"سٷيٸنشٸ! ورىس تاريحشىسى كەنەسارى حاننىڭ بالاسىنىڭ جازباسىن تاريحي مۇراجايلار سٶرەسٸنەن كەزدەيسوق تاۋىپ الدى", - دەپ جازادى kaz.365info.kz تٸلشٸسٸ.
وندا كەنەسارى قاسىموۆ پەن سادىق كەنەساريننٸڭ ٶمٸرٸ جايلى بۇرىن-سوڭدى ەش جەردە جارييالانباعان ناقتى دەرەكتەر كەلتٸرٸلەدٸ ەكەن.
كەڭەس ٷكٸمەتٸ ٷشٸن قازاقتىڭ سوڭعى حانى — كەنەسارى جاۋ بولدى. ٶيتكەنٸ, قازاقتىڭ اقسٷيەگٸ ول جٷيەگە قايشى تاپتان ەدٸ. ودان سوڭ وداق دەگەن جەلەۋمەن ٶزٸنە باعىندارعان بۇراتانا ەلدەر ٷشٸن ٷلگٸ دە, كٶسەم دە مەسكەۋ بولۋى كەرەك بولدى. سوندىقتان ۇلتتىڭ ٶتكەن تاريحى اياۋسىز قىرقىلدى, كسرو-نىڭ باس يدەولوگى سۋسلوۆ كسرو قۇرامىنداعى ەلدەردٸڭ تاريحىن ٶز ىرقىنا قاراي جاساي باستادى. سالدارىنان قازاقتىڭ سوڭعى حانىنىڭ بەينەسٸ پارتييانىڭ باعىتىنا بايلانىستى بٸرەسە كەرتارتپاشىل, بٸرەسە ازاتتىق قوزعالىستىڭ كٶشباسشىسى رەتٸندە ٶزگەرٸپ, تاريحي دەرەكتەر سۇيىلىپ كەتتٸ. ەسەسٸنە ەل اراسىندا اڭىز بوپ تاراعان ەڭگٸمەلەردەن قازاق حالقى ٶزٸنٸڭ سوڭعى حانى تۋرالى بٸلٸپ, اۋىزشا بٸر-بٸرٸنە ونى مۇرا ەتتٸ. مٸنە, ەندٸ تابىلعان كەنەسارى حاننىڭ تٸكەلەي ۇرپاعى قالدىرعان جازبا ارقىلى ٷڭٸرەيٸپ تۇرعان تاريحىمىزدىڭ بٸر ورىنىن تولتىرىپ, بابامىزدىڭ ناسيحاتىن دۇرىستاپ پاش ەتۋگە ٷلكەن مٷمكٸندٸك تۋىپ وتىر.
ەكەسٸ كەنەسارى حان مەن اعاسى سادىق تۋرالى احمەت كەنەساريننٸڭ ەڭگٸمەسٸ اۋدارىلىپ, 1889 جىلى تاشكەنتتە باسپادان شىعارۋعا ەزٸرلەنگەن ەكەن. بٸراق ونىڭ تٷپنۇسقاسى جوعالىپ كەتٸپتٸ. تاريحشى يليا زايتسەۆ قۇجاتتى تاريحي مۇراجايدىڭ سٶرەلەرٸنەن كەزدەيسوق تاۋىپ الادى. سونىڭ نەگٸزٸندە مەسكەۋدە اتى اڭىزعا اينالعان بيلەۋشٸ — قازاقتىڭ سوڭعى حانى مەن ونىڭ سەرٸكتەستەرٸنە ارنالعان «كەنەسارى قاسىموۆ: تۇلعا, تاعدىر, دەۋٸر» اتتى كٸتاپ جارىققا شىقتى. جۋىردا مەسكەۋدەگٸ رەسەي مەملەكەتتٸك كٸتاپحاناسىنىڭ شىعىس ەدەبيەتٸ ورتالىعىندا تۋىنىڭ تۇساۋكەسەر رەسٸمٸ ٶتتٸ. اتالعان ٸس-شارانى ٶتكٸزۋگە رەسەيدەگٸ قازاقستاننىڭ ەلشٸسٸ جەردەمدەستٸ دەپ حابارلادى Sputnik اگەنتتٸگٸ.
64 پاراقتان تۇراتىن قۇجات وسى جىلدار بويى تانىمال تاريحي ارتەفاكتٸلەردٸ جيناۋشى مەن زەرتتەۋشٸ سىردارييا وبلىسى گۋبەرناتورى نيكولاي گوردەكوۆ قورىنىڭ سٶرەسٸندە ساقتالعان بولىپ شىقتى. نەگٸزٸ, قازاق حالقى ٷشٸن قۇندى مۇرا رف مەملەكەتتٸك تاريحي مۇراجايىنان 2004 جىلى تابىلعان ەكەن. بٸراق تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى يليا زايتسەۆ تٷپنۇسقانىڭ قۇندىلىعىن اڭعارماعانىن مويىندادى.
«بٸز كٶرمە جاسايتىن بولدىق. سٶيتٸپ مۇراعاتتاعى اسا كٶرنەكتٸ جازبالاردىڭ ٷلگٸلەرٸن تاڭداعان بولاتىنبىز. ول كەزدە مەن جازبانىڭ مەتٸنٸنە دە قاتتى نازار اۋدارماپپىن. بٸر جاعىنان, ول كەزدە مەن قازاقستان تاريحىن جاقسى بٸلمەيتٸنمٸن, سوندىقتان ونىڭ ماڭىزدىلىعىن دۇرىس باعالاي المادىم. كەيٸن, كەيكٸ باتىردىڭ باسى, كەنەسارى حان تۋرالى باسپاسٶزدە ايتىلا باستاعاندا, سول جازبا ەسٸمە تٷستٸ, ونى وقىپ شىعىپ بۇل قولجازبانىڭ اسا قۇندى ەكەنٸن بٸر-اق بٸلدٸم», — دەيدٸ زايتسەۆ.
بۇل قولجازبا قازاقستاندىق عالىمدار مەن تاريحشىلار ٷشٸن ماڭىزدى وقيعا بولىپ تابىلادى. ال ونى جارييالاۋ – قازاق تاريحىن جاڭاشا قاراۋدا اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ باستاۋىنا تٷرتكٸ بولماق. ورتالىق ازييا زەرتتەۋشٸلەرٸ ٷشٸن كەنەتتەن ٷلكەن زەرتتەۋگە مٷمكٸندٸكتەر اشىلدى. كەسٸبي باقىت تاريحشىنى كٷتپەگەن جەردەن تاپتى, الايدا ەرٸپتەستەرٸ زاڭدىلىقتى اتاپ كٶرسەتتٸ: «زايتسەۆ — شىن مەنٸندە قايسار جەنە بٸرٸزدٸ زەرتتەۋشٸ».
«رەسەيلٸك ەكٸ باستى قىران ٷنەمٸ ەكٸ جاققا: باتىسقا دا, شىعىسقا دا قارايتىن. جوعالىپ كەتكەن دەپ ەسەپتەلگەن قۇجاتتىڭ اسا مول بايلىقتار توپتاسقان مەسكەۋدەگٸ تاريحي مۇراجايدا تابىلۋى تاڭداندىرمايدى», — دەپ اتاپ ٶتتٸ شىعىستانۋشى يگور ابىلگازيەۆ.
