزمەت ەتتٸم. سوندا بايقاعانىم, ول كەزدە قالام ۇستايتىنداردىڭ, ەسٸرەسە, ەدەبيەتشٸ بولامىن دەيتٸن ازاماتتاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ «جۇلدىز» بەن «جالىندا», «قازاق ەدەبيەتٸندە» جۇمىس ٸستەۋدٸ قاتتى ارماندايتىن ەدٸ. ولار نەگە ارماندادى? سەبەبٸ, ولار شىن مەنٸسٸندە تازا شىعارماشىلىق جۇمىستارمەن اينالىسامىن دەپ ويلادى. جەنە سولاي بولدى دا.
«سوتسياليستٸك قازاقستان», قازٸرگٸ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ سول كەزدە دە ەڭ بەدەلدٸ باسىلىم بولدى. قاراشاڭىراق دەيدٸ عوي. «سوتسياليستٸك قازاقستان» گازەتٸندە جۇمىس ٷدەرٸسٸ تەرتٸپكە, بەلگٸلٸ بٸر ەرەجەگە باعىنۋشى ەدٸ. ەركٸمنٸڭ ٶز ورنى بولاتىن. مەسەلەن, كوررەكتورلىق بٶلٸم, حات بٶلٸمٸ, سەكرەتاريات, باسقا دا قۇرىلىمدار بەلگٸلٸ بٸر قالىپتاسقان ىرعاقپەن جۇمىس ٸستەيتٸن. قازٸر كٶپ باسىلىمدا وسى مەسەلە اقساپ جاتىر. كەيدە ماعان ەلٸمٸزدەگٸ رەسپۋبليكالىق گازەتتەر حالىقپەن بايلانىسىن جوعالتىپ العان سەكٸلدٸ بولىپ تۇرادى. ەرينە, بٸر قاراساڭىز, رەداكتسيياعا جازىلعان حاتتىڭ بەرٸ شىعىپ جاتقان سيياقتى كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. بٸراق, ول جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ەمەس.
كەزٸندە بٸر جۋرناليست جٸگٸتتەر «كومسومولسكايا پراۆداعا» تەجٸريبەدەن ٶتۋگە بارعاندا, لەزدەمە باستالماي جاتىپ ولاردان رەداكتور: «قانداي حات بار?» دەپ سۇرايدى ەكەن. مٸنە, بۇل – حالىقپەن بايلانىستىڭ ەڭ جاقسى كٶرٸنٸسٸ. سونىمەن قاتار, ەگەر بٸر جۋرناليستٸڭ باسىلىمدا قانداي دا بٸر پوۆەسٸ شىقسا, وعان جان-جاقتان حات كەلٸپ جاتاتىن ەدٸ. ول حاتتاردا: «بۇل جٸگٸتتٸڭ پوۆەسٸ بىلاي جازىلىپتى» دەگەن تۇرعىدا جاقسى پٸكٸرلەردٸ ايتا كەلٸپ, سٶز قولدانىسىنداعى كەمشٸلٸكتەردٸ دە كٶرسەتٸپ وتىراتىن. ال قازٸر حالىقپەن تٸكەلەي بايلانىستىڭ وسىنداي كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ جوقتىعى انىق سەزٸلەدٸ.
تاعى بٸر مەسەلە بار. كەيدە بٸر ادامدار جاقسى بٸر ماقالا جازادى دا, ارتىنان كٶرٸنبەي كەتەدٸ. مەن تالاي ادامدى مىسالعا كەلتٸرە الامىن. ولاردىڭ كٶرٸنبەي كەتۋ سەبەبٸ نەدە? سەبەبٸ, ولاردى كەسٸبي تۇرعىدان كٶتەرمەلەۋ, ىنتالاندىرۋ تەتٸكتەرٸ دۇرىس جولعا قويىلماعان. مەسەلەن, ورىستىڭ پاۋستوۆسكيي دەگەن جازۋشىسى ٸسساپارلاردا جٷرٸپ, «قارا بۇعاز» سەكٸلدٸ ٷلكەن شىعارمالار جازدى. ەگەر كەز كەلگەن جۋرناليست بالقاش نە بولماسا, الاكٶل, ارال تۋرالى جازعىسى كەلسە, سول جەرلەرگە ارنايى بارۋى كەرەك. تەكەن ەلٸمقۇلوۆتىڭ جىلقىنى جازاتىنى سيياقتى ٷلكەن تاقىرىپتاردى مەڭگەرۋٸ جەنە يگەرۋٸ ٷشٸن كەسٸبي دەڭگەيگە جەتۋٸ كەرەك. ال ول دەرەجەگە جەتۋٸ ٷشٸن وعان جاقسى قالاماقى تٶلەنٸپ, قولداۋ كٶرسەتۋ قاجەت. بۇل بٷگٸندە كەز كەلگەن باسىلىمعا تەن مەسەلە بولىپ تۇر.
بۇلاردان بٶلەك, بٸز قازٸر جازىلعان ماقالادا ونىڭ ٶز پوەتيكاسى, ورىندالۋ ەرەكشەلٸگٸ, تەمپەرامەنتٸ بولۋى كەرەكتٸگٸن كٶبٸمٸز ەسكەرە بەرمەيمٸز. وچەرك جانرى كەزدەسپەيدٸ, ٸسساپارمەن بارىپ كەلٸپ, جازىلاتىن ارنايى ماقالالار جوق. بٸر ارناعا تٷسٸپ الىپ جازىلاتىن بٸرجاقتى دٷنيەلەر كٶپ كەزدەسەدٸ. كەزٸندە «يزۆەستييا» گازەتٸنٸڭ جۋرناليستەرٸ مەملەكەت باسشىسى بارعان جەردەگٸ ەلەۋمەتتٸك جاعدايدى, يا بولماسا ساياسي پورترەتتٸ عانا ەمەس, ونداعى جالپى اتموسفەرانى, احۋالدى سۇمدىق اشىپ بەرەتٸن. ال قازٸر كٶپ جۋرناليستە فيلوسوفييالىق ويلاۋ جٷيەسٸ ارقىلى ٷلكەن اۋقىمداعى دٷنيەنٸ بەرەتٸن قاسيەت بايقالا بەرمەيدٸ. جۋرناليستٸڭ بويىندا جازۋشىلىق تا, فيلوسوفييالىق تا, ەكونوميسكە دە, ەلەۋمەتتانۋشىعا دا تەن قاسيەتتەردٸڭ ۇشقىندارى بولۋى كەرەك. بٸزدە وسى جاعى كەمشٸن تٷسٸپ جاتادى. بۇل مەسەلە ەلٸمٸزدٸڭ بٷكٸل رەسپۋبليكالىق گازەتٸندە قوزعالۋى كەرەك.
جۋرناليست حالىقتى پسيحولوگييالىق تۇرعىدا جان-جاقتى زەرتتەي بٸلۋٸ كەرەك. ول ٷشٸن بٸر ەلگە بارىپ, ونى ارالاپ, ٷلكەن پسيحولوگييالىق وچەركتەر جازۋى قاجەت. حالىقتى بٸلمەۋ, ونىڭ ٸشٸنە تەرەڭٸرەك ٷڭٸلمەۋ دەگەن, مٸنە, وسىندايدان شىعادى. بٸزدٸ وسى جاعى قاتتى ويلاندىرادى. جالپى, حالىقتى ٷلكەن دەرەجەگە جەتكٸزۋ ٷشٸن, ٷلكەن بٸلٸمدارلىققا اپارۋ ٷشٸن جۋرناليستيكانىڭ ٷلكەن كورپۋسى قالىپتاسۋى كەرەك. مٸنە, وسىنداي قاداۋ-قاداۋ مەسەلەلەر شەشٸلگەندە عانا جۋرناليستيكانىڭ بەدەلٸ كٶتەرٸلمەك. ول كەزدە قوعام دا ٷلكەن ولجاعا كەنەلەر ەدٸ.
جۇماباي شاشتايۇلى,
«قازاق ەدەبيەتٸ» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى
.jpeg)