فوتو: Akorda.kz
شاعىن جەنە كەڭەيتٸلگەن قۇرامدا ٶتكەن ەكٸجاقتى كەلٸسسٶزدەر قورىتىندىسى بويىنشا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يلحام ەليەۆ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن بٸرلەسكەن مەلٸمدەمە جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى ٶز سٶزٸندە شاقىرۋىن قابىل الىپ, استاناعا رەسمي ساپارمەن كەلگەنٸ ٷشٸن ەزەربايجان پرەزيدەنتٸنە ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ.
– بٷگٸنگٸ ساپاردىڭ ماڭىزى ەرەكشە. ەكٸ ەل اراسىنداعى بايلانىستار ٶزارا سەنٸمگە جەنە قولداۋعا نەگٸزدەلگەن. ياعني, ەكٸجاقتى ىقپالداستىقتى ودان ەرٸ نىعايتۋعا مول مٷمكٸندٸك بار. بٸز بٷگٸن شاعىن جەنە كەڭەيتٸلگەن قۇرامدا مازمۇندى كەلٸسسٶزدەر ٶتكٸزدٸك. ساۋدا-ەكونوميكا, كٶلٸك-ترانزيت, ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى قارىم-قاتىناستى دامىتۋ مەسەلەسٸن تالقىلادىق. سونداي-اق, مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستى تەرەڭدەتۋگە قاتىستى بٸرقاتار ۋاعدالاستىققا قول جەتكٸزدٸك. وسى ساپاردىڭ نەتيجەلەرٸ قازاقستان مەن ەزەربايجاننىڭ قارىم-قاتىناسىن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرەدٸ دەپ سەنەمٸن, – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تولىق فورماتتا ٶتكەن كەلٸسسٶزدەردٸڭ نەتيجەسٸن جوعارى باعالادى. بۇل شارالار ەكٸ ەل باسشىلارىنىڭ ەكٸجاقتى بايلانىستاردى جان-جاقتى نىعايتۋعا ٶزارا نيەتتٸ ەكەنٸن تاعى دا راستادى. پرەزيدەنتتەر ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا پٸكٸر الماسىپ, ٶڭٸرلٸك جەنە حالىقارالىق مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ ويلارىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق ەكٸ ەلدٸڭ ٶزارا قارىم-قاتىناسىن ودان ەرٸ تەرەڭدەتۋدٸڭ پەرسپەكتيۆالارى مەن باعىتتارىن تالقىلادى.
– ورتاق كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸڭ ارقاسىندا قازاقستان مەن ەزەربايجان اراسىنداعى قارىم-قاتىناس سوڭعى جىلدارى بۇرىنعىدان دا اشىق ەرٸ جان-جاقتى سيپاتقا يە بولدى. ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق جانداندى. التى ايدان استام ۋاقىت بۇرىن بٸز ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸكتٸ تەرەڭدەتۋ جەنە وداقتاستىق قاتىناستاردى كەڭەيتۋ جٶنٸندەگٸ دەكلاراتسيياعا, ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ 2022-2026 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ باعدارلاماسىنا, سونداي-اق باسقا دا بٸرقاتار قۇجاتقا قول قويدىق. قازٸر بۇل كەلٸسٸمدەردٸڭ بارلىعى دەيەكتٸ تٷردە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەس قۇرۋ ماڭىزدى شەشٸم بولدى. اتالعان قۇجات ەكٸجاقتى قاتىناستاردى كەشەندٸ تٷردە نىعايتۋعا باعىتتالعان, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەتتەر باسشىلارى ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكٸ ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى جارتى ميللياردتىق مەجەگە جاقىنداعانىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. ەيتسە دە ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرٸكتەستٸكتٸڭ ەلەۋەتٸ ەلٸ دە مول. تاراپتار ەكسپورتتىق-يمپورتتىق تاۋارلار نومەنكلاتۋراسىن ودان ەرٸ كەڭەيتۋ ٷشٸن پەرمەندٸ شارالار قابىلداۋعا ۋاعدالاستى.
– ەلدەرٸمٸزدٸڭ مٷددەلٸ قۇرىلىمدارىنىڭ (ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ ٷكٸمەتارالىق كوميسسييا, ساۋدا-ەكونوميكالىق ميسسييالار, ٸسكەرلٸك كەڭەس, ساۋدا ٷيلەرٸ) ٷيلەسٸمدٸ قىزمەتٸ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى مٷلدە جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرەدٸ. بۇل رەتتە ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىنىڭ (ورتا دەلٸزدٸڭ) ەلەۋەتٸن تولىق پايدالانۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل جەردە لوگيستيكالىق قىزمەتتەردٸ جەتٸلدٸرۋ, بٸرىڭعاي كٶلٸك وپەراتورلارىن قۇرۋ, تەحنيكالىق جەنە تاريفتٸك شارتتاردى جاڭعىرتۋ, ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەردٸ جويۋ جەنە تۇيىق لوگيستيكالىق تسيكلدى قالىپتاستىرۋ تۋرالى سٶز بولىپ وتىر. ورتا دەلٸزدٸ دامىتۋدىڭ 2022-2027 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىن تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋدىڭ دا ماڭىزى زور. بٸز بۇل باعىتقا قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتقانىن تولىققاندى پايدالانا وتىرىپ, ونىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ٷشٸنشٸ ەلدەردٸ تارتۋ ماڭىزدى دەپ ۇيعاردىق. بۇل شارالاردىڭ بارلىعى, سونداي-اق حالىقارالىق سەرٸكتەستەرٸمٸزبەن اراداعى تىعىز ىنتىماقتاستىق «شىعىس-باتىس» باعىتى بويىنشا جٷك جەتكٸزۋدٸڭ تۇراقتىلىعى مەن جەدەلدٸگٸنە كەپٸلدٸك بەرۋگە ىقپال ەتەدٸ, – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا باسا مەن بەرٸلدٸ. ەلەمدٸك نارىقتارعا ەنەرگييا رەسۋرستارىن جەتكٸزۋ ٸسٸن ودان ەرٸ ەرتاراپتاندىرۋ – ماڭىزدى مٸندەت.
– قول جەتكٸزگەن ۋاعدالاستىقتارىمىزدىڭ نەتيجەسٸندە بيىل ەزەربايجان ارقىلى قازاقستان مۇنايىنىڭ بٸرٸنشٸ پارتيياسى جٶنەلتٸلدٸ. كەلەسٸ قادام – جەتكٸزٸلەتٸن مۇناي كٶلەمٸن ۇلعايتۋ جەنە ونى ۇزاقمەرزٸمدٸ ەرٸ تۇراقتى جەتكٸزۋ باعىتىنا اينالدىرۋ. وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانا وتىرىپ, اتالعان ماڭىزدى باستامالاردى جەكە قولداعانى ٷشٸن ەزەربايجان پرەزيدەنتٸ قۇرمەتتٸ يلحام گەيدار وعلۋ ەليەۆكە العىس ايتقىم كەلەدٸ. بٸز ەكونوميكامىزدىڭ جاڭا «ٶسٸم دەڭگەيٸ» بولا الاتىن سەرپٸندٸ ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋعا ارنايى توقتالدىق, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, ٶنەركەسٸپ, توقىما, اگروٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس سالالارىندا بٸرلەسكەن ٸرٸ كەسٸپورىندار اشۋعا بولادى. مەملەكەتتەر باسشىلارى ەكٸ ەلدٸڭ ٷكٸمەتتەرٸنە بٸرلەسٸپ ٸسكە قوسۋ ٷشٸن ٸرٸ جوبالاردى انىقتاۋدى تاپسىردى.
– اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ ەلەۋەتٸ زور. ٶتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى كەشەنٸ ٶنٸمدەرٸ بويىنشا ەكٸجاقتى ساۋدا-ساتتىق ٷش ەسە ارتىپ, 146 ميلليون دوللارعا جەتتٸ. وسىلايشا, قازٸر جالپى تاۋار اينالىمىنىڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸنەن استامى اۋىل شارۋاشىلىعىنا تيەسٸلٸ. بٸز اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ٶزارا جەتكٸزۋ ٸسٸن ودان ەرٸ ارتتىرۋ ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸك, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, اقپاراتتىق تەحنولوگييا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ كەلەشەگٸ زور. قازٸرگٸ ۋاقىتتا كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ تابانى ارقىلى تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلٸسٸن تارتۋ جۇمىستارى قارقىندى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. بۇل جوبانىڭ ستراتەگييالىق ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, ونى ۋاقتىلى ٸسكە قوسۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار ەزەربايجاندىق سەرٸكتەستەرگە مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى بٸرلەسكەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ, سونداي-اق IT-ستارتاپتار ٷشٸن قازاقستان پلاتفورمالارىن پايدالانۋ ۇسىنىلادى.
بۇدان بٶلەك, پرەزيدەنتتەر مەدەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى بايلانىستىڭ مازمۇنىن بايىتۋ ٷشٸن جان-جاقتى ىقپال ەتۋگە نيەتتٸ. ەزەربايجاندا قازاقستاننىڭ مەدەنيەت كٷندەرٸن ٶتكٸزۋ وسى جىلدىڭ ايتۋلى وقيعاسى بولماق. ەلٸمٸزدە ەزەربايجاننىڭ مەدەنيەت كٷندەرٸن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىق بار. قازاقستاندا ٶتكٸزٸلەتٸن بٸرقاتار ٸس-شارا ەزەربايجاننىڭ جالپىۇلتتىق كٶشباسشىسى گەيدار ەليەۆتٸڭ 100 جىلدىعىنا ارنالادى.
تاراپتار جاستار ساياساتى, بٸلٸم بەرۋ, مەدياسفەرا جەنە كونتەنت الماسۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ٷشٸن قابىلدانىپ جاتقان شارالاردى قۇپتادى. ەزەربايجاننىڭ كابەلدٸك وپەراتورلار جەلٸلەرٸندە قازاقستاندىق تەلەارنالاردىڭ حابارىن تاراتۋدىڭ, سونداي-اق انيماتسييالىق فيلمدەر ديستريبۋتسيياسى تۋرالى ۋاعدالاستىقتاردى جٷزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ٶتٸلدٸ.
سونىمەن قاتار تاراپتاردىڭ حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەر جٶنٸندە پٸكٸر الماسقانى تۋرالى ايتىلدى.
– قازاقستان مەن ەزەربايجان تٷرلٸ كٶپجاقتى قۇرىلىمدار اياسىندا ٶزارا تابىستى ىنتىماقتاستىق ورناتقان. كٶپتەگەن ٶزەكتٸ حالىقارالىق جەنە ٶڭٸرلٸك مەسەلە بويىنشا ەكٸ ەلدٸڭ ۇستانىمدارى ورتاق. وسى رەتتە قازاقستان ەزەربايجان مەن ارمەنييا اراسىنداعى كەلٸسپەۋشٸلٸكتەردٸ دەستٷرلٸ تٷردە ديپلوماتييالىق جولمەن رەتتەۋدٸ جاقتايتىنىن, سونداي-اق تاراپتاردىڭ بەيبٸتشٸلٸك شارتىن تەزٸرەك جاساۋ جٶنٸندەگٸ كٷش-جٸگەرٸن قۇپتايتىنىن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. جالپى, ٶڭٸردە تۇراقتىلىق پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ ٷشٸن ٶزارا قولداۋدى جالعاستىرۋ جەنە بٸرلەسكەن شارالار قابىلداۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى پٸكٸرلەرٸمٸز ورتاق, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ٶز كەزەگٸندە ەزەربايجان پرەزيدەنتٸ يلحام ەليەۆ قۇرمەت كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن قاسىم-جومارت توقاەۆقا ريزاشىلىعىن بٸلدٸرٸپ, قازاقستانعا جاساعان رەسمي ساپارىنىڭ قورىتىندىسىنا كٶڭٸلٸ تولاتىنىن جەتكٸزدٸ.
– قۇرمەتتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى, مەن قازاقستاندا ٶز ٷيٸمدە جٷرگەندەي سەزٸنەمٸن جەنە جيٸ كەلەمٸن. قازاقستان پرەزيدەنتٸن قوعامنىڭ بارلىق سالاسىن قامتيتىن رەفورمالاردى سەتتٸ جٷزەگە اسىرۋىمەن قۇتتىقتاعىم كەلەدٸ. سونداي-اق باۋىرلاس ەلدٸ دامىتۋ ٸسٸندە تابىس تٸلەيمٸن. بٸزدٸڭ ٶڭٸردە بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ ساقتالۋىن كٶزدەيتٸن قازاقستاننىڭ ۇستانىمى زور قۇرمەتكە لايىق. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلٸن, اسا ماڭىزدى جاھاندىق مەسەلەلەر جٶنٸندەگٸ سالماقتى ۇستانىمىن ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. قازاقستان ەلەمدٸك قوعامداستىقتا ٷلكەن قۇرمەتكە يە. مەن ٶز تاراپىمنان ەزەربايجاندا سٸزدٸ قۇرمەتتەيتٸن, باعالايتىن باۋىرلارىڭىز تۇرادى دەپ تاعى دا ايتقىم كەلەدٸ. بٸز قازاقستاننىڭ كٶرسەتكەن جەنە كٶرسەتٸپ كەلە جاتقان تٸلەۋلەستٸگٸ ٷشٸن ريزاشىلىعىمىزدى بٸلدٸرەمٸز. باۋىرلاس قازاقستان حالقىنا دەگەن تۋىستىق سەزٸمدٸ ارتتىرا بەرۋ ٷشٸن بەرٸن جاسايمىز, – دەدٸ يلحام ەليەۆ.
