بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەۋەلسٸزدٸك العانىنا 30 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸندە از ٶزگەرٸستەر بولعان جوق. مەسەلەن, پرەزيدەنت سايلاۋىن التى رەت ٶتكٸزدٸك. سٶيتٸپ 30 جىلدا ەكٸ پرەزيدەنت ەل بولاشاعى ٷشٸن انت بەردٸ. اتاپ ايتقاندا تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ بولسا, ەكٸنشڭسڭ ەكٸ جىلدان بەرٸ ەلدٸ باسقارىپ وتىرعان بۇرىنعى سەنات سپيكەرٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعىنا وراي «ۇلت» پورتالى ەلٸمٸزدەگٸ پارتييالىق جٷيەنٸ تالداپ كٶرمەك.
پارتييالىق جٷيە دەگەندە, ەڭ الدىمەن ەلٸمٸزدٸڭ باس پارتيياسى «نۇر وتان» ويعا ورالادى. بۇل مٷشەلٸك سانى جاعىنان دا, بيلٸكتٸك باسقارۋ ورىندارىنداعى ٶكٸلدەرٸ جاعىنان دا بٸرٸنشٸ ورىندا تۇرعان پارتييا. وسى ورايدا جالپى «قازاقستاندا قازٸر قانشا پارتييا بار? قازاقستانداعى پارتييالىق جٷيە مەن پارلامەنتتەگٸ كٶپ پارتييالىلىق جٷيەنٸڭ دامۋى قاي دەڭگەيدە?» دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ٸزدەپ كٶرەيٸك.
تەۋەلسٸز مەملەكەتتٸڭ دەموكراتييالىلىعىن دەلەلدەيتٸن نەگٸزگٸ ەلەمەنتتٸڭ بٸرٸ كٶپ راتييالىق ەكەنٸ بەلگٸلٸ. ەستەرٸڭٸزدە بولعان 2012 جىلعى سايلاۋدان كەيٸن قازاقستان پارلامەنتٸ كٶپ پارتييالى پارلامەنتكە اينالدى. سول جىلعى مەجٸلٸستٸڭ بەسٸنشٸ شاقىرىلىمىن انىقتايتىن سايلاۋعا 7 ساياسي پارتييا قاتىسقان بولاتىن. اتاپ ايتقاندا, «نۇر وتان» پارتيياسى, «اۋىل» حالىقتىق دەموكراتييالىق پاتريوتتىق پارتيياسى, «ادال» پارتيياسى, «اقجول» پارتيياسى, «حالىق» پارتيياسى, جالپىۇلتتىق سوتسيال دەموكراتييالىق پارتيياسى.
پارلامەنتكە ٷش ساياسي پارتييا: «نۇر وتان», «اق جول» جەنە «قازاقستاننىڭ حالىق پارتيياسى» (بۇرىنعى قازاقستاننىڭ كوممۋنيستٸك حالىق پارتيياسى) ٶتتٸ. سايلاۋدىڭ الدىن الا نەتيجەسٸ بويىنشا: «نۇر وتان» - 71,09 پايىز, «اق جول» - 10,95 پايىز, قازاقستاننىڭ حالىق پارتيياسى - 9,1 پايىز, «اۋىل» - 5,29 پايىز. ADAL - 3,57 پايىز داۋىس العان. قازاقستاندا زاڭ بويىنشا, پارلامەنتكە جەتٸ پايىز داۋىس العان پارتييالار ٶتتٸ.
مٸنە, وسىلايشا قازاقستانداعى رەسمي تٸركەلگەن ساياسي پارتييالار جوعارىدا اتالعان پارتييالار ەكەنٸنەن حاباردارمىز. ال ەندٸ تٸركەلگەن پارتييالاردىڭ قۇرىلۋ كەزەڭٸنە توقتالساق:
«نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ نەگٸزٸ 1999 جىلى قالانعان. ەۋەلدە «وتان» پارتيياسى بولىپ قۇرىلعان ەدٸ. 2006 جىلى سەز ٶتٸپ, پارتييانىڭ اتاۋى «نۇر وتان» بولىپ ٶزگەردٸ. پارتييانىڭ تٶراعاسى – نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
«اق جول» پارتيياسى 2002 جىلى قۇرىلعان. 260 مىڭعا جۋىق, وسك مەلٸمەتٸنشە 180 مىڭعا جۋىق مٷشەسٸ بار. مەجٸلٸستەگٸ 107 ورىننىڭ 7-ەۋٸ وسى پارتييانىڭ ٶكٸلدەرٸنە تيەسٸلٸ. اق جول – ليبەرالدار پارتيياسى سانالادى.
قازاقستاننىڭ حالىق پارتيياسى العاشقىدا كوممۋنيستەر پارتيياسى اتاۋىمەن 2004 جىلى قۇرىلعان. دەلٸرەك ايتساق, سول كەزدە رەسمي تٸركەۋدەن ٶتٸپ, ساياسي پروتسەسستەرگە ارالاسا باستادى. كەي مەلٸمەتسە سٷيەنسەك, 100 مىڭنان استام مٷشەسٸ بار. مەجٸلٸستەگٸ 107 ورىننىڭ 7-ەۋٸ كوممۋنيستەرگە تيەسٸلٸ.
ال «اۋىل» پارتيياسى 2002 جىلى تٸركەۋدەن ٶتكەن. ونىڭ تٶراعاسى ەلي بەكتاەۆ قازٸر سەنات دەپۋتاتى. 2007 جىلى مەجٸلٸس سايلاۋىنا قاتىسقانىمەن, 2011 جىلعى پرەزيدەنتتٸك سايلاۋعا بۇل پارتييا ٷمٸتكەر شىعارعان جوق.
2015 جىلى «اۋىل» پارتيياسى مەن قازاقستاننىڭ پاتريوتتار پارتيياسى بٸرٸكتٸ. بۇل سوتسيال-دەموكراتتىق باعىتتى ۇستىناتىن پارتييا.
«ادال» پارتيياسى العاشقىدا «بٸرلٸك» اتاۋىمەن 2013 جىلى تٸركەۋدەن ٶتكەن. 2016 جىلى مەجٸلٸس سايلاۋىنا قاتىسقان. 0,29 پايىز داۋىس جيناپ, پارلامەنتكە ٶتكەن جوق. بۇل ەكوسوتسياليزم باعىتىن ۇستاناتىن پارتييا. 2021 جىلعى سايلاۋدا «ادال» اتتى جاڭا اتاۋىمەن سايلاۋعا قاتىستى.
ەلٸمٸزدٸڭ كٶپ پارتييالى جٷيەسٸندە رەسمي تٸركەلگەن بۇل پارتييالاردان بٶلەك, بۇرىن تٸركەۋدە بولىپ, كەيٸن تاراتلىعان پارتييالار دا بار. ولار: قازاقستاننىڭ اگرارلىق پارتيياسى, قازاقستاننىڭ كوممۋنيستٸك پارتيياسى, «ەدٸلەت» دەموكراتييالىق پارتيياسى, قازاقستاننىڭ ازاماتتىق قوعام پارتيياسى, «قازاقستاننىڭ حالىق كونگرەسسٸ» پارتيياسى, قازاقستاننىڭ پاتريوتتار پارتيياسى, قازاقستاننىڭ حالىقتىق-رەسپۋبليكالىق پارتيياسى, «اسار» رەسپۋبليكالىق پارتيياسى, قازاقستاننىڭ رەسپۋبليكالىق پارتيياسى, «رۋحانييات» پارتيياسى, قازاقستانىنڭ سوتسياليستٸك پارتيياسى.
ايتا كەتەيٸك, قازاقستاننىڭ كٶپ پارتييالى پارلامەنتٸ قوس پالاتادان تۇرادى: تٶمەنگٸ پالاتا – مەجٸلٸس, جوعارعى پالاتا – سەنات. بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستان پارلامەنتٸ تەك زاڭ شىعارۋشى ورگان عانا ەمەس, ەلدەگٸ كادرلىق ساياساتقا تٸكەلەي ارالاسىپ وتىرعان ساياسي ينتستيتۋتقا اينالدى. پرەزيدەنت پرەمەر-مينيستردٸ, ۇلتتىق بانك تٶراعاسىن, باس پروكۋرور مەن ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسىن پارلامەنتتٸڭ كەلٸسٸم بەرۋٸمەن تاعايىندايدى, جوعارعى سوت تٶراعاسى مەن سۋديالارى, باسقا دا لاۋازىمدى تۇلعالار دەپۋتاتتاردىڭ كەلٸسٸمٸمەن سايلانىپ, قىزمەتتەرٸنەن بوساتىلادى.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, بيىل قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەۋەلسٸزدٸك العانىنا 30 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸندە ازا ٶزگەرٸستەر بولعان جوق. مەسەلەن, پرەزيدەنت سايلاۋىن التى رەت ٶتكٸزدٸك. سٶيتٸپ 30 جىلدا ەكٸ پرەزيدەنت ەل بولاشاعى ٷشٸن انت بەردٸ. اتاپ ايتقاندا تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ بولسا, ەكٸنشڭسڭ ەكٸ جىلدان بەرٸ ەلدٸ باسقارىپ وتىرعان بۇرىنعى سەنات سپيكەرٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلدىعىنا وراي «ۇلت» پورتالى ەلٸمٸزدەگٸ پارتييالىق جٷيەنٸ تالداپ كٶرگەن بولاتىن.
