قازاقستاندا جولداردىڭ ساپاسى كٶڭٸل كٶنشٸتپەيتٸنٸن كٶپشٸلٸك جيٸ ايتادى. الايدا جول ساپاسىنا بٶلٸنەتٸن قارجى از ەمەس. مەسەلەن, وسى جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ بەيبٸت اتامقۇلوۆ 2020 جىلى جول سالاسىنا بيۋدجەتتەن 680 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنگەنٸن ايتتى.
قايسىبٸر جىلعى اقپارات بويىنشا, قازاقستان جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك رەيتينگٸسٸنٸڭ «جول ساپاسى» يندەكسٸ بويىنشا ە, دەگەندە سەگٸز ساتىعا تٶمەندەگەن. بىلتىرعى جىلعى اقپارات بويىنشا, «جول ساپاسى» يندەكسٸ بويىنشا 140 ەلدٸڭ ٸشٸندە 106-شى ورىندامىز. سونىمەن قازاقستاندا جول ساپاسى نەگە ناشار? بٸز بۇل سۇراقتى مۇناي-حيمييا سالاسىنىڭ مامانى عالىمجان جۋسانباەۆقا قويعان ەدٸك.
سپيكەر تۋرالى از-كەم اقپارات:
عالىمجان ومارۇلى مۇناي-حيمييا سالاسىندا 2005 جىلدان باستاپ قىزمەت ٸستەگەن. سول جىلى «تەك-الماتى» جشس-ىندا, «قازاقستان تەمٸر جولى» ۇك» اق مۇناي ٶنٸمدەرٸمەن جەنە كٶمٸرمەن قامتاماسىز ەتۋ ٸسٸمەن اينالىسقان.
«SAT Operating Aktau» مۇناي-حيمييا زاۋىتى جشس-ٸندە باس ديرەكتور, «شىمكەنت مۇناي ٶنٸمدەرٸ» اق كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى قىزمەتتەرٸن اتقارعان. 2010-2011 جىلدارى قازاقستان - يران ەلشٸلٸگٸندە مۇناي-حيمييا سالاسىمەن اينالىسقان. ەلشٸنٸڭ ەكونوميكا بويsنشا ورىنباسارى بولعان. ال, 2011 جىلى مۇناي مەن مۇناي ٶنٸمدەرٸن ساقتاۋمەن اينالىساتىن «Petro Export» جشس-ىنا كەلگەن. اتالعان كومپانييادا كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن كوممەرتسييالىق سۇراقتار بويىنشا, ديرەكتوردىڭ كەڭەسشٸسٸ قىزمەتٸن اتقارادى.
- عالىمجان مىرزا, جول قۇرىلىسىنا قاجەتتٸ زاتتار مۇنايدان الىنادى, بٸلەمٸز. قازاقستاندا مۇناي جەتكٸلٸكسٸز دەپ ايتا المايسىز. بٸراق, جولداردىڭ ساپاسى ناشار. مۇنىڭ سەبەبٸ نەدە?
- بٸز ٶتكەندە مۇنايدان بٸرنەشە زات شىعاتىنىن ايتتىق. سونىڭ بٸرٸ جول قۇرىلىسىنا پايدالاناتىن بيتۋم. ەرينە, ەۋەلٸ مۇنايدى قايناتاسىز. سوسىن ودان گاز شىعادى, بەنزين, ديزەل, قىمبات مايلار شىعادى. ەڭ سوڭىندا سىعىلىپ-سىعىلىپ گۋدرون دەگەن قالادى. سول گۋدروننان بيتۋم جاسالادى.
مەن جول سالاتىن بٸرنەشە كومپانييا ٶكٸلدەرٸمەن سٶيلەستٸم. ولار ٷنەمٸ بٸزدەن بيتۋم سۇرايدى. ٶزدەرٸڭدە نەگە جوق دەسەك, مەسەلە بىلاي ەكەن: مەملەكەت ولارعا جول سالۋ ٷشٸن تەندەر ٶتكٸزەدٸ. تەندەردە بيتۋمنىڭ توننا باعاسىن 90 مىڭ تەڭگە جاساپ قويعان. بٸراق, ونىڭ نارىقتىق باعاسى 150 مىڭ تەڭگە. دەمەك, ار جاعىنداعى 60 مىڭ تەڭگەنٸ كومپانييا ٶزٸ قوسۋى كەرەك.
- سوسىن ولار نە ٸستەيدٸ?
- قازاقستاندا مۇنايدى تٶگٸپ تاستاعان كٶلدەر كٶپ. مەسەلەن, اقتاۋ, اقتٶبە, قىزىلوردا, اتىراۋدا مۇناي تٶگٸلگەن كٶلدەر بار. ياعني, تەحنولوگييا ەسكٸ بولعاننان كەيٸن, مۇناي شىعاتىن ترۋبالار بٸتەلٸپ قالادى. سول كەزدە مۇنايدى جەرگە دە, كٶلگە دە جٸبەرەدٸ. ول قالدىقتار...
ەندٸ ەلگٸ جول سالاتىندار جاڭاعى كٶلدەرگە تٶگٸلگەن قالدىقتاردى الىپ ارالاستىرادى. تەگٸن عوي... ارى كەتسە 10 مىڭ تەڭگە تۇرار. بٸراق, ول تازا بيتۋم ەمەس. ونىڭ ٸشٸندە بەنزين دە بار, پارافين دە بار. ولاردىڭ تٷرٸ بيتۋمعا ۇقساعانمەن, ساپاسى بٸردەي ەمەس. ال, پارافين بيتۋمنىڭ ساپاسىن قۇرتادى. مەسەلەن, پارافين ىستىق كەزدە ەريدٸ, سۋىق كەزدە بىتىراپ, ٷگٸتٸلٸپ كەتەدٸ. بٸرٸنشٸ سەبەپ وسى.
- ال, قازاقستان بيتۋم شىعارا ما?
- قازاقستاندا بيتۋم شىعادى دەپ ايتا المايمىن. نەگە? مىسالى, اقتاۋدا توو «سپ «CASPI BITUM» دەگەن زاۆود بار. ول وسىدان 6-7 جىل بۇرىن سالىنىپتى. ول زاۆودتا قىتاي مەن قازاقستاننىڭ ٷلەسٸ 50 دە 50. ول زاۋىتتى بارىپ كٶرسەڭٸز, جۇمىس ٸستەمەيدٸ, تٷتٸنٸ دە شىقپايدى. اتىن ٶزگەرتٸپ ٸستەي بەرەدٸ عوي, بٸزدە...
ەندٸ سونداي زاۆود سالاتىن كەزدە سٸز بٸر جەردەن مۇناي الىپ, ساپاسىن قارايسىز. بيتۋم شىعارۋ ٷشٸن... وعان قاراجامباستىڭ مۇنايى تۋرا كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ قاراجامباستىڭ مۇنايى اۋىر, ٸشٸندە اسفالتەنٸ كٶپ. سوسىن پارافينٸ جوق. ال, بيتۋمدى قۇرتاتىن نەرسە پارافين ەكەنٸن ايتتىق. سٶيتٸپ, قاراجامباستىڭ مۇنايىن نەگٸزگە الىپ, زاۆود سالىنادى. بٸراق ول زاۆود قاراجامباس مۇنايىنىڭ قاسىنا سالىنۋ كەرەك وي. ال, ونى 300 كم الىسقا اپارىپ سالعان.
ەندٸ ول زاۆود مۇنايدى «قازترانسويلدىڭ» ترۋباسىمەن الادى. ياعني, «وبشيي ترۋبادان» مۇناي الىپ تۇر. ونىڭ ٸشٸندە 5-6 تٷرلٸ مۇناي بار. ياعني, پارافين دە, مۇناي دا ارالاسىپ كەتتٸ. ەندٸ ونىڭ ساپاسى بۇزىلعان جوق پا?
سوسىن, مۇنايدان بٸردەن بيتۋم شىقپايدى. ول «قويدى سويماي تۇرىپ, جٷرەگٸن الىپ قويدىم» دەگەن نەرسە. ياعني, مۇنايدان گاز ۇشادى, ەكٸنشٸ بەنزين ۇشادى, سوسىن ديزەل ۇشادى, قىمبات مايلار ۇشادى... ەڭ سوڭىندا بيتۋم شىعادى. دەمەك, بيتۋم شىعاراتىن زاۆودتا ديزەل دە, بەنزين دە, قىمبات مايلار دا ساتىلۋى كەرەك. ياعني, بيتۋمعا دەيٸنگٸ تاۋارلاردىڭ بەرٸ شىعۋ كەرەك قوي. ونىڭ بەرٸ بٸزگە پايدا ەمەس پە?
ال, قازاقستاندا بٸر جامانى بيتۋمدى باسقا اتپەن, باسقا جاقتان الىپ كەلەدٸ. سٶيتٸپ وسى جەردەن شىعاردىم دەپ كٶرسەتە سالادى دەپ ويلايمىن. ال, ونداعى بەنزين قايدا, ديزەل قايدا, قىمبات مايلار قايدا? بۇل دۇرىس ەمەس, بۇل كريمينال دەپ ويلايمىن!..
- قازاقستاندا بيتۋم قانشا جەردە شىعادى?
- پاۆلوداردا شىعادى دەيدٸ. بٸراق مەن ولاردان شىعاتىنىنا سەنبەيمٸن. ٶيتكەنٸ ول جاقتان پارافين دە شىعۋ كەرەك قوي. ٶيتكەنٸ بيتۋم پارافينمەن كەلەدٸ. مىسالى كەز-كەلگەن زاۆودتا بيتۋم شىعادى دەسە, ودان پارافين شىعۋ كەرەك. ال, اناۋ مۇنايمەن ارالاسىپ كەتتٸ عوي. مىسالى, قاراجامباستان الىپ كەلسە, ودان بيتۋم شىعادى. ال, مىناعان قالاي سەنۋگە بولادى?
- پارافين مەن بيتۋمدى اجىراتىپ الا الماي ما?
- جوق, پارافينٸ بار مۇنايدان جاقسى زاتتار شىعادى. ول - ٶتە قىمبات تاۋار. بٸراق, مەن قازاقستاندا پارافين شىعادى دەگەندٸ ەستٸمەگەم. بٸزدە دەپارافينيزاتور جوق. مىسالى, «پارافينوۆىي مۇناي» ەڭ ارزان, قاتىپ قالادى دەيدٸ. ول شەت ەلدە كەرٸسٸنشە ەڭ قىمبات. ٶيتكەنٸ پارافيننەن كٶپ جاقسى زاتتار شىعادى. بٸزدە سول تەحنولوگييالار جوق. سونى قويسا, پارافين دە شىعاراتىن ەدٸك.
مەسەلەن, قىسقى ديزەل مەن جازعى ديزەلدٸڭ ايىرماشىلىعى - جازعى ديزەلدە پارافين بار. ول قىستا قاتىپ قالادى. ودان پارافيندٸ الىپ تاستاساڭىز, ول قىسقى ديزەل بولادى. قىسقى ديزەلدٸڭ باعاسى بٸر جارىم ەسە قىمبات.
ەندٸ بيتۋم نەگە 150 مىڭ تەڭگە تۇرادى, ەسەپتەپ كٶرەيٸك. مەسەلەن, قاراجامباستىڭ مۇنايى ەڭ ارزان. ٶيتكەنٸ ول اۋىر. ونىڭ ٸشٸندە «سۆەتلىي پرودۋكت» از دەپ كٶرسەتەدٸ. بٸراق, شىن مەنٸندە تەحنولوگييا مىقتى بولسا, «اۋىر ٶنٸمدەر» قىمباتىراق. ٶيتكەنٸ ول مايلار.
مىسالى بەنزيننٸڭ تونناسى ورتاشا ەسەپپەن 500 دوللار بولسا, «بازوۆىي ماسلا» دەگەن بار, ونىڭ تونناسى 3 مىڭ دوللار تۇرادى. بٸزدە ولاردى يگەرەتٸن تەحنولوگييالار جوق. ونى قويسا, بٸزدٸڭ ەل بايىپ كەتەر ەدٸ.
ەندٸ شامامەن ەسەپتەپ كٶرسەك. قاراجامباستىڭ بٸر تونناسى 100 دوللار دەپ الايىق. ونى ماشينامەن الىپ كەلەسٸز, 20 دوللار كەتەدٸ. سوسىن زاۆود قايتا ٶڭدەلگەن مۇنايدى قايناتىپ بەرگەنٸ ٷشٸن 80 دوللار الادى. ەندٸ سول قاراجامباس مۇنايىنان شامامەن 30 پايىز بيتۋم شىعۋ كەرەك. ٶيتكەنٸ اۋىر عوي. 30 پايىز شىقتى دەيٸك. قالعان 70 پايىزى قىمبات تاۋارلار.
ەڭ تٶمەنگٸ ديزەلدٸڭ ٶزٸ ورتاشا ەسەپپەن 500 دوللار دەپ الايىق. قازٸر ونىڭ باعاسى 190 تەڭگە. بٸر توننادا شامامەن 1260 ليتر بار. ەندٸ 190-دى كٶبەيتٸڭٸز. جاقسى, قىمبات مايلاردى ساناماي-اق قويايىق. 70 پايىزىن شامامەن 500 دوللار دەپ الا سالايىق. جالپى 70 پايىزى قىمبات پرودۋكتٸ عوي.
ال, بيتۋم ەڭ قالدىعى ەمەس پە? 500 دوللاردىڭ 70 پروتسەنتٸ قانشا بولادى? 350 دوللار بولادى. ەندٸ, سودان شىققان 70 پروتسەنتپەن سٸزدٸڭ 100 دوللار مۇناي ساتىپ العانىڭىز بار, قايناتقانىڭىز بار, الىپ كەلگەنٸڭٸز بار. ول 200 دوللار. سوندا 70 پروتسەنتتٸڭ ٶزٸنەن سٸزگە 150 دوللار قالدى.
ال, بيتۋم قالدىق. سوندا بيتۋم قانشا تۇرۋى كەرەك? تەگٸن بولۋى كەرەك ەمەس پە? نەگە ول بٸزدە 350 دوللار نەمەسە 150 مىڭ تەڭگە تۇرادى?
مەنٸڭ ويىمشا, ونى رەسەيدەن الىپ كەلەدٸ. الىپ كەلگەن سوڭ اتىن اۋىستىرادى, وعان تاعى تٶلەۋ كەرەك. سوسىن كٸرٸپ كەلە جاتقاندا «ندس» تٶلەنەدٸ, ترانسپورتيروۆكاسى بار. سونىڭ بەرٸ 150 مىڭ تەڭگە بولادى.
ونى ٶزٸمٸزدەن شىعارۋعا تولىق مٷمكٸندٸگٸمٸز بار. ٶيتكەنٸ بٸزدە مۇنايدىڭ تٷر-تٷرٸ شىعادى. ال, بيتۋم زاۆودتارى قىمبات تا ەمەس.
مەن يراندا جۇمىس ٸستەگەندە كٶرگەم. بيتۋم ارى كەتسە 20-30 مىڭ تەڭگە بولۋ كەرەك. ەگەر, وسىنى رەتتەسە, قوسىمشا قانشا جول سالىنار ەدٸ. ٶيتكەنٸ, جول سالعان كەزدە شىعىنىڭىزدىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ بيتۋمعا كەتەدٸ. بۇل ەكونوميكاعا قانشا شىعىن?
- ەزٸربايجان دا بٸز سەكٸلدٸ مۇنايعا تەۋەلدٸ مەملەكەت. بٸراق, بايقاعانىمىز, ولاردا جول ساپاسى جاقسى. مۇنىڭ سەبەبٸ نەدە?
- ولار مۇنايعا تەۋەلدٸ بولسا دا, كٶپ ٶندٸرٸستەرٸ جاقسى. ال, بٸزدە بٸر قۇرتاتىنى - زاڭ. ٶيتكەنٸ قازاقستان باياعى «سوۆەتسكيي ستاندارت» دەگەندە قالىپ كەتكەن دەپ ويلايمىن. مەسەلەن, بٸزدە مۇنايدى ٸشكٸ رىنوكقا ارزان باعامەن بەرەدٸ. سالىق از تٶلەيسٸز. بٸراق سول مۇنايدىڭ اتىن ٶزگەرتسە, ەكسپورتقا كەتەتٸن سالىق پەن ٸشكٸ رىنوكتاعى سالىق قالتاعا كەتەدٸ. مىسالى, ديزەلدٸڭ اتىن ٶزگەرتٸپ, پەش مايى دەگەن سيياقتى. ونىڭ بەرٸ سوۆەت كەزٸندە قالىپ كەتكەن ستاندارتتار.
ول ستاندارتتى قازٸر بەلورۋسييا, رەسەي, قازاقستان عانا قولدانادى. ال, ەزٸربايجاننىڭ بٸر مىقتىلىعى ولار شەت ەلدٸك, ەۋروپالىق, امەريكالىق كومپانييالارمەن ٸستەيدٸ. سوندىقتان ولاردىڭ تەحنولوگيياسى دامىپ كەتكەن. قالدىق از شىعادى.
مىسالى يراندا حالىق سانى كٶپ, بٸراق مۇنايى بٸزدەن از. ولاردا 30 جىل سانكتسييا بولىپ كەلە جاتسا دا, مۇناي ساتقاننان بۇرىن مۇناي حيمييا زاۆودتارى جاقسى جولعا قويىلعان. قازٸر يراندا 30-40 ٷلكەن زاۆود, 100-دەن اسا مينيزاۆودتار بار. ال, بٸزدە بٸر مۇناي-حيمييا زاۆودى جوق.
- قازاقستاندا مۇناي قالدىقتارىن قالاي پايدالانادى?
- بٸزدە 40-50 مينيزاۆود بار. ولار بەنزين شىعارادى, ديزەل شىعارادى. بٸراق, اسا ساپالى ەمەس. الايدا, ول مينيزاۆودتارعا ٸشكٸ رىنوكپەن مۇناي بەرۋگە بولمايدى. تەك مۇناي ٶڭدەيتٸن ٷش زاۆودپەن «CASPI BITUM»-عا بەرەدٸ. ال, قالعان زاۆودتار ٶزدەرٸ تابادى. بٸراق قىمبات باعامەن الادى.
ەندٸ جاڭاعى مۇناي قالدىقتارىن قايتا ٶڭدەپ, مۇناي زاۆودتارىنا ٶتكٸزەم دەسەڭٸز, سٸزدٸڭ ٷستٸڭٸزدەن قىلمىستىق ٸس قوزعالادى. سوندا قالدىق مۇنايدى قايتا ٶڭدەگەنٸڭٸز ٷشٸن ٸستٸ بولاسىز. بۇل قالاي سوندا?
ال, ميلليونداعان توننا قالدىقتار دالادا جاتىر. ونىڭ بەرٸ قانشا اقشا? ەكولوگيياعا قانشا زييان? ول سۋ سيياقتى جىلتىراپ جاتقاندىقتان, جازدا قۇستار قونىپ ٶلٸپ جاتتى.
نەگٸزٸ قالدىقتاردى تٶگەتٸن ارنايى جەرلەر بار. مىسالى, جاڭاٶزەننٸڭ قاسىندا ارنايى قالدىق تٶگەتٸن ورىن بار. ونى سٸز زاڭ بويىنشا رەتتەپ, حالىققا «ٶزدەرٸڭ تازالاپ, شەتەلگە ساتىڭدار» دەسەڭٸز, جاڭاٶزەننٸڭ ادامدارىنا بەس جىلعا جۇمىس بولار ەدٸ.
مەسەلەن, سوۆەت ٷكٸمەتٸ تاراعان كەزدە, قانشا مەتالل زاتتى تاستادى. كەيٸن ولاردىڭ بەرٸ كەرەك بوپ قالدى. قازٸر كٶشەدە مەتالل تاپپايسىز. بەرٸن جيناپ ساتىپ جٸبەردٸ. بۇل دا تۋرا سول سيياقتى.
ەگەر مۇناي قالدىقتارىن تازالاۋعا رۇقسات بەرسە, بٸرٸنشٸدەن ەكولوگييانى تازارتاسىز, ەكٸنشٸدەن ول اقشا, ٷشٸنشٸدەن جۇمىسشى كٷشٸ. ٶيتكەنٸ, قانشا قالدىقتار جاتىر. ول ەسٸرەسە شاعىن جەنە ورتا بيزنەسكە اسا پايدالى. ودان سالىق تٷسەدٸ, ايلىق بولادى دەگەندەي.
- رۇقسات بەرۋگە نە كەدەرگٸ?
- وعان نە كەدەرگٸ ەكەنٸن مٷلدە تٷسٸنبەدٸم. بٸزدە ٸرٸ-ٸرٸ ەكولوگييالىق كومپانييالار بار. سولار مەملەكەتتەن قالدىقتاردى تازارتقانى ٷشٸن اقشا الادى دەپ ويلايمىن. ولارعا ٶمٸرٸ قالدىقتىڭ تازالانباعانى جاقسى دا?.. بۇل جەردە بەرٸبٸر لوببيلٸك كٶزقاراس جاتسا كەرەك. بٸراق, ەگەر شىنىمەن قىزىعۋشىلىق بولسا, ونى قاداعالاۋ قيىن ەمەس. جاي عانا, زاڭدى وڭايلاتۋ كەرەك.
قازٸر بەرٸ پاندەميياعا بايلانىستى سىرتقى نارىققا كەتٸپ جاتىر. بٸراق, پاندەميياعا دەيٸن سىرتقى نارىققا بەنزين, ديزەل جٸبەرٸلگەن جوق. ٶيتكەنٸ ٶزٸمٸزگە جەتپەيدٸ دەدٸ. شىن مەنٸندە زاۆودتار ٷش ەسە كٶپ جۇمىس ٸستەسە, ٶزٸمٸزگە جەتپەك تٷگٸلٸ, اسىپ كەتەدٸ. ونىڭ بەرٸ پايدا عوي. قازٸر نە ٷشٸن بەرٸ زاۆود سالا بەرەدٸ. مىسالى, مۇنايى جوق ەلدەر دە زاۆود سالادى. ولار مۇنايدى ساتىپ الادى, الىپ كەلەدٸ, شىعارادى, سودان پايدا كٶرەدٸ. بەلورۋسييا سيياقتى. ال, بٸزدە ارزان مۇناي بار, بەرٸ بار, بٸراق زاۆود جوق.
- بٸزدە مۇناي ٶزٸمٸزدەن شىعىپ جاتسا, زاۆود سالۋ نەگە سونشا قيىن?
- مىسالى, دٷنيە جٷزٸندە مۇناي زاۆودىن سالۋدىڭ ەكٸ جولى بار. سٸزدە مۇناي بار, سٸز ولارعا وسىنشا «وبەم» تاپسىرامىن دەپ كەپٸلدٸك بەرەسٸز. ولار مۇناي زاۆودىن سٸزگە ٶزٸ سالىپ بەرەدٸ. مەسەلەن, قىتاي بٸر توننا مۇنايدى ٶڭدەپ بەرگەنٸ ٷشٸن 100 دوللار الدى دەيٸك. ال, سٸز 5 ملن. توننانى قىتاي زاۆودى ارقىلى ٶتكٸزەم دەسەڭٸز, 100 دوللار قويىپ قويادى سٸزگە. جەنە بەرٸن «جوعالىمسىز» دۇرىس بٶلٸپ بەرەدٸ. سوندا 5 ميلليون توننا ٶتەدٸ دەسەك, 500 ملن دوللار بولادى. ال زاۋىت جالپى ارى كەتسە 1 ملرد دوللار تۇرادى. دەمەك, سٸز شىعىنىڭىزدى 2-اق جىلدا شىعارىپ الاسىز.
ال قازاقستاندا سٸز ون ەسە قىمباتقا ٶز اقشاڭىزعا سالاسىز. مۇناي ٶزٸڭٸزدٸكٸ. ەندەشە 2 شىعىن نە كەرەك? ەگەر سٸزدٸڭ مۇنايىڭىز بار بولسا, قىتايلار ٶزدەرٸ-اق كەلٸپ سالىپ بەرەدٸ. جەنە ولار ٶزٸنٸڭ اقشاسىن شىعارىپ الادى دا, كەتٸپ قالادى. ەسەسٸنە زاۆود سٸزگە قالادى.
مىسالى بيتۋم زاۆودى تۋرالى ايتايىق. شەتەلدە بٸر زاۋىت 1 ملرد دوللار بولسا, بٸزدە ول 4 ملرد دوللار تۇرادى. ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ قازاقتار بارىپ, سول زاۋىتتى الادى. ٶزدەرٸ كەلٸپ سالادى. ول دەگەنٸڭٸز – مىسالى سٸز بارىپ مەرسەدەس الاسىز. بٸراق سٸز ونى زاپچاستاپ الىپ كەتەسٸز دە, سوسىن ٶزٸڭٸز كەلٸپ قۇرايسىز دەگەن سيياقتى. ال سٸز ونى دۇرىس قۇرايسىز با, جوق پا, تاعى ەڭگٸمە... سودان كەيٸن-اق باعاسى قىمباتتاپ كەتپەي مە? وداندا اقشاسىن تٶلە. ەسەسٸنە 3-4 ەسە ارزان بولادى. سوسىن ٸستەتە بەر...
ەگەر سول زاۋىتتى قىمباتتاتقىڭ كەلسە, 1 ملرد دوللار سال دا, ٸرو-عا شىعار. 3 جىل پايدا كٶرسەتەسٸز. سوسىن اكتسييالارىن ساتقان كەزدە بەرٸبٸر سول اقشاڭ شىعادى. اقشاڭدى شىعارىپ الدىڭ با, 10 پايىزىن ٶزٸڭە قالدىر. سەن ٶز اقشاڭدى شىعارىپ الدىڭ, ولاردىڭ اشاسىن قايتارىپ بەردٸڭ, ٷستٸنەن پايدا كٶردٸڭ. سوسىن ونى باسقارىپ وتىراسىڭ. اناۋ ميلليونداعان اكتسيونەر كەلٸپ باسقارمايدى عوي, 10 پايىزى سەنٸكٸ بولعان سوڭ سەن باسقاراسىڭ. زاۋىت سەنٸڭ جەرٸڭدە, ٶزٸڭدٸكٸ.
- سوندا بيتۋمنىڭ باعاسىنا ەش باقىلاۋ جاسالمايدى عوي?
- جاسالمايدى. نەگە ەكەنٸن بٸلمەيٸن. ونى تەكسەرەتٸن سالىق كوميتەتٸ قايدا? ەسەپ كوميتەتٸ قايدا? ونىڭ بٸر جولى «كپۋ» باقىلاۋ اپپاراتتارىن قويۋ. ول اپپارات شىققان ٶنٸمدٸ دە, كەتكەن شىعىندى دا انىق كٶرسەتٸپ تۇرادى. سوندا عانا باقىلاۋ ورناتۋعا بولادى. بٸراق, وعان ٸرٸ-ٸرٸ لوببيلٸك توپتار قارسى بولىپ وتىر.
- ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
- سٸزدەرگە دە راحمەت!
دايىنداعان نۇربيكە بەكسۇلتانقىزى
