فوتو: ognialatau.kz
كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك كەز كەلگەن ەلدٸڭ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ قۇرامداس بٶلٸگٸ بولىپ تابىلادى. زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانى سونشا, ونى پايدالانۋشىلاردىڭ ٶزدەرٸن قورعاۋعا ۋاقىتى جوق. حاكەرلەردٸڭ شابۋىلدارى شىندىققا اينالىپ, ەلگە دە, قاراپايىم قازاقستاندىقتارعا دا وراسان زور زييان كەلتٸرۋدە. سوندىقتان مەملەكەت پايدالانۋشىلاردىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸ «ۇستاپ وتىرۋعا» ۇمتىلادى. دەمەك, «كيبەرقالقان» - بۇل پايدالانۋشىلاردى, ولاردىڭ اقپاراتتىق جٷيەلەرٸن, جەلٸلەرٸن جەنە باعدارلامالارىن تسيفرلىق شابۋىلداردان قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان قىزمەت, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
مۇنداي كيبەرشابۋىلداردىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى حاكەردٸڭ جەكە ماقساتتارى ٷشٸن وسى اقپاراتتى ودان ەرٸ تەرٸس پايدالانۋ ٷشٸن پايدالانۋشىنىڭ قۇپييا اقپاراتىن الۋ نەمەسە بٷكٸل بيزنەس-پروتسەستٸڭ جۇمىسىن بۇزۋ بولۋى مٷمكٸن. سوندىقتان, ەسٸرەسە, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ٸرٸ جەكە ۇيىمدار جاعدايىندا قازاقستان ٷشٸن, سونداي-اق ەلەمنٸڭ باسقا ەلدەرٸ ٷشٸن ينتەرنەتتە تيٸمدٸ جەنە قاۋٸپسٸز بولۋ ٷشٸن نەگٸزگٸ مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ دەل كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك سالاسىن دامىتۋ بولىپ تابىلادى. سوناۋ 2017 جىلى مەملەكەت كيبەرقىلمىسپەن كٷرەس مەسەلەسٸنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸنە نازار اۋدارعان بولاتىن. بۇدان كەيٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ مەن ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنە «قازاقستاننىڭ كيبەرقالقانى» جٷيەسٸن قۇرۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى. «قازاقستاننىڭ كيبەرقالقانى» تۇجىرىمداماسىنىڭ ماقساتى ەلەكتروندىق اقپاراتتىق رەسۋرستاردىڭ, اقپاراتتىق جٷيەلەردٸڭ جەنە اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ سىرتقى جەنە ٸشكٸ قاۋٸپتەردەن قاۋٸپسٸزدٸك دەڭگەيٸنە قول جەتكٸزۋ جەنە قولداۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى.
اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ ەسٸرەسە كوروناۆيرۋستىق پاندەمييا كەزٸندە ٶزەكتٸ بولدى. پاندەمييا كيبەرقىلمىستىڭ تٷرلەرٸ مەن اۋقىمىن كەڭەيتتٸ. جۇقتىرۋ قاۋپٸنەن قورقىپ, ادامدار ٶمٸرلٸك پروتسەستەرٸنٸڭ كٶپشٸلٸگٸن ٸس جٷزٸندە ازىق-تٷلٸك ساتىپ الۋدان باستاپ جۇمىس قاتىناستارىنا دەيٸن, دەرەكتەردٸڭ اعىپ كەتۋ ىقتيمالدىعى جوعارى ونلاين پلاتفورمالارعا اۋىستىردى. مۇنداي جاعدايلاردا اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, ٶسٸپ كەلە جاتقان كيبەرقاۋٸپتەرگە قارسى تۇرۋ, ازاماتتاردىڭ جەكە دەرەكتەرٸن, اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىمدى, ستراتەگييالىق ماڭىزدى وبەكتٸلەردٸ قورعاۋ جەنە تۇتاستاي العاندا ۇلتتىق اقپاراتتىق كەڭٸستٸكتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ارتتىرۋ قاجەت بولدى. وسى مٸندەتتەردٸڭ بارلىعىن شەشۋ ٷشٸن بۇل تۇجىرىمداما بەكٸتٸلدٸ.
تۇجىرىمداما مەملەكەتتٸك ورگانداردى اقپاراتتاندىرۋ, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ اۆتوماتتاندىرۋ سالاسىنداعى اعىمداعى جاعدايدى باعالاۋعا, «تسيفرلىق» ەكونوميكانى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارىنا جەنە ٶنەركەسٸپتەگٸ ٶندٸرٸستٸك پروتسەستەردٸ تەحنولوگييالىق جاڭعىرتۋعا, اقپاراتتىق قامتاماسىز ەتۋ اياسىن كەڭەيتۋگە نەگٸزدەلگەن. قۇجات ەلەكتروندىق اقپاراتتىق رەسۋرستاردى, اقپاراتتىق جٷيەلەر مەن تەلەكوممۋنيكاتسييا جەلٸلەرٸن قورعاۋ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسييالىق تەحنولوگييالاردى قاۋٸپسٸز پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك ساياساتتى ٸسكە اسىرۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن ايقىندادى.
2017 جىلدىڭ قازان ايىندا كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك تۇجىرىمداماسىن ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ ٸس-شارالار جوسپارى بەكٸتٸلدٸ, ونىڭ اياسىندا اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ستاندارتتارى جەتٸلدٸرٸلدٸ جەنە زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكٸتٸلدٸ. سونىمەن قاتار, سالالىق زاڭدا كومپيۋتەرلٸك ينتسيدەنتتەر نەتيجەسٸندە ۇيىمعا كەلتٸرٸلگەن مٷلٸكتٸك زالالدى, سونداي-اق دەرەكتەردٸڭ سىرتقا شىعۋى نەتيجەسٸندە جەكە تۇلعاعا كەلتٸرٸلگەن مورالدىق زالالدى ٶتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن «كيبەرساقتاندىرۋ» تٷسٸنٸگٸ ەنگٸزٸلدٸ. ەلٸمٸزدە العاش رەت جەكە دەرەكتەردٸ قورعاۋ سالاسىنداعى ۋەكٸلەتتٸ ورگان – قر مكقاج اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ انىقتالدى, ول وسى سالادا اۋقىمدى جۇمىستاردى اتقارۋدا. 2020 جىلى دەربەس دەرەكتەردٸ جيناۋ جەنە ٶڭدەۋ ەرەجەلەرٸ بەكٸتٸلدٸ, ولار جيناۋ كەزەڭٸنەن باستاپ جويىلۋ كەزەڭٸنە دەيٸنگٸ دەربەس دەرەكتەرمەن جۇمىس ٸستەۋ تەرتٸبٸ مەن تالاپتارىن انىقتايدى. 2020 جىلى EIR تۋرالى دەربەس دەرەكتەردٸ قورعاۋ تالاپتارىن (بايلانىس وپەراتورلارىنا, جەكە كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە قاتىستى تەكسەرۋ) جەنە ەلەكتروندىق قۇجاتتار مەن ەلەكتروندىق تسيفرلىق قولتاڭبا تۋرالى زاڭنامانى بۇزعانى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋ بويىنشا قۇقىق قولدانۋ تەجٸريبەسٸ ٸسكە قوسىلدى. 2018 جىلدان باستاپ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ينتسيدەنتتەرٸنە دەن قويۋدىڭ داعدارىسقا قارسى ۇلتتىق جوسپارى اياسىندا كيبەرقاۋٸپتەرگە دەن قويۋ تەتٸكتەرٸن سىناقتان ٶتكٸزۋ ٷشٸن مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋلار ٶتكٸزٸلدٸ.
2018 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸندە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق رەسۋرستارى مەن رەسپۋبليكانىڭ ماڭىزدى اقپاراتتىق ينفراقۇرىلىمىن كيبەرشابۋىلداردان جەنە كيبەرقىلمىستىق شابۋىلداردان قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق ٷيلەستٸرۋ ورتالىعىن (ۇقكٷو) قۇرىپ, جۇمىسىن باستادى. وقيعالار. 2020 جىلى 17 ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگان ورتالىقتاندىرىلعان تٷردە انتيۆيرۋستىق قورعانىسپەن, كومپيۋتەرلٸك شابۋىلدار مەن اقپاراتتىڭ اعىپ كەتۋٸن بولدىرماۋمەن, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك وقيعالارىن باقىلاۋمەن جابدىقتالعان. كٶرسەتٸلگەن باعدارلامالىق-تەحنيكالىق قۇرالداردى ەنگٸزۋ نەتيجەسٸندە مەملەكەتتٸك ورگاندارداعى اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق ٷيلەستٸرۋ ورتالىعى اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ 4 مىڭ ينتسيدەنتٸنە ەكەلگەن 55 مىڭنان استام بٸرەگەي وقيعا تٷرٸن تٸركەدٸ. مەملەكەت باسشىسىنا اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ماڭىزدى وقيعالارى تۋرالى حابارلاندى. 2022 جىلى قازاقستاندىق اقپاراتتىق جەلٸلەرگە حاكەرلەردٸڭ شابۋىلدارى ەسٸرەسە كٶپ بولدى, بٸراق «كيبەرقالقان» تۇجىرىمداماسىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن باسقا ينتەرنەت پايدالانۋشىلاردىڭ جۇمىسىن تۇراقتاندىرۋعا مٷمكٸندٸك تۋدى.
بيىلعى 2023 جىلى تۇجىرىمداما ٶز جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسىن شىعاراتىن بولادى, قازٸردٸڭ ٶزٸندە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا قازاقستان كيبەرقاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸنٸڭ جۇمىس ٸستەۋٸنٸڭ جەتٸلدٸرٸلگەن, جاقسى جۇمىس ٸستەيتٸن مەحانيزمٸن الدى دەپ ايتۋعا بولادى.
