بٷگٸن ەلوردادا قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى بەردٸبەك ساپارباەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن كەڭەستە سىرتقى ەڭبەك ميگراتسيياسىن رەتتەۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى. وعان مەملەكەتتٸك جەنە قۇقىققورعاۋ ورگاندارىنىڭ, شەتەلدٸك كەسٸپورىنداردىڭ باسشىلارى سونداي-اق, وبلىستار مەن نۇر-سۇلتان, الماتى جەنە شىمكەنت قالالارى ەكٸمدٸكتەرٸنٸڭ باسشىلارى قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ بٸرجان نۇرىمبەتوۆتٸڭ بەرگەن مەلٸمەتٸنە سەيكەس, وسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا, شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸن تارتۋعا 19,1 مىڭ رۇقسات بەرٸلدٸ. ولاردىڭ قۇرىلىمىندا 77% باسشىلار مەن بٸلٸكتٸ ماماندار قۇرايدى. ەڭبەك ميگرانتتارى كەلەتٸن نەگٸزگٸ ەلدەر – قىتاي, ٶزبەكستان, تٷركييا, ٷندٸستان جەنە ۇلىبريتانييا. 2019 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, جۇمىس بەرۋشٸلەر 8,2 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە سالىق تٶلەدٸ. كادرلارداعى قازاقستاندىق قامتۋ 96% دەڭگەيٸندە قامتاماسىز ەتٸلگەن.
شتاتتارىندا شەتەلدٸك مامانداردىڭ سانى 30-دان اساتىن 95 كەسٸپورىندى تەكسەرۋ بارىسىندا ەڭبەك جەنە كٶشٸ-قون زاڭنامالارىن بۇزۋدىڭ 1008 فاكتٸسٸ, ونىڭ ٸشٸندە جەرگٸلٸكتٸ جەنە شەتەلدٸك جۇمىسشىلارعا ەڭبەكاقى تٶلەۋدەگٸ كەمشٸلٸكتەر بويىنشا 479 دەرەك انىقتالدى.
سونداي-اق, زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ قاتارىندا — ەڭبەك جاعدايلارى مەن سانيتارلىق-تۇرمىستىق جاعدايلار بويىنشا كەمسٸتۋشٸلٸك, شەتەلدٸك جۇمىسشىلاردىڭ بٸلٸمدەرٸ اتقارىپ جٷرگەن لاۋازىمدارىنا سەيكەس كەلمەۋٸ, رۇقساتقا سەيكەس كەلمەيتٸن ماماندىق بويىنشا جۇمىستى ورىنداۋ جەنە باسقالارى بار.
«98 ملن تەڭگەدەن استام سوماعا 397 ەكٸمشٸلٸك ٸس قوزعالدى. 361 شەتەلدٸك جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى قازاقستاندىق جۇمىسشى دەڭگەيٸنە دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ, ال 4 قازاقستاندىق جۇمىسشى ٷشٸن جالاقى شەتەلدٸك جۇمىسشى الاتىن اقى دەڭگەيٸنە دەيٸن كٶتەرٸلدٸ. 703 رۇقسات قايتارىپ الىندى, 507 شەتەلدٸك جۇمىسشى ەلدەن شىعارىلدى», — دەدٸ بٸرجان نۇرىمبەتوۆ.
ول مۇنداي زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرمەۋ جەنە ولاردىڭ سانىن ازايتۋ, سونداي-اق شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸن تارتۋعا رۇقسات بەرۋ تەرتٸبٸن كٷشەيتۋ ماقساتىندا مينيسترلٸك بٸرقاتار شارالاردى قابىلداپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
مەسەلەن, جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ قىزمەتكەرلەرگە تەڭدەي سانيتارلىق-قۇقىقتىق جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋ مٸندەتٸ زاڭنامالىق تۇرعىدان رەتتەلەدٸ. جۇمىسشىلارىنىڭ سانى 250 ادامنان اساتىن, ونىڭ 30-دان استامىن شەتەلدٸك جۇمىسكەرلەر قۇرايتىن كەسٸپورىنداردى جىل سايىنعى جوسپارلى تەكسەرۋلەرمەن قامتۋ كٶزدەلگەن. 2020 جىلى شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸن تارتۋعا كۆوتا 48,7 مىڭنان 29,3 مىڭعا دەيٸن قىسقارتىلدى. 4 سانات بويىنشا جۇمىسكەرلەرگە رۇقسات بەرۋ تەك ٸشكٸ نارىقتا جۇمىسكەرلەر بولماعان جاعدايدا عانا جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى. سونىمەن قاتار, جۇمىس بەرۋشٸلەر زاڭنامالىق نەگٸزدە 3-4-ٸنشٸ ساناتتار بويىنشا تارتىلاتىن شەتەلدٸك جۇمىسكەرلەردٸ قازاقستاندىق كادرلارمەن الماستىرۋعا مٸندەتتەلەدٸ.
ٶز كەزەگٸندە, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى ارىستانعاني زاپپاروۆ ٶتكەن جىلى 531 ەڭبەك رۇقساتنامالارى بەرٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ (جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ – جەكە تۇلعالاردىڭ جۇمىسىن ٸٸم كۆوتاسى بويىنشا اتقارۋ). ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ جٶندەۋ جۇمىستارىمەن نەمەسە قۇرىلىسپەن اينالىسادى, بالا كٷتۋشٸ, اسپاز جەنە باسقا دا ٷي جۇمىستارى قىزمەتتەرٸن ۇسىنادى. بيۋدجەتكە 6,5 ملرد تەڭگە تٶلەندٸ.
«تالداۋ كٶرسەتكەندەي, تمد ەلدەرٸنٸڭ ازاماتتارىنىڭ زاڭسىز ەڭبەكپەن اينالىسۋىنا كٶبٸنە قازاقستانعا كەلۋدٸڭ جەنە مۇندا بولۋدىڭ جەڭٸلدەتٸلگەن تەرتٸبٸ ىقپال ەتكەن. ولاردىڭ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە بولۋ كەزەڭٸنە ۋاقىت جاعىنان ەشقانداي شەكتەۋ قويىلماعان. سەبەبٸ, مەرزٸمٸ ٶتكەن سوڭ شەتەلدٸكتەر بٸردەن شىعىپ, قايتادان قازاقستانعا كٸرگەن. وسىعان بايلانىستى زاڭناماعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ. ەندٸ ۆيزاسىز رەجيمدە كەلەتٸن شەتەلدٸك ازاماتتار قازاقستاندا جارتى جىل ٸشٸندە 90 كٷننەن ارتىق بولا المايدى», — دەدٸ ا. زاپپاروۆ.
سونىمەن قاتار, كٶشٸ-قون زاڭناماسىنا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەر اياسىندا ەڭبەك ميگرانتتارىنان ەر اي سايىن 2 اەك-تەن 4 اەك-كە دەيٸنگٸ مٶلشەردە تابىس سالىعى بويىنشا الدىن الا تٶلەمدەردٸ ارتتىرۋ مەسەلەسٸ تالقىلانۋدا.
كەڭەستٸ قورىتىندىلاعان بەردٸبەك ساپارباەۆ بٸرقاتار ناقتى تاپسىرمالار جٷكتەدٸ. اتاپ ايتقاندا, ەڭبەك مينيسترلٸگٸنە جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارعا شەتەلدٸكتەرگە رۇقسات بەرۋدٸ باقىلاۋدى كٷشەيتۋ تاپسىرىلدى.
«شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸن تارتۋ - ٶتە ماڭىزدى مەسەلە. بٸزدٸڭ ەڭ ماڭىزدى مٸندەتٸمٸز – ٸشكٸ ەڭبەك نارىعىن قورعاۋ. بۇل باعىتتاعى العاشقى قادامدى بٸز جاسادىق, سٶيتٸپ, شەتەلدٸك جۇمىس كٷشٸنە كۆوتانى 40%-عا – 29 مىڭعا دەيٸن تٶمەندەتتٸك», — دەدٸ ول.
ۆيتسە-پرەمەر سونىمەن قاتار ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ سانىنىڭ ارتۋىنا نازار اۋداردى. ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ جۇمىسشى ماماندىقتارىنا تارتىلعان. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي جۇمىس ورىندارىندا جەرگٸلٸكتٸ كادرلار جۇمىس ٸستەي الادى.
«تەكسەرٸستەر كەزٸندە انىقتالعان فاكتٸلەر ناقتى جويىلۋى تيٸس. ينجەنەر بولىپ جۇمىس ٸستەۋگە رۇقسات الىپ, شىن مەنٸسٸندە اسپاز بولىپ قىزمەت ەتٸپ جٷرگەن مىسالدار بار. وعان قوسا, جالاقىنى ينجەنەر رەتٸندە الادى. وسىنداي كەسٸپورىنداردىڭ باسشىلارىنا قاتىستى قاتاڭ شارالار قابىلداۋ قاجەت. جۇمىس بەرۋشٸلەر مىنانى تٷسٸنۋٸ كەرەك: ەگەر ولار قازاقستاندا جۇمىس ٸستەگٸسٸ كەلسە, زاڭداردى بۇزۋعا جول بەرمەۋٸ تيٸس. قازاقستاندىق جەنە شەتەلدٸك جۇمىسكەرلەر ٷشٸن جالاقى مٶلشەرٸ دە, ەڭبەك شارتتارى دا, ەلەۋمەتتٸك-تۇرمىستىق جاعدايلار دا بٸردەي بولۋى قاجەت. الالاۋ بولماۋى كەرەك», — دەپ تٷيٸندەدٸ ب. ساپارباەۆ.
