تابيعاتتا دەمالۋ كٸمگە بولسا دا ارتىق ەتپەيدٸ. جاعدايىمىز جەتسە, شەتكە شىعۋعا اسىعامىز. دەسە دە, بٸزدٸڭ ەلٸمٸزگە كەلٸپ, دەمالاتىن تۋريستتەر سانى جىل سايىن ٶسۋدە. وسىعان سەيكەس ەلٸمٸزدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە ورنالاسقان تۋريستٸك ورىندار سانى دا قارقىندى ارتۋدا. جىلدىڭ قاي مەزگٸلٸندە, قاي جەردە دەمالۋعا بولاتىندىعى تۋرالى قازاقستانداعى دەمالىس ورىندارىنىڭ رەيتينگٸن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.
قاپشاعاي سۋ قويماسى
قاپشاعاي سۋ قويماسى – الماتى تۇرعىندارى ٷشٸن كەلۋشٸلەرٸ كٶپ, قازاقستانداعى ٸرٸ دەمالىس ورىندارىنىڭ بٸرٸ.
قاپشاعاي سۋ قويماسى ٸلە ٶزەنٸنٸڭ اعىنىن رەتتەۋ ٷشٸن بٶگەت جەنە قاپشاعاي ايماعىندا گەس پلوتيناسى قۇرىلىسىمەن قۇرىلعان (1965-1980).سۋمەن تولتىرۋ 1970 جىلى باستالدى.
سۋدىڭ تەمپەراتۋراسى مامىردا-ماۋسىمدا 18-20 گرادۋس, شٸلدە-تامىزدا 22-28 گرادۋس, قىركٷيەكتە 18-20. بٷگٸنگٸ كٷنٸ قاپشاعاي الماتى وبلىسىنىڭ ەڭ تانىمال جازعى دەمالىس ورتالىعى, تۋريستەر ٶز تاڭداۋلارىنا ٶتە ريزا بولىپ قايتادى. ەڭ جاقسى بٶلٸگٸ بۇل سولتٷستٸك جاعالاۋى بولىپ كەلەدٸ, مۇندا كٶپتەگەن دەمالىس ورىندارى مەن پانسيوناتتار, ساناتورييلەر ورنالاسقان. سۋ قويماسىنىڭ وڭتٷستٸك جەنە سولتٷستٸك جاعالاۋلارىندا 296 دەمالىس زوناسى مەن دەمالىس بازالارى ورنالاسقان.
«Marine club Esperanza» - تابيعات پەن ادام قولىمەن جاسالعان تاماشا دەمالىسقا ارنالعان ەسەم اۋماق . «Marine club Esperanza» دا دەمالىس ناعىز تىنىش دەمالىس ٸزدەگەن ادامدارعا ارنالعان. مۇندا ەر قوناق قارجى مٷمكٸندٸكتەرٸنە قاراي, دەمالىس ٷشٸن ٶزٸ قالاعان جاعدايىن جاساي الادى.«Marine club Esperanza» بٸركەلكٸ سەۋلەت ٷلگٸسٸمەن جاسالعان. لاندشافتتىق كٶركەمدەۋ جوبانىڭ جالپى كٶرٸنٸسٸن جاقسارتىپ, قوعامدىق اۋماققا سەندٸ جارىق بەرەدٸ.
«More lux» – قاپشاعايداعى ەڭ تاماشا دەمالىس ورىندارىنىڭ بٸرٸ. قاپشاعاي قالاسىندا تەرەڭ شىعاناقتاعى قۇمدى جاعاجايدا ورنالاسقان. ەسكٸ قامال ٷلگٸسٸندە سالىنعان مەيمانحانادا قوناقتار جاقسى دەم الادى. مۇندا ەۋروپالىق دەڭگەيدەگٸ قىزمەت كٶرسەتۋمەن قاتار, قوناققا بارلىق جاعداي جاسالعان.
الاكٶل
ول رەسپۋبليكانىڭ وڭتٷستٸك بٶلٸگٸندە, قىتايمەن شەكارادا ورنالاسقان. قازاقستانداعى سيرەك كٶلدەردٸڭ بٸرٸ. كٶل جاعالاۋلارى بٸرەگەي قارا مالتا تاستارمەن تٶسەلگەن. كٶل سۋى - جىلى, سۋدىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسى - 26 گرادۋس. كٶل سۋى تەرٸ اۋرۋلارىنداعى پايدالى قاسيەتتەرگە يە: پسورياز, ەكزەما, نەيرودەميت, ەسەكجەم – تەجٸريبەدە دەلەلدەنگەن, ارتريت جەنە جٷيكە جٷيەسٸنٸڭ اۋرۋلارىندا جاقسى ەمدٸك ەسەر ەتەدٸ. كٶلدٸڭ كەرەمەت سۋلارى سونداي-اق ادامنىڭ جاعدايىن دا جاقسارتادى.
كٶل بويىندا وتباسىلىق جاعالاۋ ماڭىنداعى دەمالىس ٷشٸن قولايلى شارتتار ۇسىناتىن ونداعان دەمالىس بازالارى جەنە پانسيوناتتار ورنالاسقان. كٸم دە كٸم تەك قانا تابيعاتپەن وڭاشا قالۋدى اڭساعان بولسا, وندا «دالاداعى قوسقا»(«پولەۆوي ستان»)بارۋعا كەڭەس بەرەمٸز, ەرٸ باسقا دەمالىس ايماقتارىنا قاراعاندا, مۇنداعى دەمالىس سٸزگە اناعۇرلىم ارزانىراق تٷسەتٸن بولادى. اۋماق بويىنشا ەلەكتر توگى, سۋ ۇڭعىماسى جٷرگٸزٸلٸپ, پايدالانىلىپ وتىر. دەم الۋشىلار كونتەينەرلٸ كوتتەدجدەر تٷرٸندەگٸ 1 قاباتتى كورپۋستاردا, كيٸز ٷيلەردە, پالاتكالاردا ورنالاستىرىلادى. تۋربازا 50 ادامعا ەسەپتەلگەن. تاماقتانۋمەن بٸرگە تۇرىپ جاتۋ تەۋلٸگٸنە 1 ادامعا 3900 تەڭگەدەن باستاپ 5500 تەڭگەگە دەيٸن قۇرايدى.
بۇدان باسقا الاكٶلدە «اراسان الاكٶل» دەمالىس بازاسىجۇمىس ٸستەيدٸ. «الپٸدەگٸ شالە» ستيلٸندە ورىندالعان «اراسان الاكٶل» دەمالىس بازاسىنىڭ بارلىق عيماراتتارى تەك قانا تابيعي اعاشتان جاسالعان, ٸشكٸ جەنە سىرتقى جاعىنان ەرلەۋ جۇمىستارى سٸبٸر بالقاراعايىنىڭ ساپاسى جوعارى اعاشىنان ورىندالعان. اۋماقتا ٶز سپا-كەشەنٸ, انيماتسيياسى بار بالالار الاڭى ورنالاسقان. جاعاجايعا دەيٸنگٸ قاشىقتىق 300-400م. 3 مەرتە تاماقتاندىرۋمەن, بٸر ادامنان تەۋلٸگٸنە 10000 تەڭگەدەن باستالادى. ال«الاكٶل - كەرۋەن»دەمالىس ايماعى – بۇل ەرتەگٸدەگٸدەي دەم الۋعا ارنالعان, 10 گا الىپ وتىرعان سەن-سالتاناتتى جەر. قورشالعان اۋماقتىڭ نەگٸزگٸ اۋدانىن ەسەم ٶسٸمدٸكتەر مەن مۇنتازداي كٶگالدار الىپ جاتىر. سونداي-اق بۇل جەردە مەيرامحانا, جازعى سپورت جەنە ويىن الاڭدارى ورنالاسقان. ٸشٸندە ورىس مونشاسى بار, بۇل مونشادان كەيٸن كٷننٸڭ كٶزٸ دەنەڭٸزگە مٸنسٸز تەگٸس تٷسٸپ, كٷن شالۋ بارىنشا ۇزاق ساقتالاتىن بولادى. كەرۋەن الاكٶل كٶلٸنەن 50م جەردە ورنالاسقان. تاماقتاندىرۋسىز – تەۋلٸگٸنە 2000 تگ, 3 مەرتە تاماقتاندىرۋمەن قوسىپ ەسەپتەگەندە تەۋلٸگٸنە 4000 تگ قۇرايدى.
بۋراباي دەمالىس ايماعى
بۋراباي كۋرورتى ٶزٸنٸڭ سۇلۋلىعى, كٶلدەرٸنٸڭ مولدىعىمەن, جاسىل جەلەگٸمەن جەنە جانۋارلار ەلەمٸمەن - «قازاقستان ٸنجۋٸ» دەگەن پوەزييالىق اتاۋعا يە. كٶكشەتاۋلىق قىرلاردىڭ ورتالىق بٶلٸگٸن كٶكشەتاۋ تاۋلارى الادى, ەڭ جوعارى بيٸكتٸگٸ تەڭٸز دەڭگەيٸنەن 947 مەترگە جەتەدٸ.
بۋراباي – ساناتورييلەر, پروفيلاكتورييلەر, دەمالىس ٷيلەرٸ, سپورت-ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرٸ ايماعى. بۇندا قازاقستاننىڭ جەنە تمد ەلدەرٸنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن دەنساۋلىقتارىن جاقسارتۋ, تابيعاتپەن تانىسۋ, دەمالۋ ٷشٸن ونداعان مىڭ ادامدار كەلەدٸ. بۋرابايدا تىنىسالۋ مٷشەلەرٸن جەنە اسقازان-ٸشەك جولدارى, جٷرەك-تامىرلارى جٷيەسٸ, تٸرەك-قوزعالىس اپپاراتتارىنىڭ اۋرۋلارىن ەمدەيدٸ. بۋراباي ٶزٸنٸڭ قىمىزىمەن, ەمدٸك لايلارىمەن جەنە مينەرالدى سۋىمەن تانىمال. كۋرورتتاعى اۋا ەسٸرەسە كەرەمەت, دالا شٶپتەرٸ مەن قىلقاندى ورمان يسٸ مەن قانىققان تازا اۋا. سۋعا تٷسۋ ماۋسىمى ماۋسىمنان باستالادى. ورتاشا العاندا قوناق ٷيلەردە جەنە پانسيوناتتاردا تۇرۋ تەۋلٸگٸنە 5000 تەڭگەدەن باستالادى. ساياباققا بارعانى ٷشٸن ستاندارتتى اقىنى (بٸر ادامنان 180 تەڭگە) قوسا وتىرىپ, تٶبەسٸ اشىق اۆتوموبيلدەردە بۋراباي ايماعى بويىنشا ەكسكۋرسيياعا 1000 تەڭگەگە بارىپ قايتۋعا بولادى.
قاتون-قاراعاي
شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى قاتون-قاراعاي مەملەكەتتٸك ۇلتتىق پاركٸنە بارعان دا, بارماعان دا ارماندا. 643 مىڭ گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان پارككە ەسٸرەسە جاز ايلارىندا اعىلاتىن تۋريست كٶپ. باسىنان قار كەتپەيتٸن تاۋلار دا, قۇلاي اققان سارقىرامالار دا, يت تۇمسىعى باتپايتىن ورماندار مەن مۇزتاۋلار دا وسىندا. پارك ۇجىمى بۇل جەرگە بٸر كەلگەن ادامنىڭ قايتا ورالارىنا سەنٸمدٸ. قازٸر شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 30-عا جۋىق ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ ورنى بار.سولاردىڭ ٸشٸندە «مارالەنوك, «نۇربۇلاق» اتتى ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ جەنە دەمالىس ورنىن ايتۋعا بولادى. مىسالى, «مارالەنوك» كەشەنٸنە بارعىڭىز كەلسە, كٷنٸنە 16 مىڭ تەڭگە تٶلەيسٸز. وعان ٷش مەزگٸل تاماعى, ەمٸ, ەكٸ رەت مارالدىڭ قانىنا تٷسەتٸن ۆاننا كٸرەدٸ. كەمٸندە 1 اپتا دەمالىپ, ەم قابىلدايسىز. ەسٸرەسە, ماۋسىم, شٸلدە ايلارى – ناعىز قولايلى ۋاقىت. سول سيياقتى «نۇربۇلاق» كەشەنٸندە بٸر ادامعا بٸر كٷنگە 18 مىڭ تەڭگە كەتەدٸ. بۇعان دا جاتىن ورنى, تاماعى, ەمٸ كٸرەدٸ. شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قاتونقاراعاي اۋدانىنداعى شيپالى جىلى سۋ كٶزi راحمان قاينارى. راحمان قاينارىٶلٸ سۋ سانالادى, وندا نە بالىق, نە جانۋار تٸرشٸلٸك ەتپەيدٸ. راحمان قاينارىنىڭ شيپالىق قاسيەتi ونىڭ قۇرامىنداعى كٶمiر قىشقىلىنىڭ مولدىعىندا. «راحمان بۇلاعى» شيپاجايىنا دەمالعىڭىز كەلسە, 12 كٷنگە بٸر ورىنعا 185 مىڭ, ال ەكٸ ادامدىق ورىنعا 180 مىڭ, ٷش ادامدىق ورىنعا 12 كٷنگە 173 مىڭ تەڭگە تٶلەيسٸز.
قارقارالى
قارقارالى – قاراعاندى وبلىسىنىڭ ەڭ بايىرعى, ەرٸ مەڭگٸ جاس قالاسى. كەزٸندە قارقارالى ارقىلى ورتا ازييادان سٸبٸرگە باعىتتالعان كەرۋەن جولدارى ٶتكەن. قازٸر قارقارالىدا 10-نان استام دەمالىس ٷيلەرٸ مەن دەمالىس ايماقتارى بار. ولاردىڭ ٸشٸندە او «ارسەلور ميتتال تەميرتاۋ» كٶمٸر دەپارتامەنتٸنٸڭ «شاحتەر» دەمالىس ٷيٸ, «سوسنوۆىي بور», «تاس بۇلاق» تاۋ وتەلٸ, ساۋىقتىرۋ لاگەرلەرٸ. پاركتە 7 تابيعي ەسكەرتكٸش بار: العاشقى ادام ٷڭگٸرٸ, شايتانكٶل كٶلٸ دە وسىندا. جۇرتتىڭ بەرٸ مۇنداعى سۋىقبۇلاققا تامسانادى. ونداعى سۋ سەل گازدالعان جەنە سەكۋندىنا جارتى مەتر كٷشپەن بٷلكٸلدەپ تۇرادى. قارقارالىنىڭ تاۋلى ٶزەندەرٸ ٷلكەن جەنە كٸشٸ قارقارالى قۇرٶزەك ارناسىنا قۇيىلادى. قارقارالى تاۋلارى ٶزدەرٸنٸڭ دالالىق جەنە تاۋلىق دەپ اتالاتىن كٶلدەرٸمەن دە اتى شىققان. بٷگٸندە جۇرت قارقارالىنىڭ تازا اۋاسىمەن تىنىستاۋ ٷشٸن «تاس بۇلاق» قوناق ٷيٸنە كەلۋگە قۇمار. مۇندا بٶلمەنٸ دە قالاۋىڭىزشا الۋعا بولادى. ٷش مەزگٸل تاماعى مەن ەمٸ دە جولداما باعاسىنا كٸرەدٸ. ارنايى ستاندارت بٶلمەلەردٸ 10 كٷنگە 120 مىڭ تەڭگەگە جالداي الاسىز.
باياناۋىل
پاۆلودار وبلىسىنىڭ وڭتٷستٸك-شىعىسىندا ورنالاسقان باياناۋىل اۋدانىنىڭ ورتالىعى. باياناۋىل ەلدٸمەكەنٸ – كۋرورتتى ايماق, ول 1985 جىلى ۇلتتىق تابيعي ساياباق مەرتەبەسٸنە يە بولدى. جاسىباي, سابىندىكٶل جەنە تورايعىر كٶلدەرٸ جىل سايىن مىڭداعان تۋريستەردٸ قارسى الادى. بۇل ٷشٸن كٶل جاعالاۋلارىندا دەمالىس ٷيلەرٸ مەن پانسيوناتتار كٶپ سالىنعان.
2004 جىلى اشىلعان «بايانتاۋ» دەمالىس ٷيٸنٸڭ اۋماعىندا 160 ورىنعا 8 كورپۋس, اسحانا, مەديتسينالىق پۋنكت, كٷزەت ٷيٸ, ەكٸمشٸلٸك كورپۋسى ورنالاسقان. دەمالىس ٷيٸندە كٸتاپحانا, مەديتسينالىق پۋنكت جۇمىس ٸستەيدٸ. دەمالۋشىلارعا 4 مەزگٸل تاماق بەرٸلەدٸ, بەلسەندٸ دەمالىس, ەكسكۋرسييا, سپورتتىق جەنە مەدەني-قوعامدىق ٸس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. ەرەسەكتەرگە – 4500 تەڭگە, بالالارعا – 3000 تەڭگە (بالالارعا 7 جاسقا دەيٸن تەگٸن).
بالقاش
بالقاش كٶلٸ – قايتالانباس ەرەكشەلٸگٸ بار ٶزگەشە ورىنداردىڭ بٸرٸ. ونىڭ باتىس بٶلٸگٸ تۇششى, ال شىعىسىنداعى سۋ اششى بولادى. بالقاش جاعالاۋىندا جازعى دەمالىسىن ٶتكٸزٸپ, سۋعا شومىلعىسى كەلەتٸندەردٸڭ قاتارى جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. بٸر كەزدەرٸ جەتٸمسٸرەپ جاتقان جاعالاۋلارعا بٷگٸندە جان بٸتٸپ, كٶپتەگەن دەمالىس ورنى بوي كٶتەرگەن. دەمالۋشىلار اراسىندا «دوسجان», «جەمچۋجينا», «بالقاش نۇرسايا», «گولۋبايا لاگۋنا» سيياقتى دەمالىس ايماقتارى سۇرانىسقا يە. اتالعان دەمالىس ورىندارىندا بٸر كٷندٸك دەمالىس 10 000-35 000 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا بولادى. بۇل تەك بٶلمەگە تٶلەنەتٸن اقى. بۇدان بٶلەك تاماققا, قوسىمشا قىزمەتتەرگە جەكە اقشا تٶلەيسٸز. ارنايى تاپسىرىسپەن دايىندالعان تٷسكٸ اس 1 ادامعا 3-5 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا بولادى. سونداي-اق ٶزٸڭٸزبەن بٸرگە اس-اۋقاتىڭىزدى ەكەلٸپ, دايىنداۋىڭىزعا دا بولادى. قاراپايىم حالىققا ارنالعان باعاعا كەلسەك, ەكٸ ورىن ستاندارتتى بٶلمە 8-10 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا. مۇندا بالالارعا ارنالعان ويىن الاڭى دا بار. اسىڭىزدى ٶزٸڭٸز دايىنداۋعا مٷمكٸندٸك قاراستىرىلعان. بۇدان بٶلەك دەمالۋشىلار ٷشٸن VIP ٷيلەر بار. تاڭعى جەنە تٷسكٸ اسىن ٶزدەرٸ بەرەدٸ .بٸر ٷيدٸڭ باعاسى تەۋلٸگٸنە 45 مىڭ تەڭگە. بالقاش جاعالاۋىندا دەمالۋ ٷشٸن 1 ادامعا كەتەتٸن قاراجاتتى سانايتىن بولساق, جول اقىسى – 4000, جاتىن ورىن – 15000, اس-اۋقات 6000, قوسىمشا قىزمەت تٷرلەرٸ 5000 تەڭگە. جالپى العاندا, بالقاش جاعالاۋىندا دەمالۋ ٷشٸن بٸر ادامعا كٷنٸنە 30 مىڭ تەڭگە قاجەت. بۇل ەڭ تٶمەنگٸ باعا.
كەندٸرلٸ
ماڭعىستاۋ وبلىسىندا كاسپييدٸڭ جاعاسىندا ورنالاسقان «كەندٸرلٸ» دەمالىس ايماعى جازعى ماۋسىمدا قارقىندى جۇمىس جاسايدى. مۇندا تۋريستەردٸڭ تەڭٸزگە تٷسۋٸ, دەنساۋلىعىن دۇرىستاۋى جەنە تىنىعۋى ٷشٸن بارلىق جاعداي جاسالعان. تامىلجىعان جاز ايىندا جاعاجايدا دەمالعىسى كەلەتٸندەردٸڭ قاتارى جىل ساناپ ٶسٸپ كەلەدٸ. مۇندا كٶبٸنەسە وسى ٶڭٸرگە جاقىن وبلىس پەن ايماقتاردان كەلۋشٸلەردٸڭ قاراسى باسىم. «كەندٸرلٸدە» دەمالۋشىلاردىڭ ەربٸر كٷنٸن قىزىقتى ٶتكٸزۋٸ ٷشٸن بارلىق جاعداي جاسالعان. مۇندا دەمالۋعا كەلگەن ادام بٸر كٷنگە 16 مىڭ تەڭگە تٶلەيدٸ. ونىڭ ٸشٸنە 4 مەزگٸل تاماعى, ەمٸ كٸرەدٸ.
P.S. قازاقستاننىڭ قاي جاعىنا بارماڭىز, الدىڭىزدان بٸر تاريحي ٶلكە, بٸر تۋريستٸك ورىن شىعارى حاق. ەندەشە, «تاقيياما تار كەلمەيدٸنٸڭ» كەرٸنە سالماي, ٶز تابيعاتىمىزدىڭ سۇلۋلىعىن تاماشالاۋدان, دەمالۋدان شارشاماڭىز!
