جۋىردا شەتەلدٸك باسىلىمداردىڭ بٸرٸندە «قازاقستان, رەسەي جەنە داعدارىسقا قارسى باسقارۋ ٸسٸندەگٸ مٷلدە ەكٸ بٶلەك تەسٸل» اتتى ماقالا جارىق كٶردٸ. وندا ەكونوميكالىق ساراپشى ۆلاديسلاۆ ينوزەمتسەۆ كٶپتەگەن قازاقستاندىق شەنەۋنٸكتەردٸڭ قىزمەتٸن تاستاپ, بيزنەسكە كەتٸپ جاتقانىن, ەرٸ ونىڭ جاعىمدى قۇبىلىس ەكەنٸن اتاپ كٶرسەتەدٸ. بۇل شىنىمەن دە سولاي ما?
Independent باسىلىمىنداعى ماقالادا ەكونوميكالىق ساراپشى ۆلاديسلاۆ ينوزەمتسەۆ قوس مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق احۋالىنان مىناداي ٶزگەشەلٸكتەر بايقايدى ەكەن: ونىڭ پٸكٸرٸنشە, رەسەي مەن قازاقستان ەليتاسى داعدارىسپەن كٷرەستە مٷلدە ەكٸ بٶلەك تەسٸل قولدانادى.
«رەسەي ٷكٸمەتٸن ەل ەكونوميكاسى قىزىقتىرمايدى, ولار بار قاراجاتتى قارۋلى كٷش پەن قۇقىق قۇرىلىمىنا جۇمساپ جاتىر. ال قازاقستاندا بىلتىر بيۋدجەت شىعىنىنىڭ 39 پايىزى, ال بيىل 55 پايىزى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان», دەپ جازادى.
سونداي-اق, ول قازاقستاننىڭ ساياسي ەليتاسىنداعى ەرەكشە قۇبىلىسقا ايىرىقشا توقتالادى. «قازاقستاندىق جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنٸكتەر كٶپتەپ مەملەكەتتٸك قىزمەتتەن كەتٸپ, ٶزدەرٸنٸڭ جاڭا بيزنەسٸن اشىپ جاتىر. ولار مەملەكەتتٸك قازىنانى ۇرلاپ-جىرلاعىسى كەلمەيدٸ, كەرٸسٸنشە شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردى قولدايدى», — دەيدٸ ول.
قازاقستاندا ۇرلاۋدان شارشاعان شەنەۋنٸكتەر بار ما?
تيمۋر نازحانوۆ
قر تەۋەلسٸز كەسٸپكەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ تيمۋر نازحانوۆ قازاقستاندىق شەنەۋنٸكتەر اراسىندا قىزمەتٸنەن ٶز ەركٸمەن كەتٸپ, بيزنەسپەن اينالىسىپ جٷرگەن ادامداردىڭ بار ەكەنٸن ايتادى. بٸراق مۇنى جاپپاي قۇبىلىس دەپ باعالاۋعا بولمايدى دەيدٸ.
— ەلٸمٸزدە VIP-تۇلعا دەيمٸز, ياعني جوعارى لاۋازىمدى اتقامٸنەرلەردٸڭ قىزمەتٸن تاستاپ, بيزنەسكە ات باسىن بۇرۋى ٸلۋدە بٸر كەزدەسەتٸن جاعداي. وندايلار كٶپ ەمەس. كەرٸسٸنشە,
بٸزدٸڭ شەنەۋنٸكتەردٸڭ مايلى دا جايلى ورنىندا وتىرىپ-اق, بيزنەسٸن دٶڭگەلەتە بەرەتٸنٸ ەشكٸمگە جاسىرىن ەمەس.
ولار تەك فيرماسىن تۋىسقانىنىڭ نەمەسە بٶتەن بٸرەۋدٸڭ اتىنا تٸركەپ قويادى. بۇل قازاقستان عانا ەمەس, پوستكەڭەستٸك مەملەكەتتەردٸڭ بارلىعىنا تەن قۇبىلىس, — دەيدٸ ول.
دەگەنمەن تيمۋر نازحانوۆ جوعارى شەندٸ تۇلعالاردىڭ ٶز قىزمەتٸن تاستاپ, كەسٸپكەرلٸككە بەت بۇرۋىنىڭ مىناداي ٷش سەبەبٸن اتاپ بەردٸ.
— بٸرەۋٸ ۇرلاۋدان شارشايدى, بٸراق جٷيە ونى مەجبٷرلەيدٸ. سودان كەيٸن ەرٸكسٸز كەتەدٸ. تاعى بٸرەۋلەرٸ — جۇمىسسىز قالعاندار, وتستاۆكاعا كەتكەندەر. ەندٸ بٸرەۋلەرٸ ٷكٸمەتتٸڭ بٸر سالاسىندا بٸرنەشە جىل تەر تٶگٸپ, ەڭبەك ەتكەننەن كەيٸن, سول سالانىڭ قىر-سىرىن يگەرٸپ, مىقتى بايلانىس ورناتادى. مۇندايلار ٷكٸمەتتٸڭ بەرەتٸن جالاقىسىنا, تاعى بٸرەۋلەردٸڭ قاس-قاباعىنا قاراۋدان شارشاعان جاندار, دەدٸ نازحانوۆ.
شەنەۋنٸكتەر قىزمەتٸنەن كەتسە دە مەملەكەتتٸڭ اقشاسىنا قول سۇعۋىن دوعارمايدى
ساياساتتانۋشى دوس كٶشٸم دە ينوزەمتسوۆتٸڭ ماقالاسىندا كەلتٸرٸلگەن فاكتٸلەردٸ جارتىلاي قولدامايتىندىعىن ايتادى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ٶكٸنٸشكە قاراي, قازاقستاندا سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيٸ ٶرشٸمەسە, ورتايماي تۇر.
دوس كٶشٸم
دوس كٶشٸم, ساياساتتانۋشى:
— قازاقستاندا شەنەۋنٸكتەر بيزنەسكە كەتٸپ, مەملەكەت قازىناسىن ۇرلاۋ-جىرلاۋ تىيىلدى دەگەن مٷلدە قاتە پٸكٸر.
بٸزدٸڭ بيلٸككە ماقساتتى تٷردە بايىعىسى كەلەتٸندەر بارادى.
راس, شەندٸلەردٸڭ اراسىندا بيزنەسكە كەتٸپ جاتقاندارى بار شىعار. بٸراق ولاردىڭ بيزنەسٸ اينالىپ كەلگەندە مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلار, تەندەرلەردٸ جاعالايدى. ٶيتكەنٸ ولار «بارماق باستى, كٶز قىستىمەن» تەندەردٸ قالاي الۋعا بولاتىنىن, كٸمگە, قانداي «وتمەتكاسىن» بەرۋدٸ بٸلٸپ العان قۋلار. دەمەك, ولار مەملەكەتتٸك قىزمەتتەن كەتكەنٸمەن, مەملەكەتتٸڭ اقشاسىنا «قول سۇعۋدى» دوعارمايدى. ال وسىنداي بىلىقتاردىڭ ورتاسىندا وتىرعان كەيبٸر شەندٸنٸ جۇمىستان شىعارماق تٷگٸلٸ, ورنىنان قوزعاي المايسىز. نەگٸزٸ, قانداي دا بٸر داۋعا ٸلٸككەن مەملەكەتتٸك قىزمەتكەر بٸزدەگٸ «مەملەكەتتٸك قىزمەتكەردٸڭ ار كودەكسٸ» بويىنشا ٶز ەركٸمەن جۇمىسىنان باس تارتۋى تيٸس. بٸراق بٸزدە «پورتفەلٸنەن» ٶز ەركٸمەن باس تارتا قوياتىندار ٶتە از. ٶيتكەنٸ بيلٸككە كەلگەندەردٸڭ كٶزدەيتٸنٸ بايلىق, — دەيدٸ دوس كٶشٸم.
