قازاقستاندا جانار-جاعارماي ماتەريالدارىن جەتكٸزۋدە دەلدالدارعا باقىلاۋ كٷشەيتٸلدٸ

قر پرەمەر-مينيسترٸ ەليحان سمايىلوۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەلٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ نارىعىن جانار-جاعارماي ماتەريالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ قارالدى. قر ەنەرگەتيكا مينيسترٸ بولات اقشولاقوۆ مۇناي ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ جەنە جانار-جاعارماي ماتەريالدارى نارىعىنداعى جاعداي تۋرالى باياندادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى.

ەنەرگەتيكا مينيسترٸ بولات اقشولاقوۆ رەسپۋبليكاداعى ديزەل وتىنى نارىعىنداعى جاعداي تۋرالى اقپاراتتى ۇسىندى.

ونىڭ ايتۋىنشا, ٸشكٸ نارىقتى مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ قاجەتتٸ كٶلەمٸمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا مۇناي ٶڭدەۋ كٶلەمٸ جەنە جانار-جاعارماي ٶندٸرٸسٸ ۇلعايتىلعان بولاتىن – مۇناي ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋدٸڭ 2022 جىلعا ارنالعان بولجامى 13,72 ملن توننانى قۇرايدى, بۇل 2021 جىلعا قاراعاندا 1,04 ملن توننادان استام جوعارى. 

«بيىلعى 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ديزەل وتىنىن ٶندٸرۋ 3,53 ملن توننانى قۇرادى, بۇل 2021 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 259 مىڭ تونناعا ارتىق نەمەسە 7,7% بولىپ وتىر», — دەدٸ مينيستر.

مۇناي بازالارى مەن اجقس-تا ديزەل وتىنىنىڭ بولۋى بويىنشا قابىلدانعان شارالار:

- مۇناي بازالارىنداعى ديزەل وتىنى قورىن 151 مىڭ توننادان نەمەسە جولداعىنى ەسكەرە وتىرىپ, 220 مىڭنان مۇناي بازالارىندا 163,8 مىڭعا دەيٸن نەمەسە جولداعىنى ەسكەرە وتىرىپ, 235 مىڭعا دەيٸن ۇلعايتۋ;

- ديزەل وتىنى جوق اجقس ٷلەسٸن 633-تەن 485-كە دەيٸن نەمەسە جالپى ەل بويىنشا 20%-دان 15%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ. 

مينيسترلٸك ەكٸمدٸكتەردٸڭ ٶتٸنٸمدەرٸ بويىنشا جەكە اجقس-تەر سانى كٶپ پروبلەمالىق ٶڭٸرلەر بويىنشا اقپارات جيناپ, قمگ-مەن بٸرلەسٸپ ديزەل وتىنى كٶلەمدەرٸن بٶلۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاپ جاتىر.

ەرٸ قاراي ەنەرگەتيكا مينيسترٸ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەرگە جەتكٸزۋ بويىنشا جاعداي تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەرگە شٸلدەدە 106,6 مىڭ توننا, تامىزدا 152,85 مىڭ توننا وتىن تيەپ-جٶنەلتٸلدٸ.

«اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەرگە تيەپ-جٶنەلتۋ باسىم نەگٸزدە جٷزەگە اسىرىلادى جەنە تۇراقتى باقىلاۋدا. اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەرگە بارلىعى 423,5 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن تيەپ-جٶنەلتۋ جوسپارلانىپ وتىر», — دەدٸ اقشولاقوۆ. 

قابىلدانعان شارالار:

· قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنان بەنزين, ديزەل وتىنىن جەنە مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸن اۆتوموبيل كٶلٸگٸمەن ەكەتۋگە تىيىم سالۋ جٶنٸندە بٸرلەسكەن بۇيرىق قابىلداندى.

· اجقس-تا سارالانعان باعالاردى ەنگٸزۋ بويىنشا بۇيرىق قابىلداندى, سونداي-اق ديزەل وتىنىنىڭ شەكتەلگەن كٶلەمٸن بەرۋگە باقىلاۋدى ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا وسى بۇيرىققا تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلٸپ جاتىر;

· ۆاگون تسيستەرنالارىن بەرۋ سانى ارتتى;

· «سامۇرىق-قازىنا» قورى مەن «قازمۇنايگاز» ٷكٸمەتتٸڭ تاپسىرماسى اياسىندا قىركٷيەك-قازان ايلارىندا 100 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن يمپورتتاۋعا كەلٸسٸمشارتقا قول قويدى, بٷگٸندە 10 مىڭ توننا ديزەل وتىنى يمپورتتالدى;

· جانار-جاعارماي باعاسىن نەگٸزسٸز كٶتەرۋ جەنە ساتۋدان باس تارتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ازاماتتاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸنە جەدەل دەن قويۋ ٷشٸن ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸندە جەنە ٸرٸ اجقس جەلٸلەرٸندە «كولل-ورتالىقتار» قۇرىلدى;

· وبلىستاردىڭ جەنە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ەكٸمدٸكتەرٸ مۇناي بازالارىنداعى جانار-جاعارماي ماتەريالدارىنىڭ قالدىقتارىن مونيتورينگتەۋ جەنە جانار-جاعارماي ماتەريالدارى كٶلەمدەرٸن شالعايداعى ەلدٸ مەكەندەردە ورنالاسقان اجقس-قا بٶلۋ جٶنٸندە شەشٸمدەر قابىلداۋ ٷشٸن جەدەل شتابتار قۇردى.

مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا مىناداي ٸس-شارالار ورىندالدى:

1) وتىندى ەكەتۋگە جول بەرمەۋ – بۇرىن قتج مٶز-دەن باسقالارىنا ەكەتۋگە تىيىم سالۋ جٶنٸندە ٸشكٸ بۇيرىق قابىلدادى, سونداي-اق ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەن ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنە مۇناي ٶنٸمدەرٸن ەكەتۋگە جول بەرمەۋ جەنە جارتىلاي تٸركەمەسٸز/تٸركەمەسٸز جٷك اۆتوموبيلدەرٸنٸڭ كٸرۋٸنە تىيىم سالۋدى ەنگٸزۋ جٶنٸندە قوسىمشا شارالار قابىلداۋ تاپسىرىلدى;

2) شاعىن اجقس-تى ديزەل وتىنىمەن قامتاماسىز ەتۋ – قمگ مەن پەتروسان ەسەبٸنەن ديزەل وتىنى كٶلەمدەرٸن ديرەكتيۆالىق بٶلۋ جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەر مەن اجقس-قا باسىم نەگٸزدە بٶلۋ, سونداي-اق جەكە الۋشى-بەرۋشٸلەر ديزەل وتىنىن اجقس-قا تٸكەلەي جەتكٸزۋدٸ راستادى; بۇدان باسقا, ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ شاعىن اجقس ٷشٸن ەكٸمدٸكتەردٸڭ ٶتٸنٸمدەرٸ بويىنشا قاجەتتٸ كٶلەمدەردٸ پىسىقتاۋدا;

3) جەتكٸزۋ مارشرۋتتارىن وڭتايلاندىرۋ – قمگ مەن پەتروسان ديزەل وتىنىن تيەپ-جٶنەلتۋدٸ جوسپارلاعان كەزدە گەوگرافييالىق ورنالاسۋى جەنە ناقتى مٶز-دە رەسۋرستاردىڭ بولۋى ەسكەرٸلەدٸ; ديزەل وتىنىن جاقىن ٶڭٸرلەرگە تيەپ-جٶنەلتۋدٸڭ باسىمدىعى كٶزدەلەدٸ;

4) ٶنٸمسٸز دەلدالداردى الىپ تاستاۋ – قمگ مەن مٶز-دەر اجقس-پەن تٸكەلەي شارتتار راستالعان كەزدە عانا ديزەل وتىنىن تيەپ-جٶنەلتۋ جٶنٸندەگٸ جەكە الۋشىلارمەن مەسەلەنٸ پىسىقتايدى, ٶزگە جاعدايدا تيەپ-جٶنەلتۋ توقتاتىلا تۇرۋى مٷمكٸن. جەكە الۋشىلاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ ديزەل وتىنىن تٸكەلەي اجقس-قا جەتكٸزۋدٸ راستادى.

جانار-جاعارماي نارىعىنداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ جٶنٸندەگٸ جەدەل شارالاردى قابىلداۋ ٷشٸن قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ر. سكلياردىڭ تٶراعالىعىمەن ٸشكٸ نارىقتى جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييا قۇرىلدى.

سونىمەن قاتار ودان ەرٸ جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا:

· وبلىستاردىڭ جەنە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ەكٸمدٸكتەرٸ ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸنە, ونىڭ ٸشٸندە: جەرگٸلٸكتٸ اجقس, كوممۋنالدىق كەسٸپورىندار مەن اۆتوبۋس پاركتەرٸ ديزەل وتىنىنىڭ تالاپ ەتٸلەتٸن كٶلەمٸنە ٶتٸنٸمدەر بويىنشا اقپارات بەرۋدٸ جەدەلدەتۋٸ كەرەك;

· تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ جەنە ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ تەۋلٸكتٸك بوساتۋ ليميتتەرٸن باقىلاۋدىڭ تسيفرلىق جٷيەسٸن ەنگٸزۋدٸ جەدەلدەتۋٸ تيٸس;

· قمگ قازاقستانعا 100 مىڭ توننا يمپورتتىق ديزەل وتىنىن جەتكٸزۋدٸ جەدەلدەتۋٸ كەرەك, سونداي-اق امٶز جٶندەۋگە توقتاعان كەزدە قوسىمشا كٶلەم يمپورتىن قاراستىرىلۋى تيٸس;

· قتج ۆاگون-تسيستەرنالاردىڭ ۋاقىتىلى بەرٸلۋٸن جەنە تيەلگەن كٶلەمدەردٸڭ باسىمدىقپەن جەتكٸزٸلۋٸن ٷيلەستٸرۋ مەن باقىلاۋدى جالعاستىرۋ قاجەت;

· بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ قر مٶز-دەرٸندە جەنە مۇناي بازالارىندا ديزەل وتىنىنا كٶتەرمە ساۋدا باعالارىن ۋاقىتشا مەملەكەتتٸك رەتتەۋدٸ ەنگٸزۋٸ تيٸس;

· ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار جەنە قمگ اۆتوبەنزيندەر ٶندٸرۋدٸ, قورلاردىڭ ورنىن تولتىرۋدى جەنە ٶتكٸزۋدٸ باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك;

· جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بٸرلەسٸپ, مۇناي ٶنٸمدەرٸنٸڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنان تىس جەرلەرگە شىعارىلۋىن شەكتەۋدٸ جەنە اينالىمىىن باقىلاۋدى كٷشەيتۋٸ تيٸس.

ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ ارنايى كوميسسييا اياسىندا پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ر. سكلياردىڭ باسشىلىعىمەن وسى جۇمىستى ٷيلەستٸرۋدٸ جالعاستىرادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2022 جىلعا بيتۋمعا دەگەن سۇرانىسى:

1) باتىس ٶڭٸرلەرٸ – ٶندٸرۋ جىلىنا 500 مىڭ توننا بولعان كەزدە, ەڭ تٶمەنگٸ قاجەتتٸلٸك – 191 مىڭ توننا;

2) سولتٷستٸك-شىعىس ٶڭٸرلەرٸ – 308 مىڭ توننا قاجەتتٸلٸك جىلىنا 300 مىڭ توننا ٶندٸرٸسپەن جابىلادى;

3) ٶڭتٷستٸك ٶڭٸرلەرٸ – ٶندٸرۋ جىلىنا 374 مىڭ توننا بولعان كەزدە, ەڭ جوعارى قاجەتتٸلٸك – 602 مىڭ توننا.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بيتۋمعا دەگەن جالپى سۇرانىسى – 1,1 ملن توننا.

مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, جۇمىس ٸستەپ تۇرعان زاۋىتتاردى قوسىمشا تيەۋ ەسەبٸنەن ەلدەگٸ بيتۋمنىڭ جيىنتىق ٶندٸرٸسٸن جىلىنا 1,2 ملن تونناعا دەيٸن ۇلعايتۋ مٷمكٸن بولادى:

CaspiBitum – قاراجانباس مۇنايىن ٶڭدەۋ ەسەبٸنەن جىلىنا 500 مىڭ تونناعا دەيٸن;

Qazaq Bitum – رەسەي گۋدرونىنىڭ يمپورتى ەسەبٸنەن جىلىنا 374 مىڭ تونناعا دەيٸن.

«جول-قۇرىلىس كومپانييالارى قىسقى-كٶكتەمگٸ كەزەڭدە يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ بٸرىڭعاي ساتىپ الۋشىسى ارقىلى قوسىمشا بيتۋم كٶلەمٸن ساتىپ الۋدى جوسپارلاۋى تيٸس. جول-قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ باعالارى بيتۋم باعاسىنىڭ كونيۋنكتۋراسىنا ساي بولۋى تيٸس», — دەدٸ ەنەرگەتيكا مينيسترٸ بولات اقشولاقوۆ.