كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بٸرلەسكەن وتىرىسىنا قاتىسىپ, التىنشى سايلانىمنىڭ ەكٸنشٸ سەسسيياسىن اشتى.
مەملەكەتتٸك ەنۇران ورىندالعاننان كەيٸن ەلباسى ن.نازارباەۆ ەلدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن تىنىشتىعى, ەكونوميكامىزدىڭ دامىپ, حالقىمىزدىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋ جولىندا دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا تۇرعان جاڭا مٸندەتتەر مەن قابىلداناتىن قاجەتتٸ زاڭ جوبالارى تۋرالى ايتتى.
قۇرمەتتٸ دەپۋتاتتار, دەپ باستادى سٶزٸن ەلباسى. بارشاڭىزدى جاڭا پارلامەنتتٸك ماۋسىمنىڭ باستالۋىمەن قۇتتىقتايمىن. جەر-جەردە سايلاۋشىلارمەن كەزدەسٸپ, جاڭا وي-پٸكٸرلەر جيناقتادى دەپ سەنەمٸن.
بيىلعى سەسسييا قاستەرلٸ تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 25 جىلدىعىن تويلايتىن كەزەڭگە ساي كەلٸپ وتىر. قازٸر ەلەمدٸك ەكونوميكا اسا كٷردەلٸ كەزەڭدەردٸڭ بٸرٸن باستان ٶتكەرۋدە. شەكارا تالعامايتىن تەرروريزم مەن ەكسترەميزم دٷنيەنٸڭ بارلىق قيىرىن شارپىپ كەلەدٸ. مۇنىڭ بەرٸ جاھاندىق ەلەمنٸڭ اجىراماس بٶلٸگٸ – قازاقستانعا دا ىقپالىن تيگٸزۋدە. سوعان قاراماستان, بٸز زاماننىڭ سىن-قاتەرلەرٸنە لايىقتى جاۋاپ بەرۋ ٷشٸن زور قىزمەتتەر اتقارىپ كەلەمٸز.
مەملەكەت باسشىسى بۇدان ەرٸ ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك تاريحىنىڭ ەكٸنشٸ شيرەگٸن تىڭ قارقىنمەن باستايتىنىنا توقتالدى. بٸز «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسىندا كٶزدەگەن ماقساتتارىمىزعا ٷزدٸكسٸز ۇمتىلاتىن بولامىز. الدىمىزدا ٷلكەن مٸندەتتەر مەن اۋقىمدى جۇمىستار تۇر. بۇل ورايدا, پارلامەنتكە دە زور جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلەدٸ. 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانى جٷزەگە اسىرۋدىڭ ۇلت جوسپارىن زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ قارقىنمەن جالعاسىن تابۋى قاجەت. ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا قاجەتتٸ كٶپتەگەن زاڭدار قابىلداۋ كەرەك. ولاردىڭ ٸشٸندە كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن, قىسقا مەرزٸمدە قابىلداۋ قاجەت زاڭدار بار. مەن كەسٸبي پارلامەنتٸمٸز ٶزٸنە جٷكتەلگەن تاريحي مٸندەتٸن ابىرويمەن اتقارارىنا سەنٸمدٸمٸن, دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, پارلامەنتتٸڭ ەكٸنشٸ سەسسيياسى جۇمىسىن جاۋاپتى تاريحي كەزەڭدە باستاپ وتىر.
بٸرٸنشٸدەن, قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىق مەرەيتويىن قارسى الۋعا دايىندالۋدا. بۇل – جىلدىڭ ەڭ نەگٸزگٸ وقيعاسى. بٸزگە ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق جەتٸستٸگٸن سارالاۋ قاجەت. مەرەيتويلىق وقيعانىڭ ٶزٸ تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىنىڭ قورىتىندى كەزەڭٸ بولۋى تيٸس. بٸز قول جەتكٸزە العان ناقتى نەتيجەلەردٸ ەربٸر قازاقستاندىقتىڭ سەزٸنگەنٸ قاجەت. سونداي-اق, بولاشاق جوسپارلاردى دا ايقىنداۋ ماڭىزدى. ەكٸنشٸدەن, بٸز قازاقستاندى جان-جاقتى جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ ۇلت جوسپارىن جٷزەگە اسىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە كٸرٸستٸك. پارلامەنتكە ٷكٸمەتپەن بٸرلەسكەن سىندارلى جۇمىس دەستٷرٸن جالعاستىرعان جٶن. جاڭا زاڭداردى ەزٸرلەۋ جەنە قابىلداۋ جٶنٸندەگٸ بارلىق مەسەلە بويىنشا ٷكٸمەتپەن تىعىز ەرٸ ٷيلەسٸمدٸ ٸس-قيمىل جٷرگٸزۋ كەرەك, بۇل رەتتە زاڭدار جەتە پىسىقتالۋى جەنە ساپالى بولۋى تيٸس.
قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ ايتۋىنشا, ەسٸرەسە, سەنات پەن مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىنىڭ حالىققا جاڭا زاڭنامانىڭ ماقساتى مەن مٸندەتتەرٸن تٷسٸندٸرۋدەگٸ رٶلٸن كٷشەيتۋ ماڭىزدى. ەڭ الدىمەن, ازاماتتاردىڭ نازارىن زاڭداردىڭ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك وڭ ەسەرٸنە, بيزنەستٸ دامىتۋداعى جەنە حالىقتىڭ كەڭ اۋقىمىنىڭ باقۋاتتىلىعىن كٶتەرۋدەگٸ پايداسىنا اۋدارۋ كەرەك.
ٷشٸنشٸدەن, ەلەمدٸك ەكونوميكالىق جەنە ساياسي احۋال كٷردەلٸ بولىپ قالىپ وتىر. ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن دامىعان جەنە دامۋشى ەكونوميكالارى قيىندىقتاردى سەزٸنۋدە. ەلەمدٸك نارىقتارداعى باعانىڭ قۇلدىراۋى مەن قۇبىلمالىلىعى حالىقارالىق ساۋدانى ەلسٸرەتتٸ. ەلدەر اراسىنداعى ينۆەستيتسييالىق اعىندار كٶلەمٸ تٶمەندەدٸ. وسىنىڭ بەرٸ قازاقستانداعى احۋالعا تەرٸس ەسەر ەتۋدە, ٶيتكەنٸ, بٸز ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ بٸر بٶلٸگٸمٸز. وسىنداي جاعدايدا ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ داعدارىسقا قارسى ٸس-قيمىل جوسپارىن جٷزەگە اسىرۋ جالعاسادى, ول جاڭا شارالارمەن ۋاقتىلى تولىقتىرىلىپ وتىرادى.
بەس ينستيتۋتتىق رەفورما, يندۋسترييالاندىرۋدىڭ ەكٸنشٸ بەسجىلدىعى, «نۇرلى جول» جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتى اياسىندا ەكونوميكا ٶسٸمٸنٸڭ جاڭا درايۆەرلەرٸن جٷيەلٸ تٷردە قالىپتاستىرۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك شيكٸزات ٶنٸمدەرٸ باعاسىنىڭ قۇبىلۋىنا تەۋەلدٸلٸگٸن تٶمەندەتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ ماڭىزدى. سوندىقتان بٸز, ەڭ الدىمەن, شيكٸزاتتىق ەمەس ٶنٸمدەردٸ ەكسپورتقا شىعاراتىن كەسٸپورىنداردى مەملەكەتتٸك قولداۋعا باسىمدىق بەرەمٸز, دەدٸ ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى جاڭا گەوساياسي سىن-قاتەرلەردٸ ەسكەرۋ قاجەتتٸگٸن دە ايتتى. حالىقارالىق قاتىناستار جٷيەسٸ جەتەكشٸ دەرجاۆالاردىڭ اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتىڭ ٶسۋٸ سالدارىنان بولجاپ بولمايتىن سيپات الدى. بۇل ەلەمدٸك قوعامداستىقتىڭ حالىقارالىق تەرروريزممەن جەنە ەكسترەميزممەن كٷرەسٸن قيىنداتادى.
ٶتكەن جازداعى وقيعالار كٶرسەتكەندەي, ەلەمدە بٸردە-بٸر ەل تەررورشىلار شابۋىلىنان قورعالماعان. سونداي-اق, تەررورلىق قاۋٸپ-قاتەر قازاقستان ٷشٸن دە ٶمٸر شىندىعى بولىپ تابىلادى. جاھاندىق سوعىستىڭ الدىن الۋ جەنە ادامزاتتىڭ ٶز-ٶزٸن يادرولىق قارۋمەن جويىپ جٸبەرۋ قاۋپٸ بٷگٸن قايتادان حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالدى.
تەۋەلسٸزدٸك عاسىرىنىڭ ەكٸنشٸ شيرەگٸن بٸز قيىن كەزەڭدە باستاعالى وتىرمىز. الايدا, بۇل جاعداي عاسىر ورتاسىندا جەتەمٸز دەپ وتىرعان ۇلى ماقساتىمىز – قازاقستاندى ەۋرازييانىڭ ەڭ دامىعان ەلدەرٸ قاتارىنا, ياعني ەلەمنٸڭ دامىعان مەملەكەتتەرٸ كلۋبىنا قوسپاق نيەتٸمٸزگە كەدەرگٸ جاساماۋى تيٸس, دەپ اتاپ ٶتتٸ مەملەكەت باسشىسى بۇل بٷكٸل مەملەكەتتٸڭ, ونىڭ ٸشٸندە بيلٸكتٸڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعىنىڭ بۇرىنعىدان دا تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەۋٸن, قوعامنىڭ بٸرلٸگٸن, تابىسقا جەتۋ جولىندا تۇتاستاي جۇمىلۋدى قاجەت ەتەتٸنٸن اتاپ كٶرسەتتٸ. تۇراقتىلىق جەنە قازاقستاندىقتاردىڭ ٶزارا تٷسٸنٸستٸگٸ مەن تولەرانتتىلىعى جاعدايىندا عانا العا قويعان ماقساتتارعا جەتە الاتىنىمىزدى ايتتى. بۇدان ەرٸ ەلباسى وسى سەسسييادا قارالۋى تيٸس زاڭ جوبالارىنا توقتالدى.
جاڭا سەسسييادا سٸزدەر تالقىلاپ, قابىلداۋلارىڭىز كەرەك 50-گە جۋىق زاڭ جوباسى بار. جەتٸ جاڭا زاڭدى دەپۋتاتتاردىڭ ٶزدەرٸ ۇسىنىپ, ٷكٸمەت قابىلدادى. بۇل باستامالار دەپۋتاتتار كورپۋسىنىڭ جوعارى كەسٸبي دەڭگەيٸن دەلەلدەيدٸ. 28 جوبا بويىنشا تالقىلاۋ ٶتكەن سەسسييادا باستالدى. 2016 جىلدىڭ زاڭ جوبالارى جۇمىسىنىڭ جوسپارىنا سەيكەس ٷكٸمەت مەجٸلٸستٸڭ تالقىلاۋىنا 4 جوبا ۇسىندى, تاعى 7 جوبا وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن ۇسىنىلادى. بٸرقاتار زاڭ جوبالارىن ٷكٸمەت مەجٸلٸستٸڭ قاراۋىنا كەزەكتەن تىس ەنگٸزەدٸ. جالپىلاي العاندا, دەپۋتاتتىق كورپۋستى مىناداي باعىتتار بويىنشا ٷلكەن جۇمىس كٷتٸپ تۇر, دەپ اتاپ ٶتتٸ مەملەكەت باسشىسى.
بٸرٸنشٸ. ەل قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ زاڭنامالىق نەگٸزٸن نىعايتۋ. ەلەمنٸڭ ٶزگە ەلدەرٸ سيياقتى قازاقستان دا تٸكەلەي تەررورلىق قاۋٸپ-قاتەرگە كەز بولدى. اقتٶبە مەن الماتىداعى تەررورلىق اكتٸلەردٸڭ سالدارىنان ۇلتتىق ۇلان ساربازدارى, پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ جەنە ەشبٸر جازىعى جوق ازاماتتار قازاعا ۇشىرادى. وسىنداي جاعدايدا مەملەكەت ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋى تيٸس. مەنٸڭ تاپسىرمام بويىنشا ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە قارسى كٷرەس, قارسى بارلاۋ قىزمەتٸ, داكتيلوسكوپييالىق جەنە گەنومدىق تٸركەۋ, پروباتسييا, اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ بويىنشا 7 زاڭ جوباسى جاسالىپ, مەجٸلٸس قاراۋىنا ەنگٸزٸلەدٸ. دەپۋتاتتاردىڭ جوبالاردى مۇقييات قاراپ, وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيٸن قابىلداۋىن سۇرايمىن, دەپ اياقتادى سٶزٸن ن.نازارباەۆ.
ەكٸنشٸ. ۇلت جوسپارىن جٷزەگە اسىرۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ. ەڭ الدىمەن, ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋ ٷشٸن باعالاۋ, كوللەكتورلىق جەنە جەكە دەتەكتيۆتٸك قىزمەت, زارداپ شەككەندەردٸڭ شىعىنىن ٶتەۋ قورى تۋرالى زاڭنامالىق اكتٸلەردٸ قابىلداۋ ماڭىزدى مەنگە يە بولماق.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ حالىقارالىق پراكتيكاسى مەن تەجٸريبەسٸن ەسكەرە وتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەمييالىق جەنە باسقارۋشىلىق دەربەستٸگٸن زاڭنامالىق تۇرعىدا كەڭەيتۋ قاجەت.
دەپۋتاتتارعا جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىنىڭ دەربەس بيۋدجەتٸن ەنگٸزۋ بٶلٸگٸندە زاڭناماعا قوسىمشالار قابىلداۋ قاجەت بولادى.
ەلەكتر ەنەرگيياسى مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ زاڭناماعا بٸرقاتار ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ قاراستىرىلعان. ولار ەنەرگييانى تاراتۋ شىعىندارىن تٶمەندەتۋدٸ جەنە تيٸسٸنشە, تۇتىنۋشىلار ٷشٸن ونىڭ قۇنىن ازايتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىن كٶزدەيدٸ.
ەلباسى سول سيياقتى, ستاندارتتاۋ تۋرالى زاڭنامالار پاكەتٸنٸڭ دە ماڭىزى زور ەكەنٸن ايتتى.
ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, مەن جەر رەفورماسى جٶنٸندەگٸ كوميسسييانىڭ جەر كودەكسٸنٸڭ جەكەلەگەن نورمالارىنا قاتىستى موراتورييدٸڭ كٷشٸندە تۇرۋ مەرزٸمٸن 2021 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىنا دەيٸن ۇزارتۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولدادىم. جەر رەفورماسى جٶنٸندەگٸ كوميسسييا قوعامدى تولعاندىرعان پروبلەمالى مەسەلەلەردٸ تالقىلاي وتىرىپ, ٷلكەن جۇمىستار جٷرگٸزدٸ. ٷكٸمەت ەنگٸزەتٸن جەكەلەگەن زاڭ جوباسىندا كٶرٸنٸس تابۋى تيٸس بٸرقاتار ۇسىنىستار قالىپتاستىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, ول اۋىلشارۋاشىلىق ماقساتىنداعى جەرلەردٸ بەرۋ پروتسەدۋرالارىن جەتٸلدٸرۋ, ولاردىڭ ۇتىمدى پايدالانىلۋىنا باقىلاۋدى كٷشەيتۋ مەسەلەلەرٸنە قاتىستى, دەپ اتاپ ٶتتٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
مەملەكەت باسشىسى جەر زاڭناماسىنا تٷزەتۋلەر ەنگٸزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداۋ كەزٸندە ٷكٸمەتتٸڭ اگروٶنەركەسٸپ سالاسىنا قارجى تارتۋ ماقساتىن باسشىلىققا العانىن ەسكە سالدى. اۋىل شارۋاشىلىعىن كٶتەرۋ وعان ٸلەسە كٶپتەگەن سالالاردىڭ دامۋىنا جاعداي تۋعىزباق. سالاعا ىقپال جاساۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸڭ قانشالىقتى كٷش-جٸگەر جۇمساعانىن بارلىق اگرارشىلار بٸلەدٸ. ەر جىل سايىن اگرارلىق سەكتورعا ايتارلىقتاي قارجى سالىنادى, بٸراق ولار بارلىق ۋاقىتتا بٸردەي ٶزٸن-ٶزٸ اقتاپ, كەرٸ قايتا بەرمەيدٸ. قازٸرگٸ زامانعى ەكونوميكادا ولاي بولۋعا تيٸس ەمەس. سەبەپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ تٶمەندٸگٸندە جاتىر, ونى كٶتەرۋ ٷشٸن قوسىمشا قارجىلار سالۋ قاجەت. بٷكٸل ەلەمدە اگرارلىق سەكتورعا ينۆەستيتسييالار تارتۋ ٷشٸن جۇمىس ٸستەيدٸ.
سوعان وراي ەلباسى بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸز دە اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دەڭگەيٸ مەن ساپاسىن كٶتەرۋ ٷشٸن كٶبٸرەك كاپيتال سالىمدارىن تارتقىسى كەلەتٸنٸن ايتتى. ەگەر بۇل جۇمىس تٷسٸندٸرۋدەن باستالىپ, ودان كەيٸن عانا زاڭ قابىلدانعاندا, وندا احۋال باسقاشا بولار ەدٸ. بۇل اسپەكتٸلەردٸ زاڭ شىعارۋشىلار اگرارلىق سالانى رەتتەيتٸن زاڭ جوبالارىمەن جۇمىس ٸستەگەن كەزدە ەسكەرۋٸ تيٸس, دەپ اتاپ ٶتتٸ مەملەكەت باسشىسى.
ٷشٸنشٸ. پارلامەنتكە ٷش جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراپ, قابىلداۋعا تۋرا كەلەدٸ. وندا مەن ايتىپ ٶتكەن جاھاندىق تەندەنتسييالار مەن سىن-قاتەرلەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, 2017-2019 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەت ساياساتىنىڭ قاعيداتتارى مەن وعان قاتىستى كٶزقاراستار انىقتالاتىن بولادى. مەملەكەت كەپٸلدەندٸرگەن ەلەۋمەتتٸك پاكەتتٸڭ شىعىستارى كٶلەمٸن ساقتاۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ەڭگٸمە بٸرٸنشٸ كەزەكتە زەينەتاقىلار, جەردەماقىلار, ستيپەندييالار جەنە ٶزگە دە ەلەۋمەتتٸك تٶلەماقىلار تۋرالى بولىپ وتىر, دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, بيۋدجەت ساياساتىن قانداي دا بولماسىن جاعدايدا قازاقستاندىقتاردىڭ ٶمٸر دەڭگەيلەرٸن تٶمەندەتۋگە جول بەرٸلمەيتٸندەي ەتٸپ قالىپتاستىرۋ قاجەت.
ۇلتتىق قوردان بەرٸلەتٸن كەپٸلدٸ ترانسفەرتتەر تۋرالى, سونداي-اق, رەسپۋبليكالىق جەنە ٶڭٸرلٸك بيۋدجەتتەر اراسىنداعى ترانسفەرتتەردٸڭ كٶلەمٸ تۋرالى زاڭدار ٷش جىلدىق بيۋدجەتپەن بٸر پاكەتتە ٶتەدٸ. پارلامەنت پەن ٷكٸمەت بيۋدجەت قارجىلارىن يگەرۋ مەسەلەسٸنە قاتاڭىراق باقىلاۋ جاساۋى تيٸس. ونىڭ ٷستٸنە بيۋدجەت شىعىستارىن يگەرمەۋ پروبلەماسى سالالىق تا, ٶڭٸرلٸك تە دەڭگەيلەردە ورىن الۋىن جالعاستىرۋدا. بٶلٸنگەن قارجىلار ەكونوميكانى دامىتۋعا, جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە جەنە حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جۇمىس ٸستەۋٸ تيٸس, دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
تٶرتٸنشٸ. دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ قازاقستان بەكٸتكەن بٸرقاتار حالىقارالىق كەلٸسٸمدەردٸ راتيفيكاتسييالاۋ مەسەلەلەرٸن قاراۋىنا تۋرا كەلەدٸ.
بەسٸنشٸ. پارلامەنت – ول حالىق ٶكٸلدٸگٸنٸڭ باستى ورگانى. سوندىقتان پارلامەنت پالاتالارىنىڭ قىزمەتٸ قوعام ٷشٸن بارىنشا اشىق بولۋى تيٸس. زاڭدارعا دەگەن قاجەتتٸلٸك پەن ولاردى قابىلداۋدىڭ بٷكٸل قيسىنى قازاقستاندىقتارعا تٷسٸنٸكتٸ بولۋىنىڭ ماڭىزى زور. كٷزدەن باستاپ سەنات پەن مەجٸلٸس جۇمىستارىن, سونداي-اق, پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بٸرلەسكەن وتىرىستارىن ونلاين رەجٸمٸندە تٸكەلەي تاراتۋ وعان جاعداي جاسايتىن بولادى.
مەملەكەت باسشىسى زاڭ شىعارۋشىلىق ٷدەرٸسٸنٸڭ شەڭبەرلەرٸن كەڭەيتە تٷسۋ قاجەتتٸگٸنە دە توقتالدى. جوبالاردى دايىنداۋ ساتىسىندا وعان قوعامدىق ساراپشىلاردى, پارلامەنتتٸك ەمەس پارتييالاردىڭ, ٷەۇ جەنە باق ٶكٸلدەرٸن تارتۋ قاجەت. ەىدۇ ەلدەرٸنٸڭ حالىقتى الدىن الا قۇلاقتاندىرۋ جەنە قاجەتتٸ قۇقىقتىق جاڭا باستامالاردى قوعامدىق تالقىلاۋ جٶنٸندەگٸ تەجٸريبەسٸن بەلسەندٸ پايدالانعان جٶن, دەپ اتاپ ٶتتٸ ەلباسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, زاڭ شىعارۋ ٷدەرٸسٸنە قاتىساتىن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ بارلىق باسشىلارى, سونداي-اق, پارتييالىق فراكتسييالار قوعامدى جوسپارلانىپ وتىرعان زاڭنامالىق باستامالار تۋرالى تۇراقتى تٷردە اقپاراتتاندىرىپ وتىرۋى كەرەك. بۇل ورايدا پارلامەنتتٸك فراكتسييانىڭ باستاماشىلىق رٶلٸ جەنە «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ بارلىق قۇرىلىمدارى مەن فيليالدارىنىڭ ىرعاقتى ٸس-قيمىلى ايرىقشا ماڭىزدى. زاڭداردى قابىلداۋ ٷدەرٸسٸنە دەگەن مۇنداي كٶزقاراس قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتىق مەدەنيەتٸن ارتتىراتىن بولادى.
وتىرىسقا تٶراعالىق ەتكەن پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ تٶراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين بارلىق دەپۋتاتتار اتىنان ەلباسىنا پارلامەنتتٸڭ ەكٸنشٸ سەسسيياسىن اشىپ, الداعى جۇمىستىڭ باسىم باعىتتارىن بەلگٸلەپ بەرگەنٸ ٷشٸن زور العىس بٸلدٸردٸ. بٸرلەسكەن وتىرىسقا ەلٸمٸزدٸڭ پرەمەر-مينيسترٸ, مەملەكەتتٸك حاتشىسى, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسشىسى, كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ, جوعارعى سوتتىڭ جەنە ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ تٶراعالارى, بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىستى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سٶزٸنەن, دەپۋتاتتار كورپۋسىنىڭ الدىنا قويعان مٸندەتتەردەن العان ەسەرٸ تۋرالى مەجٸلٸس دەپۋتاتى اباي تاسبولاتوۆ ايتىلعانداردىڭ بەرٸ دە بارىنشا ٶزەكتٸ مەسەلەلەر ەكەنٸن اۋىزعا الدى. ەلەۋمەتتٸك جاعىنان قورعالۋعا تيٸستٸ ەلجۋاز توپتارعا قولداۋ بٸلدٸرۋ مەسەلەلەرٸنە پرەزيدەنتتٸڭ كەزەكتٸ رەت نازار اۋدارىپ, ولاردى جەتٸلدٸرۋ قاجەتتٸگٸن ايتقانى دۇرىس دەپ سانايتىنىن جەتكٸزدٸ. ەلدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ساقتاۋ مەسەلەلەرٸ جەنە ونى جەتٸلدٸرۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قابىلداناتىنىن ايتقانى دا مەنٸڭ ويىمنان شىقتى. مەن ٶزٸم بۇرىنعى ەسكەري قىزمەتكەر بولعاندىقتان, ەلدٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸنە بٸرٸنشٸ كەزەكتە نازار اۋدارامىن. بٷگٸنگٸ تاڭداعى تەرروريستٸك, ەكسترەميستٸك ەرەكەتتەردٸڭ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزگە دە جەتكەنٸ مەنٸ قاتتى الاڭداتادى. وسىندايلاردى بولدىرماۋ ٷشٸن زاڭنامالارىمىزدى قاتاڭداتۋ بٷگٸنگٸ تاڭداعى ٶزەكتٸ مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ. پرەزيدەنتتٸڭ سونداي زاڭنىڭ قابىلدانۋى كەرەكتٸگٸن ايتقانى مەنٸڭ ويىمنان شىقتى. سول زاڭ جوباسى بٸزگە وسى قىركٷيەك ايىنىڭ اياعىندا قارالۋعا كەلەدٸ ەكەن. بۇل ٶتە دۇرىس مەسەلە دەپ سانايمىن. ونىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ جولىندا بارىنشا جەتٸلگەن, تيٸمدٸ بولۋى ٷشٸن ٶز تاراپىمنان دا ٷلەسٸمدٸ قوسۋعا دايىنمىن, دەدٸ اباي تاسبولاتوۆ.
پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ ٸشٸندەگٸ اقساقالدارىنىڭ بٸرٸ, كٶرنەكتٸ مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ قۋانىش سۇلتانوۆ تا ەلباسىنىڭ سٶزدەرٸ تۋرالى ٶزٸنٸڭ اقجارما پٸكٸرٸن ورتاعا سالدى. پرەزيدەنت دٷنيەجٷزٸلٸك قوعامداستىقتا, سونىڭ ٸشٸندە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە بولىپ جاتقان جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, حالقىمىزدىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن تٶمەندەتپەۋ شارالارىنا ايرىقشا مەن بەردٸ. قابىلداناتىن زاڭداردىڭ بەرٸ دە حالىقتىڭ مٷددەسٸنە, ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋعا قىزمەت ەتۋٸ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار, ول قابىلداناتىن زاڭدار الدىمەن حالىق اراسىندا تالقىلانۋى كەرەكتٸگٸن ايتتى. سونىڭ ٸشٸندە «جەر تۋرالى» زاڭنىڭ قوعامداعى ەرتٷرلٸ پٸكٸرلەردٸ ەسكەرمەي قابىلدانعاندىعىن مىسالعا الا وتىرىپ, مۇندايدىڭ الداعى ۋاقىتتا ورىن الماۋىن ەسكەرتتٸ. سٶيتٸپ, زاڭ قابىلداۋ ٸسٸندە مەيلٸنشە اشىقتىق, تالقىلاۋ ٷدەرٸستەرٸ بارىنشا مٶلدٸر بولادى. زاڭ جوبالارى مٷددەلٸ توپتار, ٷەۇ, باق ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن تالقىلانباق. قابىلداناتىن زاڭداردىڭ قاجەتتٸلٸگٸ حالىققا جەتكٸزٸلٸپ, كەڭٸنەن تانىستىرىلىپ وتىرۋى كەرەك. مٸنە, وسىنداي مەسەلەلەرگە ەلباسى ٶزٸنٸڭ سٶزٸندە ەرەكشە ەكپٸن تٷسٸرٸپ ايتتى, دەدٸ دەپۋتات.
سەناتور سەرسەنباي ەڭسەگەنوۆ تە ەلباسى ٶزٸنٸڭ سٶزٸندە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ مەسەلەلەرٸنە ەرەكشە نازار اۋدارعانىنا تەنتٸ بولعاندىعىن جەتكٸزدٸ.
پرەزيدەنت جاھاندىق قاۋٸپتەر – تەرروريزم مەن دٸني ەكسترەميزم سيياقتى نەۋبەتتەردٸڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان زاڭنامالىق اكتٸلەرگە ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلەتٸن زاڭ قابىلداناتىنىن اتاپ ٶتتٸ. بٸز جازعى دەمالىس كٷندەرٸندە اقتٶبە, اتىراۋ وبلىستارىنىڭ حالقىمەن كەزدەستٸك. سوندا ولاردىڭ بەرٸ دە بٸراۋىزدان ەلدەگٸ تىنىشتىقتىڭ قامتاماسىز ەتٸلۋٸن تالاپ ەتتٸ. ەلدە تىنىشتىق پەن تاتۋلىق بولماسا, الدىمىزعا قويىپ وتىرعان ماقساتتارىمىزعا, ۇلى مۇراتتارىمىزعا قول جەتكٸزۋ مٷمكٸن ەمەس. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ پارلامەنت سەسسيياسىن اشقاننان كەيٸن دەپۋتاتتارمەن بەيرەسمي جاعدايدا كەزدەسكەن ەدٸ, سول جەردە مەن وعان اتالمىش زاڭدى حالىق كٷتٸپ وتىرعانىن جەتكٸزٸپ, العا قويىلعان مٸندەتتەردٸ ولار قىزۋ قولدايتىنىن بٸلدٸردٸم. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت ٷشجىلدىق بيۋدجەتتٸڭ قابىلداناتىنىن ايتتى. وسى جەردە ەلباسى ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان, بيۋدجەتتٸ قابىلداۋ بارىسىندا بارلىق ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەر تولىق ساقتالۋى قاجەتتٸگٸن تالاپ ەتتٸ. بۇل دا ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە, دەدٸ سەناتور.
سٶيتٸپ, جاڭا سەسسييا ٶزٸنٸڭ جۇمىسىن باستاپ كەتتٸ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلدەگٸ ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ زاڭنامالىق شەشٸمٸن مٸندەتتەگەن سٶزدەرٸ دەپۋتاتتاردىڭ دا ويىنان شىعىپ, ولاردىڭ قۇلشىنىسىن ارتتىرعانى كٶرٸنٸپ تۇردى.
جاقسىباي سامرات,
لەيلا ەدٸلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
.jpeg)