كوللاج: qmonitor.kz
قازاقستاندىق قوعام دامۋىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭٸ ساياسي پارتييالاردىڭ مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ قالىپتاسۋى مەن قىزمەت ەتۋ ٷدەرٸسٸنٸڭ بەلسەندٸ قاتىسۋشىلارى رەتٸندەگٸ رٶلٸنٸڭ كٷشەيۋٸمەن سيپاتتالادى. سوڭعى جىلدارى پارتييالىق جٷيەنٸ ۇتىمدى ەتۋ جەنە نەگٸزگٸ ەلەۋمەتتٸك توپتاردىڭ مٷددەلەرٸن ايقىن كٶرسەتەتٸن ٸرٸ پارتييالار قۇرۋ ٷردٸسٸ بايقالدى, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
جالپى قازاقستانداعى ساياسي پارتييالار ينستيتۋتىنىڭ دامۋىن شارتتى تٷردە تٶرت نەگٸزگٸ كەزەڭگە بٶلۋگە بولادى. بٸرٸنشٸ كەزەڭ 1990 جىلدان 1995 جىلدىڭ كٷزٸنە دەيٸنگٸ كەزەڭدٸ قاراستىرۋ كەرەك. «قازاق كسر-دەگٸ قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى, قازاقستان كومپارتيياسىنىڭ ساياسي ارەنادان كەتۋٸ, كسرو-نىڭ ىدىراۋى ەلٸمٸزدە كٶپپارتييالىق جٷيەنٸڭ قالىپتاسۋ ٷدەرٸسٸن جەدەلدەتتٸ.
ەكٸنشٸ كەزەڭ 1995 جىلدىڭ كٷزٸنەن 1999 جىلدىڭ كٶكتەمٸنە دەيٸنگٸ ارالىقتى قامتىدى. 1999 جىلى 10 قازاندا ٶتكەن مەجٸلٸس سايلاۋى دەپۋتاتتىق ماندات ٷشٸن پارتيياارالىق بەسەكەلەستٸكتٸڭ العاشقى تەجٸريبەسٸ بولدى.
قازاقستاننىڭ پارتييالىق جٷيەسٸنٸڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ ٷشٸنشٸ كەزەڭٸ 2002 جىلى «ساياسي پارتييالار تۋرالى» جاڭا زاڭنىڭ قابىلدانۋىمەن جەنە 2004 جىلعى پارلامەنت سايلاۋىمەن بايلانىستى. تٶرتٸنشٸ – قازاقستاننىڭ پارتييالىق جٷيەسٸ دامۋىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭٸ – 2007 جىلعى 21 مامىرداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭ قابىلدانعاننان كەيٸنگٸ وقيعالاردان باستاۋ الادى, ول ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ. ەلدەگٸ ساياسي پارتييالاردىڭ مەرتەبەسٸ مەن رٶلٸن كٷشەيتتٸ.
2022 جىلعى 16 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەلدٸڭ ساياسي جٷيەسٸندە اۋقىمدى رەفورما جٷرگٸزٸلەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. بٸرٸنشٸدەن, قازيسس اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ جانار سانحاەۆانىڭ ايتۋىنشا, جارييالانعان ٶزگەرٸستەر بيلٸكتٸڭ بارلىق تارماقتارى اراسىندا تەڭگەرٸم ورناتۋعا جەنە «ويىن ەرەجەلەرٸن» قايتا قاراۋعا باعىتتالعان.
«تەجەمەلٸك جەنە تەپە-تەڭدٸك جٷيەسٸ ترانسفورماتسيياعا ۇشىرايدى, مۇنداعى تٷپكٸ ماقسات – پارلامەنتتٸڭ رٶلٸن كٷشەيتۋ. زاڭ شىعارۋشى ورگاندى قۇرۋ پروتسەدۋراسىنىڭ ٶزٸ ايتارلىقتاي جٷيەلٸ ٶزگەرٸستەرگە ۇشىرايدى. بيلٸكتٸڭ زاڭ شىعارۋ تارماعىن جاڭارتۋ ساياسي پارتييالاردى تٸركەۋ تەرتٸبٸن جەڭٸلدەتۋ ارقىلى پارتييالىق ٶرٸستٸ تٸكەلەي بەلسەندٸرۋدەن باستالادى», – دەيدٸ ساراپشى.
وسىلايشا, تٸركەۋ كەدەرگٸسٸ 20 مىڭنان 5 مىڭ ادامعا دەيٸن تٶمەندەيتٸنٸ حابارلاندى. ال پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ٶزٸنٸڭ بٷكٸل پرەزيدەنتتٸك مەرزٸمٸ ٸشٸندە تٸركەۋ شەگٸن 8 ەسە قىسقارتتى – 2019 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيٸن كەدەرگٸ 40 000 قول جينادى.
تٸركەۋ كەدەرگٸلەرٸنەن باسقا, پارتييا قۇرىلىسىنىڭ جاڭا كەزەڭٸنٸڭ ايرىقشا بەلگٸسٸ جاڭا پارتييالاردى زاڭدى تٸركەۋدٸ جەڭٸلدەتەتٸن باسقا دا شارالار بولىپ تابىلادى. وسىلايشا, ٶڭٸرلٸك ٶكٸلدەردٸڭ سانىن جەنە باستاماشىل توپ مٷشەلەرٸنٸڭ قاجەتتٸ سانىن قىسقارتۋ كٶزدەلۋدە. ەرينە, بۇل شارالاردىڭ بارلىعى بولاشاقتا پارلامەنت مەجٸلٸسٸندە ٶز ەلەكتوراتىنان ٶكٸلدٸك ەتە الاتىن جاڭا پارتييالىق ويىنشىلاردىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتۋٸ تيٸس.
«سونىمەن قاتار, بەسەكەلەستٸك ورتا دا ٶزگەرۋدە. جاڭا سايلاۋ تسيكلٸندە پارتييا ويىنشىلارى دا پارتييالىق ەمەس كانديداتتارمەن بەسەكەگە تٷسەدٸ. بۇل ارالاس پروپورتسيونالدى-ماجوريتارلىق سايلاۋ جٷيەسٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸنەن كٶرٸنەدٸ. پارلامەنتتٸڭ تٶمەنگٸ پالاتاسىن پارتييالىق تٸزٸم بويىنشا دەپۋتاتتاردىڭ 70%-ى, بٸر مانداتتى وكرۋگتەردەن 30%-ى قۇرادى دەپ كٷتٸلدٸ. جەرگٸلٸكتٸ جەردە دە ارالاس جٷيە ەنگٸزٸلمەك. جاڭا ەرەجەلەر پارتييالاردىڭ سايلاۋالدى باعدارلامالارى اياسىندا مٷددەلەرٸ ۇسىنىلماۋى مٷمكٸن سايلاۋشىلاردىڭ سايلاۋالدى قالاۋىن ەسكەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەدٸ ساياساتتانۋشى نۇرەلي ساق.
جالپى, ارالاس سايلاۋ جٷيەسٸ ەكٸ باعىتتا ساپالى ٶزگەرٸستەرگە ىقپال ەتەدٸ. بٸرٸنشٸدەن, ساياسي الاڭدا كەسٸبي ساياساتكەرلەر ٷشٸن جاڭا ەلەۋمەتتٸك ليفت پايدا بولادى. ەكٸنشٸدەن, بۇل ساياسي بٸرلەستٸكتەرگە ٶز ٶكٸلدەرٸنٸڭ رٶلٸن كٷشەيتۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى ٷلكەن سيگنال, پارتييالار جەكە تۇلعا بولا المايدى.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, قازاقستاندىق قوعام دامۋىنىڭ قازٸرگٸ كەزەڭٸ ساياسي پارتييالاردىڭ مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ قالىپتاسۋى مەن قىزمەت ەتۋ ٷدەرٸسٸنٸڭ بەلسەندٸ قاتىسۋشىلارى رەتٸندەگٸ رٶلٸنٸڭ كٷشەيۋٸمەن سيپاتتالادى. سوڭعى جىلدارى پارتييالىق جٷيەنٸ ۇتىمدى ەتۋ جەنە نەگٸزگٸ ەلەۋمەتتٸك توپتاردىڭ مٷددەلەرٸن ايقىن كٶرسەتەتٸن ٸرٸ پارتييالار قۇرۋ ٷردٸسٸ بايقالدى. وسى ورايدا ۇلت پورتالى جالپى قازاقستانداعى ساياسي پارتييالار ينستيتۋتىنىڭ دامۋىن شارتتى تٷردە تٶرت نەگٸزگٸ كەزەڭگە بٶلۋگە بولاتىنىن اتاپ كٶرسەتتٸ.
