تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا قازاقستاندا 141 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ٷي سالىندى. مەملەكەت ەلٸمٸزدە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن دامىتۋدىڭ بٸرىڭعاي مودەلٸن ەزٸرلەۋدە, ونىڭ نەگٸزگٸ قاعيداتى — تۇرعىن ٷيدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن, ەسٸرەسە حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك ەلسٸز توپتارى ٷشٸن ارتتىرۋ. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ — ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇرعىنداردىڭ ٶمٸر سٷرۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋ جەنە قولجەتٸمدٸ مٷمكٸندٸكتەر جاساۋ ماقساتىندا تۇرعىن ٷي يپوتەكاسىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرگەن يپوتەكالىق نەسيەلەندٸرۋدٸڭ جاڭا باعدارلامالارىن ەنگٸزۋگە باستاماشى بولدى.
«نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن قولداۋدىڭ جاڭا تەتٸكتەرٸن بٸرٸكتٸرەدٸ. 2018 جىلى «7-20-25» باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلدى, 5 جىل ٸشٸندە بۇل باعدارلاما 650 مىڭ وتباسىعا نەمەسە 2 ملن-نان استام ازاماتقا باسپانالى بولۋعا جەردەمٸن تيگٸزۋٸ تيٸس. 2019 جىلى ەلباسىنىڭ باستاماسى بويىنشا جەڭٸلدٸك مٶلشەرلەمەسٸ 2% جەنە باستاپقى جارناسى 10% بولاتىن «باقىتتى وتباسى» جاڭا باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلدى. جىل سوڭىنا دەيٸن كەمٸندە 6 مىڭ وتباسى وسى باعدارلاما اياسىندا تۇرعىن ٷي الا الادى. بٸرٸنشٸ كەزەكتە, كٶپ بالالى وتباسىلار مەن مٷگەدەك بالالاردى تەربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا باسىمدىق بەرٸلەدٸ. 2020 جىلدان باستاپ وسىنداي 10 مىڭ وتباسى جىل سايىن باسپانامەن قامتىلاتىن بولادى.
«سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن ٶركەندەۋٸنٸڭ نەگٸزٸ» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸزدە وتباسى تابىسىنىڭ تٷرلٸ دەڭگەيلەرٸنە سەيكەس كەلەتٸن بٸرىڭعاي تۇرعىن ٷي ساياساتىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى. كەزەكتە تۇرعان از قامتىلعان كٶپ بالالى وتباسىلارعا باسپانا بەرۋ مەسەلەسٸن ٷش جىل ٸشٸندە شەشۋ قاجەت, ال باسپانا ساتىپ الۋعا جاعدايى جوق ازاماتتارعا ەلەۋمەتتٸك جالعا الۋ تەرتٸبٸمەن قونىستانۋ ٷشٸن مٷمكٸندٸك بەرۋ كەرەك.
مەملەكەت 2022 جىلعا قاراي وسى ماقساتتارعا سەيكەس 240 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلەدٸ. ٷكٸمەت جىل سوڭىنا دەيٸن جالدامالى پەتەرلەرگە, سونداي-اق «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى بويىنشا جەڭٸلدەتٸلگەن باسپانا زاەمىن الۋعا كەزەكتە تۇرعانداردى ەسەپكە الۋدىڭ ۇلتتىق بٸرىڭعاي جٷيەسٸن قۇرۋى كەرەك.
تۇرعىن ٷي كەزەگٸ جىل سايىن 50 مىڭ ادامعا ارتىپ كەلەدٸ, ال ەلەۋمەتتٸك تۇرعىن ٷيلەر 20 مىڭ ادامعا پايدالانۋعا بەرٸلۋدە. وسىعان بايلانىستى, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا ازاماتتاردى ولاردىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن ستاتۋستارىنا قاراي تۇرعىن ٷيمەن قامتۋدىڭ ٷدەمەلٸ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ قاراستىرىلادى. مىسالى, ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي تابىسى جوق نەمەسە تابىسى وتباسىنىڭ بٸر مٷشەسٸنە شاققاندا ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن از (29,7 مىڭ تەڭگە) بولاتىن تۇرعىن ٷي كەزەگٸندە تۇرعاندارعا بەرٸلەدٸ.
«باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى تابىسى وتباسىنىڭ ەربٸر مٷشەسٸنە شاققاندا ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 2 ەسەلٸك شاماسىنان ارتىق بولمايتىن (59,4 مىڭ تەڭگە) تۇرعىن ٷي كەزەگٸندەگٸلەر ٷشٸن قولجەتٸمدٸ بولادى.
جاو نەسيەگە بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷيلەرٸ تابىسى وتباسىنىڭ ەربٸر مٷشەسٸنە شاققاندا ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ ەكٸ ەسەلٸك شاماسىنان 3,1 ەسەلٸك شاماسىنا دەيٸن (92 مىڭ تەڭگە) بولاتىن تۇرعىن ٷي كەزەگٸندەگٸلەرگە بەرٸلەتٸن بولادى.
ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 3,1 ەسەلٸك شاماسىنان تابىسى جوعارى ازاماتتار «قيك» يۇ» اق-نىڭ «وردا», «باسپانا حيت», «7-20-25» باعدارلامالارىنىڭ, «تٷقجب» اق-نىڭ «ٶز ٷيٸم» باعدارلاماسىنىڭ تەكتٸكتەرٸن پايدالانا الادى.
بۇل تەسٸلدەر مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ اتاۋلىعىن قامتاماسىز ەتەدٸ جەنە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن جوسپارلاۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى.
7 جىلدا قالالار مەن ٶڭٸرلەر ەكٸمدٸكتەرٸندەگٸ تۇرعىن ٷي الۋ كەزەگٸ 3,5 ەسە ٶسكەن
تۇرعىنداردىڭ باسىم بٶلٸگٸ ٷشٸن قولجەتٸمدٸ تۇرعىن ٷي سالۋدا اۋقىمدى شارالار قابىلداۋدا «بەيتەرەك» حولدينگٸ جٷيەلٸ رٶل اتقارادى, سەبەبٸ, ول «نۇرلى جەر» تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋداعى بٸرىڭعاي وپەراتور.
مىسالى, ەكٸمدٸكتەر ٶز وبليگاتسييالارىن شىعارۋ تەتٸگٸ ارقىلى الاتىن قورلاندىرۋ ەسەبٸنەن بەلگٸلەنگەن باعا بويىنشا نەسيەگە بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى مەن ونىڭ ٶتكٸزٸلۋٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
بۇل تەتٸك ەربٸر 2 جىل سايىن «رەۆولۆەرلٸك» پرينتسيپ بويىنشا قاراجاتتى اينالدىرىپ, رەسۋرستاردى قوسىمشا بٶلمەي-اق, جاڭا قۇرىلىسقا قايتا باعىتتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. جىل سايىن وسى جٷيەدە 100 – 110 ملرد تەڭگە قاراجات اينالىسقا تٷسەدٸ, بۇل ەكٸمدٸكتەرگە 12 مىڭ نەسيەگە بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷيدٸ پايدالانۋعا بەرۋدٸ قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٶز كەزەگٸندە, تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸ تۇرعىندارعا جىلدىعى 5% بولاتىن جەڭٸلدٸكتٸ تۇرعىن ٷي زايمدارىن بەرۋ ارقىلى ەكٸمدٸكتەر سالعان تۇرعىن ٷيلەرگە سۇرانىس مەن ولاردىڭ ٶتكٸزٸلۋٸن ىنتالاندىرادى. باستاپقى جارنا تۇرعىن ٷي سەرتيفيكاتتارىن پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸمەن 20%-دان كەم ەمەس بولادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا تٷقجب جٷيەسٸندە جيناقتاۋ سوماسى 716,7 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 1,46 ملن كەلٸسٸمشارت بار. بارلىق كەزەڭدە 1,52 ترلن تەڭگەگە 208 مىڭنان استام زاەم بەرٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ كەزەڭٸندە 139 ملرد تەڭگەگە 18,3 مىڭ زاەم بەرٸلدٸ.
2005 جىلدان باستاپ تۇرعىن ٷيمەن قامتىلۋ دەڭگەيٸ 23%-عا ارتىپ, 1 ادامعا شاققاندا 21,6 شارشى مەتردٸ قۇرادى. ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2030 جىلعا قاراي بۇل كٶرسەتكٸشتٸ بۇۇ ستاندارتتارىنا دەيٸن — 1 ادامعا 30 شارشى مەترگە دەيٸن جەتكٸزۋ قاجەت. ورتا ەسەپپەن, تۇرعىندار سانىنىڭ ٶزگەرۋٸن ەسكەرۋمەن, قازٸرگٸ مەنٸمەن سالىستىرعاندا, 2030 جىلعا قاراي تۇرعىن ٷي قورىن 66%-عا ارتتىرۋ قاجەت. ول ٷشٸن جىل سايىن جاڭا تۇرعىن ٷيلەردٸ پايدالانۋعا بەرۋ قارقىنىن 8-10% دەڭگەيٸندە ساقتاپ وتىرۋ قاجەت.
مىناداي بەتالىس بايقالىپ وتىر: مەملەكەت ەلەۋمەتتٸك تۇرعىن ٷيلەردٸ كٶپتەپ سالعان سايىن, وعان كەزەك تە ارتا تٷسۋدە.
قازٸرگٸ كەزدە ەكٸمدٸكتەردەگٸ تۇرعىن ٷي كەزەگٸ 3,5 ەسە ٶسكەن ( 2012 ج. 1 قاڭتاردا — 147 مىڭ, 2019 ج. 1 شٸلدەدە — 512 مىڭ ادام). بۇعان دەموگرافييالىق پروتسەستەر, كەنتتەنۋ جەنە تۇرعىنداردىڭ ەڭبەك كٶشٸ-قونى سەبەپ بولىپ وتىر.
ورتا ەسەپپەن العاندا, سۇرانىس جىل سايىن 50 مىڭ ادامعا ٶسۋدە, ال ەلەۋمەتتٸك تۇرعىن ٷي 20 مىڭ ادامعا بەرٸلۋدە.
بولجامدىق ەسەپتەۋلەر بويىنشا تۇرعىن ٷي كەزەگٸن جەدەلدەتٸلگەن قىسقارتۋ ٷشٸن الداعى 10 جىلعا 6 ترلن تەڭگەگە جۋىق قاراجات قاجەت, بۇل 552 مىڭ ادامدى تۇرعىن ٷيمەن قامتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل رەتتە, بٶلٸنگەن قاراجات قايتارىمدى.
ول ٷشٸن ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸن ەسكەرۋمەن كەزەكتە تۇرعانداردىڭ تابىسىنا بايلانىستى تۇرعىن ٷيدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ ساتىسى قۇرىلادى.
بٸرٸنشٸ باعىت بويىنشا, تابىسى جوق نەمەسە تابىسى وتباسىنىڭ 1 مٷشەسٸنە شاققاندا 1 ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن تٶمەن تۇرىعن ٷي كەزەگٸندە تۇرعاندارعا ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالدامالى تۇرعىن ٷي بەرٸلەتٸن بولادى.
ەكٸنشٸ باعىت بويىنشا, وتباسىنىڭ بٸر مٷشەسٸنە شاققاندا تابىسى ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 2 كٶلەمٸن قۇرايتىن تۇرعىن ٷي كەزەگٸندەگٸلەرگە جىلدىعى 2%, باستاپقى جارناسى 10% بولاتىن, 25 جىل مەرزٸمگە جەڭٸلدٸكپەن نەسيەلەندٸرۋ ۇسىنىلاتىن بولادى («2-10-25»).
ٷشٸنشٸ باعىت بويىنشا, وتباسىنىڭ بٸر مٷشەسٸنە شاققاندا تابىسى ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنٸڭ 3,1 دەيٸن بولاتىن تۇرعىن ٷي كەزەگٸندەگٸلەرگە جىلدىعى 5% بولاتىن, باستپاقى جارناسى 20%, 25 جىل مەرزٸمگە نەسيەگە بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي ۇسىنىلادى («5-20-25»).
تٶرتٸنشٸ باعىت بويىنشا, وتباسىنىڭ بٸر مٷشەسٸنە شاققانەدا تابىسى 3,1 ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس دەڭگەيٸنەن اساتىن ازاماتتار جىلدىعى 7%, باستاپقى جارناسى 20% بولاتىن, 25 جىل مەرزٸمگە بەرٸلەتٸن جەڭٸلدٸكتٸ نەسيەلەندٸرۋمەن («7-20-25») جەنە نارىقتاعى ٶنٸمدەرمەن («باسپانا-حيت», «كيك-وردا», «ٶز ٷيٸم» تٷقجب) باسپانالى بولا الادى.
بۇل تەسٸلدەر مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ اتاۋلىلىعى مەن قاراجاتتى پايدالانۋ تيٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
سونىمەن قاتار, بيىل ماۋسىم ايىندا «مۇعالٸمدەر مەن دەرٸگەرلەرگە ارنالعان جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي» جەكە باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلدى. قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸ — قازاقستاندىقتاردىڭ تابىسى مەن رەسۋرستاردى نارىقتىق تارتۋ. قاراجاتتى ميكشيرلەۋ جەنە وپەراتسييالىق شىعىستاردى تٶمەندەتۋ ەسەبٸنەن الداعى 2 جىلد بۇل ٶنٸمگە 40 ملرد تەڭگەگە دەيٸن قاراجات باعىتتاۋ جوسپارلانعان. بۇل ەلٸمٸز بويىنشا 3 مىڭعا جۋىق دەرٸگەرلەر مەن مۇعالٸمدەردٸ قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل رەتتە, اي سايىنعى تٶلەم بويىنشا جالعا بەرۋ مٶلشەرلەمەسٸ جىلىنا 3,1% قۇرايدى.
2019 جىلعى 1 قازانداعى مەلٸمەتتەر بويىنشا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردا تۇرعىن ٷي كەزەگٸندە تۇرعاندار سانى 526 مىڭ ادامدى قۇرادى, بۇل 2012 جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 3,5 كٶپ. بۇل رەتتە, نەگٸزگٸ ٷلەستٸ — 44%-دى تۇرعىنداردىڭ ەلەۋمەتتٸك ەلجۋاز توپتارى قۇرايدى, 42% — مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەر, بيۋدجەتتٸك ۇيىمدار جۇمىسكەرلەرٸ مەن ەسكەري قىزمەتكەرلەر.
«نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى بويىنشا قالاي تۇرعىن ٷي الۋعا بولادى?
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى ەل تۇرعىندارىنىڭ تٷرلٸ ساناتتارىنىڭ تۇرعىن ٷي مەسەلەلەرٸن كەشەندٸ شەشۋگە باعىتتالادى. باعدارلاما ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي سالۋدا, نەسيەگە بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي سالۋدى, جەكە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن دامىتۋدى, جەكە قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ تۇرعىن ٷي سالۋىن ىنتالاندىرۋدى قامتيدى.
جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار سالعان نەسيەگە بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷيدٸ الۋ ٷشٸن, قاجەت:
-
تٷقجب سالىمشىسى بولۋ;
-
ساتىپ الىناتىن تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ 20%-ىنان كەم ەمەس كٶلەمدەگٸ بٸر رەتتٸك العاشقى جارنانى سالۋ نەمەسە جيناعىنىڭ بولۋى;
-
قر ازاماتتىعىنىڭ نەمەسە ورالمان ستاتۋسىنىڭ بولۋى;
-
وسى قالالاردا تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋعا ٷمٸتكەر ٶتٸنٸم بەرۋشٸلەر ٷشٸن ٶتٸنٸپ بەرگەن سەتتە كەمٸندە ەكٸ جىلعا دەيٸن نۇر-سۇلتان جەنە الماتى قالالارىندا تۇرعىلىقتى جەرٸ بويىنشا تۇراقتى تٸركەۋدە بولۋى;
-
تۇرعىن ٷيٸنٸڭ بولماۋىن راستاۋى;
-
تٶلەم قابٸلەتتٸلٸگٸن راستاۋى.
«نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەسيەگە بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي جەلٸسٸ بويىنشا 4 330 پەتەر نەمەسە 38,3% جىلدىق جوسپارعا 258,1 مىڭ ش.م. سالىندى.
جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي جەلٸسٸ بويىنشا 2 344 پەتەر نەمەسە 15,6% جىلدىق جوسپارعا 137,6 مىڭ ش.م.
تۇرعىن ٷيلەردٸ پايدالانۋعا بەرۋدەن كٶش باسىندا — نۇر-سۇلتان جەنە الماتى قالالارى.
ٶتٸنٸم بەرۋشٸ باعدارلاما تالاپتارىنا ساي كەلگەن جاعدايدا وعان 25 جىل مەرزٸمگە جىلدىق 5% مٶلشەرلەمەسٸ بويىنشا زايم بەرٸلەدٸ. الدىن-الا تۇرعىن ٷي زايمىن الۋ ٷشٸن باستاپقى جارنا مٶلشەرٸ – ساتىپ الىناتىن تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ 20%-ىنان كەم ەمەس. ارالىق تۇرعىن ٷي زايمىن الۋ ٷشٸن — ساتىپ الىناتىن تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ 50%-نان كەم ەمەس.
تازا ەرلەۋدەگٸ جاو نەسيەگە بەرەتٸن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى مەن ٶتكٸزٸلۋٸنٸڭ باعا پارامەترلەرٸ 1 شارشى مەترٸ ٷشٸن: نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىندا جەنە وسى قالالار ماڭىنداعى ايماقتاردا, شىمكەنت, اتىراۋ, اقتاۋ, تٷركٸستان قالالارىندا 180 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن, باسقا ٶڭٸرلەردە — 140 مىڭ تەڭگەگە دەيٸن.
باعدارلاماعا تٷقجب سالىمشىلارى, ونىڭ ٸشٸندە جاو-دا تۇرعىن ٷي كەزەگٸندە تۇرعاندار قاتىسا الادى. ساتىلاتىن نىساندا تۇرعىن ٷيلەردٸڭ كەمٸندە 50%-ى جاو كەزەكتە تۇرعانداردىڭ اراسىندا بٶلٸنەدٸ. جاو-دا كەزەكتە تۇرعانداردىڭ ٸشٸندە سۇرانىس بولماسا, تۇرعىن ٷي تٷقجب باسقا سالىمشىلارىنا ساتىلادى.
باعدارلاما اياسىندا سالىنعان تۇرعىن ٷي باعاسىنىڭ نارىق باعاسىمەن سالىستىرعاندا تٶمەن بولۋىنا وراي تۇرعىندار اراسىندا ٷلكەن سۇرانىسقا يە. تٷقجب باعدارلاماسى ٸسكە اسىرىلا باستاعان سەتتەن باستاپ 19 300 زايم بەرٸلدٸ.
بيىلعى جىلعى قىركٷيەك ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بارلىق قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸ ەسەبٸنەن 8,8 ملن ش.م. تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, بۇل 2018 جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭٸنە 99,8% قۇرايدى. جىلدىق جوسپارعا تۇرعىن ٷيدٸ پايدالانۋعا بەرۋ پايىزى 67,7% قۇرادى. ەلٸمٸز بويىنشا بارلىعى 76 484 تۇرعىن ٷي , ونىڭ ٸشٸندە – 32 779 جەكە تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.
ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا تۇرعىن ٷيدٸ پايدالانۋعا بەرۋ كٶلەمٸنٸڭ ارتۋى ەلٸمٸزدٸڭ 9 ٶڭٸرٸندە جالعاسۋدا. تۇرعىن ٷيلەردٸ پايدالانۋعا بەرۋ بويىنشا تٷركٸستان (130,3%), قىزىلوردا (120%), الماتى (116,6%), سقو (116,4%), قوستاناي (116,2%), اتىراۋ (116,2%), پاۆلودار (110,9%), اقتٶبە (109%) وبلىستارى جەنە شىمكەنت (112,6%) قالاسى كٶش باسىندا.
نۇر-سۇلتان
ەلوردادا 2019 جىلدىڭ توعىز ايىندا مەملەكەتتٸك ينۆەستيتسييالار ەسەبٸنەن 980-نەن استام پەتەر پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. ونىڭ ٸشٸندە: نەسيەگە بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي – 250 پەتەر, جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي – 730-دان استام پەتەر. بيىل جىل سوڭىنا دەيٸن قالا ەكٸمدٸگٸ 650-دەن استام پەتەردٸ پايدالانۋعا بەرەتٸن بولادى.
تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق جٷيەسٸ ارقىلى نەسيەلٸك تۇرعىن ٷي سالۋ
وسى جىلدىڭ باسىنان بەرٸ 364 پەتەر بەرٸلدٸ, ونىڭ 182-سٸ نۇر-سۇلتان قالاسى (14 كٶپبالالى وتباسى) ەكٸمدٸگٸندە كەزەكتە تۇرعاندار. بيىلعى قاراشا ايىندا اتالعان باعىت بويىنشا 250 پەتەر بەرۋ جوسپارلانعان, ونىڭ 125-ٸ قالا ەكٸمدٸگٸندە كەزەكتە تۇرعاندار.
ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالدامالى تۇرعىن ٷي
بۇل باعىت اياسىندا 2019 جىلى 351 پەتەر بەرٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە: 191-ٸ – حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك ەلسٸز توپتارى ٷشٸن, 160-ى – كٶپ بالالى وتباسىلار ٷشٸن. وسى جىلدىڭ قاراشا ايىندا اتالعان باعىت بويىنشا 433 پەتەر بەرۋ جوسپارلانعان, ونىڭ 87-سٸ — كٶپ بالالى وتباسىلارعا ارنالعان.
سونىمەن قاتار, قالا ەكٸمدٸگٸ جىلجىمايتىن مٷلٸك نارىعىنان 1050 پەتەر ساتىپ الۋ, ولاردى ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز بەس جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە جۇمىس ٸستەيتٸن جاستارعا جالعا بەرۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋدا.
الماتى
2019 جىلى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا «قازاقستاننىڭ تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸ» اق جەلٸسٸ بويىنشا 1200-نان استام نەسيەلٸك پەتەر, ساتىپ الۋمەن جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي جەلٸسٸ بويىنشا 305 پەتەر بٶلٸندٸ.
سونداي-اق, 2019 جىلى «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى باعدارلاماسى اياسىندا قالانىڭ كوممۋنالدىق تۇرعىن ٷي قورىنان ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز 282 پەتەر تاراتىلدى.
«باقىتتى وتباسى» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا 284 وتباسى تۇرعىن ٷي سەرتيفيكاتتارىنا يە بولدى.
2019 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە «تولىق ەمەس وتباسىلار», «كٶپ بالالى وتباسىلار», «مٷمكٸندٸكتەرٸ شەكتەۋلٸ بالالاردى تەربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار» ساناتتارى بويىنشا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ كەزەگٸندە تۇرعان ازاماتتارعا 2%-بەن تۇرعىن ٷي زاەمدارىن بەرۋ باستالدى.
باعدارلاما بويىنشا 1790 ٶتٸنٸش قابىلداندى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بانك الماتى قالاسىنىڭ كەزەكتە تۇرعان ازاماتتارىنىڭ 312 باعىتىن قاراستىرۋدا. بانك 109 نەسيەلٸك قارىز بەردٸ.
«7-20-25» يپوتەكالىق باعدارلاماسى بويىنشا تۇرعىن ٷيدٸ قالاي الۋعا بولادى?
«7-20-25» باعدارلاماسى قازٸرگٸ ۋاقىتتا زايم بويىنشا 7% تٶمەن پايىزدىق مٶلشەرلەمەمەن ەڭ تيٸمدٸ يپوتەكالىق باعدارلاما رەتٸندە سانالادى, باستاپقى جارنا تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ 20% قۇرايدى (استانا, الماتى, اقتاۋ, اتىراۋ, شىمكەنت قالالارى ٷشٸن تۇرعىن ٷيدٸڭ ماكسيمالدى قۇنى — 25 ملن تەڭگە), زايمدى ٶتەۋ مەرزٸمٸ 25 جىلعا دەيٸن ۇزارتىلدى.
قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ — ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن 2018 جىلى قر ۇلتتىق بانكٸ «7-20-25» يپوتەكالىق باعدارلاماسىن ەزٸرلەدٸ. باعدارلاما تۇرعىنداردىڭ كٶپشٸلٸگٸنە باستاپقى نارىقتان 25 جىل مەرزٸمگە, تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ 20% باستاپقى جارناسىمەن, جىلدىق 7% مٶلشەرلەمەسٸمەن تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋعا ارنالعان.
«7-20-25» قولجەتٸمدٸ نەسيە شارتتارىمەن ەربٸر قازاقستاندىق ٷشٸن تۇرعىن ٷي جاعدايلارىن جاقسارتۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸن ۇسىنادى. قازاقستاندا تۇڭعىش رەت تەك قۇرىلىس سالۋشىدان باستاپقى نارىقتان باسپانا الۋعا بولاتىن تۇرعىن ٷي باعدارلاماسى قابىلداندى, ونى باعدارلاما قاتىسۋشىسى ٶزٸ تاڭدايدى. قارىز الۋشىدان زاەمدى ۇسىنعانى جەنە قىزمەت كٶرسەتٸلگەنٸ ٷشٸن كوميسسييا الىنبايدى. سونداي-اق, كەپٸل مٷلكٸن جەنە قارىز الۋشىنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاندىرۋ مٸندەتتٸ ەمەس, ساقتاندىرۋ قاجەت بولعان جاعدايدا بارلىق شىعىنداردى نەسيە بەرگەن بانك كٶتەرەدٸ. بۇعان دەيٸن ەرەكەت ەتٸپ تۇرعان يپوتەكالىق ٶنٸمدەردٸڭ بٸردە-بٸرٸندە وسىنداي نەسيەلەۋ شارتتارى بولعان جوق.
«7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە الۋ ٷشٸن جەكە تۇلعا بٸرنەشە تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك, ولار:
● قازاقستان ازاماتتىعى;
● مەنشٸك قۇقىعىندا قر اۋماعىندا تۇرعىن ٷيٸنٸڭ بولماۋى;
● كەسٸپكەرلٸك نەمەسە ەڭبەك قىزمەتٸنەن تۇراقتى راستالعان كٸرٸستٸڭ بولۋى;
● يپوتەكالىق نەسيەلەرٸنٸڭ بولماۋى.
جالپى, باعدارلاما ٸسكە اسىرىلا باستاعاننان باستاپ, وسى جىلدىڭ 24 قازانىنداعى جاعداي بويىنشا نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەرگە تۇرعىن ٷي ساتىپ العىسى كەلەتٸن ازاماتتاردان 81,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 5 980 ٶتٸنٸم قابىلداندى, ونىڭ ٸشٸندە 52,3 ملرد تەڭگە سوماسىنداعى 3 790 ٶتٸنٸمدٸ نەسيە بەرۋشٸ بانكتەر ماقۇلدادى — بۇل قازاقستاننىڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸ اراسىنداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش.
دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم بەرۋ, مەدەنيەت جەنە سپورت سالالارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن, ارناۋلى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەر ۇسىناتىن, پوليتسييا دەپارتامەنتٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن بٸلٸكتٸ ماماندار كورپۋسىن قولداۋ ماقساتىندا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ باسپانا ساتىپ الۋعا نومينالى 1 ملن تەڭگە بولاتىن تۇرعىن ٷي سەرتيفيكاتى تٷرٸندەگٸ العاشقى جارنانىڭ بٸر بٶلٸگٸن جابادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا جوعارىدا اتالعان قىزمەت سالالارى بويىنشا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ بيۋدجەتٸنەن 397 ملن تەڭگەگە 397 تۇرعىن ٷي سەرتيفيكاتى بەرٸلدٸ.
«باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى بويىنشا تۇرعىن ٷي الۋعا كٸم ٷمٸتكەر بولا الادى?
قازاقستاندا تٶرت نەمەسە ودان دا كٶپ بالاسى بار 340 مىڭعا جۋىق كٶپ بالالى وتباسى بار, ونىڭ ٸشٸندە 31 725 مىڭ وتباسى رەسمي تٷردە باسپاناعا مۇقتاج وتباسىلار رەتٸندە ەكٸمدٸكتەردٸڭ كەزەگٸندە تۇر. 2019 جىلدىڭ شٸلدەسٸنەن باستاپ اتالعان ساناتتاعى ازاماتتار ٷشٸن جىلدىق 2%-بەن يپوتەكالىق نەسيەلەندٸرۋدٸڭ «باقىتتى وتباسى» جەڭٸلدەتٸلگەن باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلدى. بۇل ەلباسى باستاماشى بولعان, از قامتاماسىز ەتٸلگەن كٶپ بالالى وتباسىلارعا ۇسىنىلعان تەڭدەسسٸز قولداۋ تٷرٸ. باستاپقى جارنا — ەكٸمدٸكتەردەن تۇرعىن ٷي سەرتيفيكاتتارىن پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸمەن 10% باستالادى. «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى كٶپ بالالى وتباسىلارعا, تولىق ەمەس وتباسىلارعا جەنە تابىسى تٶمەن, مٷگەدەك بالالاردى تەربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا نەسيە بەرۋگە ارنالعان.
سونىمەن بٸرگە, تۇرعىن ٷي قۇنى نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت, اتىراۋ, اقتاۋ قالالارىندا 15 ملن تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك جەنە قالعان ٶڭٸرلەردە — 10 ملن-عا دەيٸن.
بٷگٸنگٸ تاڭدا 2019 جىلعا 50 ملرد تەڭگە بەرۋ جوسپارىمەن, تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸ 46,6 ملرد تەڭگەگە 4 589 ٶتٸنٸمدٸ قابىلدادى, ونىڭ ٸشٸندە 29,3 ملرد تەڭگە بولاتىن 2 875 زاەم بەرٸلدٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, 2020 جىلدان باستاپ 2023 جىلعا دەيٸن جىلدىق بەرۋ جوسپارى كەمٸندە 10 مىڭ ٶتٸنٸمدٸ نەمەسە شامامەن 100 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى.
نەسيە بەرۋ شارتتارى:
- نەسيە مٶلشەرلەمەسٸ — جىلدىق 2%;
- باستاپقى جارنا — الدىن-الا تۇرعىن ٷي زاەمىن الۋ ٷشٸن — ساتىپ الىناتىن تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ كەمٸندە 10%;
- ارالىق تۇرعىن ٷي زاەمىن الۋ ٷشٸن — ساتىپ الىناتىن تۇرعىن ٷي قۇنىنىڭ كەمٸندە 50%;
- زاەم مەرزٸمٸ — 20 جىلعا دەيٸن.
- زاەمنٸڭ نىسانالى ماقساتى ‒ باستاپقى (سونىڭ ٸشٸندە جاو نەسيەلٸك تۇرعىن ٷيٸ) جەنە ەكٸنشٸ نارىقتان تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋ;
- نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت, اقتاۋ, اتىراۋ قالالارىندا تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋعا زاەمنىڭ ماكسيمالدى سوماسى 15 ملن تەڭگەدەن اسپايدى, ال باسقا ٶڭٸرلەردە 10 ملن تەڭگەدەن اسپايدى;
- كەپٸلزاتتىق قامتاماسىز ەتۋ ‒ قتقجب تالاپتارىنا سەيكەس كەلەتٸن مٷلٸك نەمەسە ساتىپ الىناتىن تۇرعىن ٷي.
نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸ باستاپقى نارىقتان باسپانا ساتىپ الۋ ٷشٸن نومينالى 1 ملن تەڭگە بولاتىن تۇرعىن ٷي سەرتيفيكاتى تٷرٸندەگٸ العاشقى جارنانىڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶتەيدٸ. باعدارلاماعا قاتىسۋ ٷشٸن 2 365 جولداما (834 كٶپ بالالى وتباسى, 1 143 تولىق ەمەس وتباسى, 388 مٷگەدەك بالالارى بار وتباسى) بەرٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 7,2 ملرد تەڭگە سوماسىنا 521 نەسيەلٸك زاەم بەرٸلدٸ (198 كٶپ بالالى وتباسى, 239 تولىق ەمەس وتباسى, 84 مٷگەدەك بالالارى بار وتباسى) كٶرسەتٸلگەن ساننان العاشقى جارنانىڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶتەۋ ٷشٸن 1 ملن تەڭگەدەن 50 تۇرعىن ٷي سەرتيفيكاتى بەرٸلدٸ.
«ەسكەري باسپانا» باعدارلاماسىنىڭ شارتتارى قانداي?
تٷقجب «ەسكەري باسپانا» — جىلدىق 8%-بەن جەڭٸلدٸكتٸ نەسيەلەندٸرۋ ٶنٸمٸن ەزٸرلەدٸ. مەلٸم بولعانداي, 2018 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ زاڭناماعا ەسكەري قىزمەتشٸلەرگە ٶزدەرٸ الاتىن تۇرعىن ٷي تٶلەمدەرٸ ەسەبٸنەن تٷقجب-دا قاراجات جيناقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ. تۇرعىن ٷيدٸ باستاپقى جەنە قايتالاما نارىقتاردان ساتىپ الۋعا بولادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا ەسكەري قىزمەتشٸلەر جالپى تٷسٸمٸ 149,3 ملرد تەڭگە بولاتىن 86,4 مىڭ ارنايى شوت اشتى. تٷقجب 99 ملرد تەڭگەگە 6,5 مىڭ زاەم بەردٸ.
ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ماماندىقتار بويىنشا دا جەكەلەگەن باعدارلامالار جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. 2019 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ مۇعالٸمدەر مەن دەرٸگەرلەر ٷشٸن ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي بەرۋ باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلدى. 2019-2020 جىلدارعا ارنالعان قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كٶلەمٸ 40 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايدى, بۇل نارىقتا 3 مىڭ پەتەر الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي جىلدىق 3,1%-بەن باستاپقى جارناسىز بەرٸلەدٸ. تۇرعىن ٷيدٸ مەرزٸمٸنەن بۇرىن قانداي دا بٸر ايىپپۇلسىز ساتىپ الۋ قۇقىعى قاراستىرىلعان. بٷگٸنگٸ تاڭدا دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸكتەرٸ, سونداي-اق, ٶڭٸرلەر بويىنشا دا, تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتٸلەتٸن قىزمەتكەرلەردٸڭ تٸزٸمدەرٸن قۇراستىرۋدا.
جۇمىس ٸستەيتٸن جاستار ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷيدٸ قالاي الا الادى?
جاستار جىلىن ٸسكە اسىرۋ اياسىندا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنا نۇر-سۇلتان, الماتى جەنە شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس ٸستەيتٸن جاستار ٷشٸن ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ تەتٸكتەرٸ ەنگٸزٸلدٸ.
ٶتٸنٸم بەرۋشٸ ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرٸلەتٸن تۇرعىن ٷي الۋ ٷشٸن ٶكٸلەتتٸ ورگانعا كەلەسٸ قۇجاتتاردى ۇسىنادى:
● وسى ەرەجەگە قوسىمشاعا سەيكەس فورما بويىنشا ٶتٸنٸش;
● ٶتٸنٸش بەرۋشٸنٸڭ جەكە باسىن كۋەلاندىراتىن قۇجات كٶشٸرمەسٸ (تٷپنۇسقاسى جەكە تۇلعانى سەيكەستەندٸرۋ ٷشٸن ۇسىنىلادى);
● بٸلٸم تۋرالى قۇجاتتىڭ كٶشٸرمەسٸ;
● نەكە تۋرالى كۋەلٸكتٸڭ كٶشٸرمەسٸ (بولعان جاعدايدا);
● بالالاردىڭ تۋۋ تۋرالى كۋەلٸگٸنٸڭ كٶشٸرمەسٸ (بولعان جاعدايدا);
● ٶتٸنٸم بەرۋشٸ مەن وتباسىنىڭ بارلىق مٷشەلەرٸنٸڭ جىلجىمايتىن مٷلكٸنٸڭ جوقتىعى (بار ەكەنٸ) تۋرالى انىقتاما;
● جۇمىس ورنىنان انىقتاما;
● ٶتٸنٸم بەرۋشٸنٸڭ 40 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشتەن كەم ەمەس كٶلەمدەگٸ اي سايىنعى تابىسىن راستايتىن سوڭعى التى ايداعى تابىسى تۋرالى انىقتاما;
● قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك كودەكسٸنٸڭ 35-شٸ بابىنا سەيكەس ەڭبەك ٶتٸلٸن راستايتىن قۇجاتتار;
● بانك ەسەپشوتىنىڭ بار ەكەنٸ جەنە نٶمٸرٸ تۋرالى انىقتاما جەنە بانك ەسەپشوتى بويىنشا اقشا قالدىعى مەن ونىڭ اۋدارىلۋى تۋرالى كٶشٸرمە;
● ٶتٸنٸم بەرۋشٸنٸڭ تٷرلٸ قىزمەت سالالارىنداعى جەكە جەتٸستٸكتەرٸن راستايتىن قۇجاتتار (بولعان جاعدايدا).
باللداردى ەسەپتەۋ باللدىق جٷيە بويىنشا جٷرگٸزٸلەدٸ:
● نارىقتاعى اسا سۇرانىسقا يە 100 ماماندىق تٸزٸمٸنە سەيكەس كەسٸپتٸ يگەرگەن ٶتٸنٸم بەرۋشٸگە – 10 بالل;
● وتباسىلى بولعان جاعدايدا – 5 بالل, نەكەدە تۇرعان ەر جىلى ٷشٸن زا – 2 بالل;
● بٸر بالاسى بولعانى ٷشٸن – 1 بالل, ودان كەيٸنگٸ ەر بالاسى ٷشٸن – 2 بالل;
● كەمٸندە 1 جىل جەكە كەسٸپكەرلٸك قىزمەتپەن اينالىسقانى ٷشٸن – 5 بالل, زا ەر جىلى ٷشٸن –1 بالل;
● ٶتٸنٸش بەرۋشٸنٸڭ تٷرلٸ سالالاردا جەكە جەتٸستٸكتەرٸ بولعان جاعدايدا – 2 بالل;
●بيۋدجەتتٸك ۇيىمدارداعى ەڭبەك قىزمەتٸ ٷشٸن (مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر مەن مەملەكەتتٸك كەسٸپورىندار) – 5 بالل, جۇمىس ٶتٸلٸنٸڭ ەر جىلى ٷشٸن – 1 بالل;
● ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ جيناق شوتتارىنداعى (دەپوزيتتەردەگٸ) جيناقتاردىڭ ەر جىلى ٷشٸن – 2 بالل.
باللدار تەڭ تٷسكەن جاعدايدا, ٶتٸنٸمدٸ ۋاقىتى بويىنشا ەرتەرەك بەرگەن ٷمٸتكەرگە باسىمدىق بەرٸلەدٸ.
تسيفرلىق تەحنولوگييالداردى قولدانۋ تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىندا قالاي كٶرٸنٸس بەرەدٸ?
«بەيتەرەك» حولدينگٸ 2018 جىلى ماۋسىمدا «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا قارجىلاندىرىلاتىن نىساندارعا مونيتورينگ جٷرگٸزەتٸن ينتەرنەت-پورتالدى جەنە سيتۋاتسييالىق ورتالىقتى ٸسكە قوستى. پورتال ٶڭٸرلەردەگٸ تۇرعىن ٷي نىساندارىنىڭ سالىنۋ بارىسى تۋرالى ەلەكتروندى اقپاراتتى ورنالاستىراتىن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارعا ارنالدى. اتالعان مەلٸمەتتەردٸڭ بارلىعى ينتەراكتيۆتٸ سيتۋاتسييالىق ورتالىقتا ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندە كٶرسەتٸلەدٸ. بۇل جوبا بەينەكامەرالاردى, دروندار مەن باسقا تەحنولوگييالاردى قولدانا وتىرىپ سالىنىپ جاتقان بارلىق نىساندارعا ديستانتسييالىق مونتورينگ جٷرگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. «اقىلدى» كامەرالار نىساندارداعى تەحنيكانى, قۇرىلىس كەزەڭلەرٸ مەن جۇمىس كٷشٸنٸڭ قوزعالىسىن اسا جوعارى دەلدٸكپەن تانيدى. بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ يگەرٸلۋٸن قاداعالاۋ جەنە دەرەكتەر تالداۋى نەگٸزٸندە تيٸستٸ شەشٸمدەر شىعارۋ مٷمكٸندٸگٸ پايدا بولدى.
قازٸرگٸ تاڭدا ەلەكتروندى دەرەكتەر بازاسى 300-گە جۋىق سالىنىپ جاتقان نىساندى قامتيدى, ونىڭ ەرقايسىسى بويىنشا جان-جاقتى اقپارات بار.
تەحنيكالىق باقىلاۋ ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن ارنايى موبيلدٸ قوسىمشا جاسالدى, وول قۇرىلىس الاڭىندا تەلەفوننان دەرەكتەردٸ جٷكتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
تولتىرۋ تەرتٸبٸ ٶندٸرٸستٸك جۇمىستار كەستەسٸنەن كٶرٸنەدٸ, تەحنيكالىق باقىلاۋ ٶكٸلٸ نىساندا نەشە رەت بولعانىن كٶرۋگە بولادى.
سونىمەن قاتار, وسى جوبا مىسالىندا تسيفرلاندىرۋدىڭ رەسۋرستاردى قالاي ٷنەمدەيتٸنٸن بايقاۋعا بولادى. قۇرىلىستىڭ بۇرىنعى مونيتورينگ فورماتى اقپاراتتى جيناۋعا اپتاسىنا 8 جۇمىس ساعاتىن جەنە بٸزدٸڭ ساراپشىلارىمىزدىڭ ولاردى جيناقتاپ, تالداۋى ٷشٸن تاعى 8 ساعات ۋاقىتتى قاجەت ەتەتٸن.
جاڭا پورتال بۇل ۋاقىتتى 8 ەسە قىسقارتادى. بٷگٸندە اقپاراتتى الۋ ٷشٸن نەبەرٸ 1 ساعات ۋاقىت جەنە ونى ٶڭدەۋ ٷشٸن 1 ساعات قانا قاجەت. مونيتورينگتٸڭ تسيفرلىق فورماتى جىل سايىن حولدينگ بيۋدجەتٸنٸڭ 30 ملن تەڭگەگە جۋىعىن ٷنەمدەيدٸ.
ٶز پلاتفورماسىندا تٸكەلەي تاپسىرىس بەرۋشٸلەر مەن دەلدالسىز جەتكٸزۋشٸلەردٸ بٸرٸكتٸرە الاتىن «ونلاين ماركەتپلەيستەردٸ» قولدانۋ ارقىلى ينفراقۇرىلىم نىساندارى مەن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن ارزانداتۋعا زور مٷمكٸندٸكتەر تۋىندادى.
حولدينگ بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى باستادى. بۇل بارلىق تاراپتاردىڭ وپەراتسييالىق شىعىندارىن ورتا ەسەپپەن 20%-عا ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇل رەتتە بەلگٸلەنگەن باعالار بويىنشا ۇزاقمەرزٸمدٸ وفتەيك-كەلٸسٸمشارتتار جٷيەسٸن ەنگٸزۋ ٷي قۇرىلىس كومبيناتتارىنىڭ جەنە وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارىن ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ جٷكتەمەسٸن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ماركەتپلەيستەر بارىنشا اشىق بولۋى تيٸس جەنە تولىق اقپارات بەرۋٸ كەرەك, بۇل جوسىقسىز جەتكٸزۋشٸلەردٸ بولدىرمايدى.
ەگەر قۇرىلىستىڭ ٶزٸندٸك قۇنىندا قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ٷلەسٸ 55%-دان جوعارى بولاتىنىن ەسكەرسەك, وندا تۇرعىن ٷيدٸڭ 1 ش.م. ٷشٸن قۇرىلىس باعاسى ورتا ەسەپپەن 10%-عا تٶمەندەتٸلە الادى.
مۇنداي پلاتفورمالاردى جىلجىمايتىن مٷلٸك نارىعى ٷشٸن دە قۇرۋ قاجەت, مۇندا تۇرعىندار, كوممەرتسييالىق بانكتەر, دەۆەلوپەرلەر, جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار مەن مەملەكەتتٸك ورگاندار بٸرىڭعاي الاڭعا جينالىپ, ٶز قىزمەتتەرٸن ۇسىنا الاتىن بولادى.
2017 جىلدىڭ تامىز ايىنان باستاپ تۇرعىن ٷي قۇرىلىس جيناق بانكٸ جەلٸسٸ بويىنشا «Baspana.kz» جىلجىمايتىن مٷلٸك ينتەرنەت-پورتالى ٸسكە قوسىلدى, ول ٶز پلاتفورماسىندا تٷقجب بارلىق كليەنتتەرٸن, قۇرىلىس كومپانييالارى مەن مەملەكەتتٸك ورگانداردى بٸرٸكتٸردٸ.
ەندٸ قازاقستاندىقتار «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ شارتتارى بويىنشا ونلاين-كونسۋلتاتسييا, دايىن جەنە سالىنىپ جاتقان نىساۆندار, شارشى مەترٸنٸڭ قۇنى جەنە بانك ٶنٸمدەرٸ تۋرالى اقپاراتتى الا الادى.
پورتالدا 153 مىڭنان اسا قولدانۋشى تٸركەلگەن, «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى بويىنشا 356 نىسان ورنالاستىرىلعان.
ونلاين-الاڭ ارقىلى تۇرعىن ٷي ساتىپ الۋشىلار پۋلىنا قاتىسۋعا بارلىعى 222 مىڭنان اسا ٶتٸنٸش بەرٸلگەن, جالپى سوماسى 155 ملرد تەڭگەگە بەلگٸلەنگەن باعا بويىنشا 17 مىڭنان استام پەتەر ساتىلعان. 277 ملرد تەڭگە سوماسىنا 29 مىڭعا جۋىق پەتەر ٶتكٸزٸلۋ ساتىسىندا.
ٸت-قىزمەتتەر جەلٸسٸنٸڭ كەڭەيتٸلۋٸمەن جەنە «اقىلدى ٷي» جٷيەسٸنٸڭ ەلەمەنتتەرٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸمەن قولجەتٸمدٸ تۇرعىن ٷي ەكوجٷيەسٸنٸڭ اۋقىمى بٸرشاما ارتادى.
مىسالى, «ە-SHANYRAQ» تكش بٸرىڭعاي اقپاراتتىق جٷيەسٸنٸڭ تولىققاندى رەجيمدە ەنگٸزٸلۋٸ تۇرعىندارعا ٷيدٸ باسقارۋعا ونلاين قاتىسۋعا, باسقارۋشى كومپانييالاردىڭ قارجىنى نىسانالى پايدالانۋىنا مونيتورينگ جٷرگٸزۋگە جەنە ونىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
تۇرعىندار ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندە ەسەپتەۋٸشتەرٸنٸڭ كٶرسەتكٸشتەرٸ مەن بەكٸتٸلگەن تاريفتەردٸڭ نەگٸزٸندە قويىلعان ەسەپتٸڭ دۇرىستىعىن تەكسەرە الادى. “اقىلدى” ەسەپتەۋ قۇرىلعىلارىن ورناتۋ كٶرسەتٸلەتٸن قزىمەت قۇنىن ورتا ەسەپپەن 35%-عا تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسىلايشا, قۇرىلىس سالاسىن تولىققاندى تسيفرلاندىرۋ, SMART-تەحنولوگييالاردى قولدانۋ جەنە بايلانىستىڭ جاپپاي قولجەتٸمدٸ بولۋى نەگٸزٸندە قولجەتٸمدٸ تۇرعىن ٷي ەكوجٷيەسٸ قالىپتاساتىن نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى, بۇل ٶز كەزەگٸندە ەكونوميكانىڭ ٸرگەلەس سالالارىن ىنتالاندىرادى.
تٷپتٸڭ-تٷبٸندە مۇنىڭ بارلىعى نەتيجەلٸ جۇمىسپەن قامتۋعا, جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, تۇرعىندار ٷشٸن ەكونوميكالىق جەنە ٶندٸرٸستٸك رەسۋرستار مەن مٷمكٸندٸكتەرگە تەڭ قولجەتٸمدٸلٸكتٸڭ بولۋىنا ىقپالىن تيگٸزەدٸ.
قۇرلىستاعى ٷلەسكەرلٸك تۋرالى نەنٸ بٸلۋ كەرەك?
جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار ٷشٸن تۇرعىن ٷي سالۋداعى نەگٸزگٸ مەسەلە - قولجەتٸمدٸ قارجىلاندىرۋ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنداعى نەگٸزگٸ پروبلەمالاردىڭ بٸرٸ - قۇرىلىس سالۋشىلار ٷشٸن قورلاندىرۋدىڭ “قىمبات بولۋى” جەنە كوممەرتسييالىق بانكتەر تاراپىنان كەپٸلدٸك بازانى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تالاپتاردىڭ قويىلۋى.
ەگەر 2009 جىلى بانكتەر قورجىنىندا قۇرىلىس ٷلەسٸ 20%-دان اسسا, بٷگٸندە بۇل كٶرسەتكٸش 3 ەسە ازايعان جەنە 7%-دان اسپايدى.
«بەيتەرەك» حولدينگٸنٸڭ قارجى وپەراتورى رەتٸندە نارىق رەسۋرستارىن تارتۋعا, اعىمداعى قارجى اعىمىن ميكشيرلەۋگە, جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار ٷشٸن قورلاندىرۋدىڭ قانداي دا بٸر «دەلدالدارسىز» ارزانداتۋعا مٷمكٸندٸكتەرٸ بار.
نەسيە رەسۋرستارىن سۋبسيدييالاۋ جەنە كەپٸلدەندٸرۋ تەتٸكتەرٸ ارقىلى قۇرىلىس كومپانييالارىنا قولداۋ كٶرسەتۋ مٷمكٸندٸگٸ بار.
مىسالى, قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ نەسيەلەرٸن سۋبسيدييالاۋ ارقىلى «دامۋ» قور جالپى سوماسى 91,6 ملرد تەڭگەگە 87 جوباعا قولداۋ كٶرسەتتٸ. بۇل قۇرىلىس كومپانييالارى ٷشٸن نارىقتىق ناسيەلەردٸ 50%-عا ارزانداتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
تۇرعىن ٷي قورىن كەپٸلدەندٸرۋ قورى ارقىلى ٷلەسكەرلٸك تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن كەپٸلدەندٸرۋدٸڭ قوسىمشا جاڭا تەتٸگٸ ادال جەكە قۇرىلىس سالۋشىلارعا تۇرعىنداردىڭ قاراجاتىن 0%-بەن تارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كوممەرتسييالىق نارىقتا ٶزٸنٸڭ نەمەسە زايم قاراجاتى ارقىلى تۇرعىن ٷي العىسى كەلەتٸن ازاماتتار ٷشٸن ٷلەسكەرلٸك قۇرىلىستى اياقتاۋعا كەپٸلدٸكتەر بەرٸلەدٸ. ەڭ الدىمەن ول ازاماتتاردىڭ قاراجاتىنىڭ ساقتالۋىنا جەنە جوسىقسىز قۇرىلىس سالۋشىلاردان قورعاۋعا باعىتتالعان. ول ٷشٸن 2016 جىلى تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنا ٷلەسكەرلٸك قاتىسۋ تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلداندى.
زاڭ بويىنشا تۇرعىنداردان ٷلەسكەرلٸك قۇرىلىسقا قاراجات تارتۋ تەك ەكٸمدٸكتٸڭ رۇقساتى بولعان جاعدايدا نەمەسە بٸزدٸڭ ەنشٸلەس ۇيىمىمىز ‒ تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن كەپٸلدەندٸرۋ قورى تاراپىنان كەپٸل بولعاندا عانا رۇقسات ەتٸلەدٸ.
ەگەر قۇرىلىس كومپانيياسى قوردان كەپٸلدٸك العان بولسا, بۇل اقپارات www.hgf.kz سايتىندا جارييالانادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا جالپى سوماسى 137,9 ملرد تەڭگەگە جوبالار ماقۇلداندى. بۇل تۇرعىنداردىڭ كوممەرتسييالىق نارىقتا 9,8 مىڭنان استام پەتەردٸ ساتىپ الۋعا سالىمدارىن قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
ەگەر مۇنداي كەپٸلدٸك بولماسا, وندا قۇرىلىس سالۋشىنىڭ ٷلەسكەرلەردٸڭ قاراجاتىن تارتۋعا ەكٸمدٸكتەن العان رۇقساتى بولۋى كەرەك, مۇنداي اقپاراتتى تيٸستٸ ەكٸمدٸكتەن ناقتىلاۋعا بولادى. مۇنى مٸندەتتٸ تٷردە بٸلۋ كەرەك, سەبەبٸ, اقپارات ناقتى بولماعان جاعدايدا بار جاۋاپكەرشٸلٸك پەن تەۋەكەل ٷلەسكەرگە جٷكتەلەدٸ.
ايتا كەتەيٸك, زاڭ بويىنشا ٷلەسكەرلەردٸڭ قاراجاتىن تارتۋعا ەكٸمدٸكتەن قۇرىلىس سالۋشى تەك ەكٸ جاعدايدا رۇقسات الا الادى: ەگەر ول ٶز ەسەبٸنەن عيمارات قاڭقاسىن تۇرعىسعان بولسا, ال بۇل جوبانىڭ جالپى قۇنىنىڭ 40–60%-ى, نەمەسە بانكتەن قارجىلاندىرۋ العان بولسا.
ەگەر قۇرىلىس سالۋشى قور كەپٸلدٸگٸن كٶرسەتپەسە, ال ەكٸمدٸك بۇل نىسان بويىنشا تيٸستٸ رۇقسات بەرٸلمەگەن دەسە, اقشاڭىزدى سالىپ ەشقانداي تەۋەكەلگە بارماۋڭا كەڭەس بەرەمٸز. مۇندايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جٷگٸنگەن جٶن.
