– ەڭگٸمەمٸزدٸڭ باسىندا يسلامدىق قارجى جٷيەسٸنٸڭ قۇرىلۋ تاريحىن از-كەم ەڭگٸمەلەپ بەرسەڭٸز. پايىزدىق ٶسٸمسٸز قارجىلاندىرۋ تەتٸگٸ قاي كەزدەن قولدانىسقا ەنە باستادى?
– قازٸرگٸ زاماناۋي يسلام بانكٸ جٷيەسٸنٸڭ دامۋى 1975 جىلدان باستالدى دەپ ايتساق, قاتەلەسپەيمٸز. سول جىلى ەكٸ ٷلكەن وقيعا بولدى: بٸرٸنشٸ – ساۋد ارابيياسىنىڭ جيددا قالاسىندا مەملەكەتارالىق مەكەمە – يسلام دامۋ بانكٸ قۇرىلسا, ەكٸنشٸ – دۋباي يسلام بانكٸ ٸرگە قالادى. العاشقىسى – حالىقارالىق قارجى ۇيىمى, كەيٸنگٸسٸ جەكەمەنشٸك بانك رەتٸندە جۇمىسىن باستادى. قوس مەكەمەنٸڭ دە كٶزدەگەن باستى ماقساتتارى مۇسىلمان قوعامىنا دٸن قاعيداتتارىنا قايشى كەلمەيتٸن قارجىلىق وپەراتسييالاردى جٷزەگە اسىرۋعا, قارجىلىق نارىققا ارالاسۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋ بولاتىن. ەۋەلگٸ قادام, مٸنە, وسىلاي باستالدى.
– قازاقستاندا يسلامدىق قارجىلاندىرۋدىڭ باستى قولداۋشىسى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ونىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن ون ٷش جىل بۇرىن الماتىدا يسلام دامۋ بانكٸ باسقارۋشىلارىنىڭ كەڭەسٸ ٶتتٸ. بەدەلٸ ٶتە جوعارى, ەلۋ التى ەلدەن مينيستر دەڭگەيٸندەگٸ ارنايى ٶكٸلدەر قاتىسقان مەرتەبەلٸ جيىن بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى يسلام دامۋ بانكٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ, د-ر احمەد موحامەد ەليمەن كەزدەسكەن. سوندا كٶپتەگەن مەسەلەلەر سٶز بولىپ, ەلٸمٸزدە يسلام بانكينگٸن دامىتۋ كەڭٸنەن تالقىلاندى. بٸزدٸڭ يسلامدىق قارجى ۇيىمدارىمەن بايلانىسىمىز سول كەزدەن باستالسا كەرەك. ەلەمدٸك يسلامدىق قارجى نارىعىنا قازاقستاننىڭ قوسىلۋى جٶنٸندە نە ايتاسىز?
– 1975 جىلى باستالعان قارجى جٷيەسٸ بٷگٸنگە دەيٸن ٷلكەن بەلەستەردٸ باعىندىرىپ, اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي جەتٸستٸكتەرگە جەتتٸ. ٸرگەسٸن كەڭەيتٸپ, كٶپتەگەن ەلدەردٸ قامتىپ ٷلگەردٸ. بٸراق دەستٷرلٸ قارجى جٷيەسٸمەن سالىستىراتىن بولساق, ەلٸ دە قۇلاش سەرمەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ. اياق باسپاعان اسۋلارى جەتەرلٸك. يسلام قارجى جٷيەسٸنٸڭ بارلىق اكتيۆتەرٸ (1,5 تريلليون دوللار شاماسىندا) دەستٷرلٸ قارجى جٷيەسٸ اكتيۆتەرٸنٸڭ (300 تريلليون دوللار شاماسىندا) بٸر پايىزىنا دا جەتپەيدٸ. ٶيتكەنٸ, دەستٷرلٸ قارجىلىق ۇيىمداردىڭ كٶپ جىلدىق تاريحى, دامۋ جولى جەنە تەجٸريبەسٸ بار. ال جەكەلەگەن مەملەكەتتٸك تۇرعىدان قاراساق, مەسەلەن ساۋد ارابيياسىندا يسلامدىق قارجى جٷيەسٸنٸڭ اكتيۆتەرٸ 40-50 پايىزدى قامتيدى. كۋۆەيتتە دە وسىنداي شامادا. مالايزييادا 27 پايىزدىڭ تٶڭٸرەگٸن قۇرايدى. يندونەزييا, تٷركييا سيياقتى مۇسىلمان حالقى كٶپ ەلدەردٸڭ ٶزٸندە بۇل كٶرسەتكٸش 6 پايىزدىڭ ارعى-بەرگٸ جاعىندا. بٸراق دەل قازٸرگٸ تاڭدا يسلام قارجى جٷيەسٸنٸڭ دامۋ قارقىنى ٶتە جوعارى دەڭگەيدە دەپ سەنٸممەن ايتا الامىز.
بۇل جٷيەنٸ ەنگٸزۋدٸ ەندٸ باستاعان قازاقستان سەكٸلدٸ مەملەكەتتەردە كٶرسەتكٸشتەر ٶتە تٶمەن بولعانىمەن, ٸلگەرٸلەۋگە مٷمكٸندٸكتەر كٶپ. نەگە? سەبەبٸ, ەلگٸ ساۋدييا, مالايزييا-سىندى ەلدەر اتالعان جٷيەگە كەزەڭ-كەزەڭٸمەن قادام باستى: الدىمەن يسلام بانكتەرٸ قۇرىلدى, سودان كەيٸن يسلامدىق ساقتاندىرۋ كومپانييالارى جۇمىس باستادى. ٸلە-شالا قۇندى قاعازدار نارىعى قالىپتاستى. وسىلاي تەجٸريبە جينادى. ەندٸ وسى جٷرٸلٸپ ٶتكەن جولداردى يسلامدىق قارجى جٷيەسٸن جاڭا ەنگٸزٸپ جاتقان مەملەكەتتەر دايىن مودەل رەتٸندە قولدانىپ, تەز ارادا جٷزەگە اسىرا الادى. بٸرٸنەن كەيٸن بٸرٸن سوزباقتاماي, بارلىق كەزەڭدٸ بٸر سەتتە ورىنداۋعا ەشتەڭە كەدەرگٸ ەمەس.
نەگٸزٸ, قازاقستاننىڭ ەلەمدٸك يسلام قارجى جٷيەسٸنە قوسىلۋى 2007 جىلداردان باستالادى. سول تۇستا قازاقستاندا العاش رەت ارنايى كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىرىلدى, القالى جيىننىڭ نەتيجەسٸندە يسلامدىق قارجى جٷيەسٸن ەنگٸزۋ بويىنشا ۇسىنىس تاستالدى. 2009 جىلى قازاقستان پارلامەنتٸ وسى جٷيەگە قاتىستى زاڭنامانى قابىلدادى. ودان كەيٸن بۇل قۇجاتقا بٸرنەشە رەت ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸلٸپ, جەتٸلدٸرٸلە تٷسكەنٸنەن حاباردارمىن.
– قاتەلەسپەسەم, 1992-93 جىلدارى ەلٸمٸزدە «ەل-بەراكا قازاقستان» دەگەن يسلام بانكٸ اشىلعان. الايدا, قارجىلىق ۇيىم لاۋازىمدى تۇلعالار تاراپىنان جاسالعان كەدەرگٸلەردٸڭ سالدارىنان جۇمىسىن توقتاتۋعا مەجبٷر بولعان كٶرٸنەدٸ. وسى وقيعانى وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزٸپ, سۇراعىم كەلگەنٸ, ەلەمدەگٸ جەنە قازاقستانداعى يسلامدىق قارجى جٷيەسٸنٸڭ دامۋىنا, قارىشتى قادامدارىنا قانداي دا بٸر كەدەرگٸلەر بار ما?
– تەك قازاقستاندا ەمەس, جالپى ەلەمدەگٸ يسلامدىق قارجى جٷيەسٸنٸڭ دامۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ جاتقان جاعدايلاردى ٷش تٷرگە بٶلۋگە بولادى. ەلەم ەلدەرٸنٸڭ بۇل جٷيەنٸ ٶزدەرٸندە قولدانۋعا, دامىتۋعا مٷددەلٸ بولماۋىنىڭ بٸرٸنشٸ سەبەبٸ – سالىق. سالىق بويىنشا تيٸستٸ مەكەمەلەر تاراپىنان كٶپ ساۋالدار تۋىنداپ جاتادى. يسلامدىق قارجى ۇيىمدارى قاعيدالارىنىڭ بٸرٸ – ەگەر اقشا بەرٸلەتٸن بولسا, ونىڭ ارتىندا مٸندەتتٸ تٷردە ناقتى ەكونوميكالىق ەرەكەت بولۋى شارت, بەلگٸلٸ بٸر اكتيۆتەرٸ بولۋى تيٸس: تاۋار الۋ كەرەك نەمەسە ٶندٸرۋ كەرەك نەمەسە ساتىلۋ كەرەك. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ەكونوميكالىق بالانس ساقتالعانى جٶن. سوندىقتان كٶبٸنەسە, دەستٷرلٸ سالىق رەجيمٸنە سەيكەس, بۇل جەردە ەكٸ تٷرلٸ سالىق تٶلەۋگە تۋرا كەلەتٸندەي كٶرٸنٸپ تۇرادى. نەگٸزٸ, وسى تۇستا تٷسٸنٸكتەمە جۇمىستارى كەرەك-اق. ٶيتكەنٸ, دەستٷرلٸ بانك بولسىن, يسلام بانكٸ بولسىن, تاۋارلاردى كليەنت ٷشٸن الادى. سوندىقتان قايتكەن جاعدايدا دا, دەستٷرلٸ بانكتەن از سالىق تٶلەنبەيدٸ.
ەكٸنشٸ كەدەرگٸ «يسلام» دەگەن اتاۋى بولىپ تۇر. «يسلامدىق قارجى مەكەمەلەرٸ» دەگەنگە كەيبٸر مەملەكەت بيلٸگٸندەگٸلەر دٸني ۇيىم رەتٸندە قارايدى. «يسلامدىق بانك بولعاننان كەيٸن, ونىڭ تۇتىنۋشىلارى – تەك قانا مۇسىلماندار» دەگەن سىقىلدى تٷسٸنٸك, كٶزقاراس بار. شىندىعىندا, ولاي ەمەس. يسلامدىق قارجى ۇيىمدارى – كەز كەلگەن ازاماتقا, ۇلتتىڭ, دٸننٸڭ ٶكٸلٸنە قىزمەت كٶرسەتەتٸن قارجىلىق مەكەمە. تۇتىنۋشىلار قارجى مەكەمەسٸنٸڭ قىزمەتٸنە, ۇسىنعان سەرۆيسٸنە مەن بەرەدٸ, نارىقتىق جاعدايمەن سالىستىرادى.
تٷسٸندٸرۋ, جارناما, ناسيحات جۇمىستارىنىڭ ازدىعىن ٷشٸنشٸ تٷيٸن دەر ەدٸم. مەملەكەت ەمەس, جالپى حالىق يسلامدىق قارجى مەكەمەلەرٸنٸڭ بارىنان حاباردار بولعانىمەن, ونىڭ جۇمىسى جايىندا بٸلە بەرمەيدٸ. كٶبٸسٸ ونىڭ قىزمەتٸن تىم كٷردەلٸ, قيىن دەپ ويلايدى. وسى باعىتتاعى شارۋالار جالعاسا بەرسە, بۇل دا ۋاقىت ٶتە شەشٸلەتٸنٸنە سەنٸمٸم مول. بٸزدٸڭ, قارجى سالاسىنداعى مۇسىلمان عالىمداردىڭ, ساراپشىلاردىڭ الدىنداعى مٸندەت – جوعارىداعى ستەرەوتيپتەردٸ بۇزۋ. كەز كەلگەن ادام دەستٷرلٸ بانكتەردٸڭ جۇمىسىن قالاي تٷسٸنسە, يسلامدىق قارجى مەكەمەلەرٸنٸڭ تانىمالدىعىن دا سونداي دەڭگەيگە شىعارۋىمىز قاجەت.
وسى ٷش كەدەرگٸنٸ جويا الساق, يسلام بانكتەرٸنٸڭ بەلسەندٸ دامۋىنا مٷمكٸندٸگٸ دە, ەلەۋەتٸ دە جەتەدٸ. بٷگٸندە يسلامدىق قارجى مەكەمەلەرٸ ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلٸندە – جاپونييادا, كورەيادا, ەۋروپانىڭ بٸرنەشە مەملەكەتٸندە, اۆسترالييادا بار. ولاردا يسلامدىق ۇيىمداردى قارجىلىق قۇرال رەتٸندە تانىپ, دامىتۋ ٷردٸسٸ قالىپتاسۋدا. ياعني, جاڭاعى ٷش سەبەپكە قاراماي, تيٸمدٸلٸككە دەن قويعان ەلدەر جوق ەمەس. دەسە دە, ماقساتتى ٸستەرٸمٸزدٸ دۇرىس جٷرگٸزە بەرسەك, ەلەمدٸك قارجى جيىنتىعىنىڭ ەلۋ پايىزى ەمەس, ون پايىزى ەمەس, بەس پايىزىنا قول جەتكٸزگەننٸڭ ٶزٸندە, ون بەس تريلليون دوللارلىق نارىقتى يەلەنەر ەدٸك. جالپى, قارجى ەلەمٸندەگٸ اكتيۆتەر شامامەن ٷش جٷز تريلليون شاماسىندا. سونىڭ بەس پايىزى – ون بەس تريلليون دوللار. ال بۇل – جەتۋگە بولاتىن مەجە.
– سٸزدٸڭ قازاق توپىراعىنا ات باسىن بۇرۋىڭىزدىڭ سەبەبٸن, ماقساتىڭىزدى ايتىپ بەرسەڭٸز.
– شىن مەنٸندە, قازاقستاندا پرەزيدەنتتەرٸڭٸز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن يسلامدىق قارجى جٷيەسٸن دامىتۋ باعىتىندا بٸرشاما جۇمىستار اتقارىلدى. زاڭ تۇرعىسىنان دا وڭدى قادامدار بولعانىن مويىنداۋ كەرەك. بٸراق ەلٸ دە ٷلكەن جوبالار كەزەگٸن كٷتٸپ تۇر. مەنٸڭشە, حالىقارالىق نارىقتا ماڭىزى بار, اۋقىمدى ٸستەر جاسالۋى قاجەت. ال ساپارىمنىڭ ماقساتى – سونداي ٸرگەلٸ شارۋالار الدىندا وسىنداعى قارجى ۇيىمدارىمەن, قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىمەن جەنە تيٸستٸ مەملەكەتتٸك مەكەمەلەرمەن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزۋ.
ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن مەملەكەتتەرٸندە يسلامدىق قارجى ۇيىمدارىن قۇرۋعا كٶمەكتەستٸك, اياقتارىنان تۇرۋعا اتسالىستىق. ياعني, بار تەجٸريبەمٸزدٸ پايدالانىپ, قازاقستاندىق ماماندارعا دا يسلام قارجى جٷيەسٸنٸڭ پراكتيكالىق مەحانيزمدەرٸن, ەرەكشەلٸگٸن, تٷرلٸ جولدارىن تٷسٸندٸرمەكپٸز. مەسەلەن, كەيبٸر ەلدە يسلامدىق قارجى جٷيەسٸ تۋرالى جالپى تٷسٸنٸك بولعانىمەن, «قالاي جاسالادى?» دەگەن ساۋالعا كەلگەندە, مٷدٸرٸپ قالادى. تولىق بٸلمەگەن دٷنيەسٸن ەشكٸم قولعا العىسى كەلمەيدٸ. بۇل بٸزدٸڭ كٷندەلٸكتٸ جۇمىسىمىز بولعاندىقتان, بٸلگەنٸمٸزدٸ ٷيرەتۋ ارقىلى كٷدٸكتٸ سەيٸلتٸپ, جاسالۋى كەرەك ناقتى ٸس-شارالاردى كٶرسەتٸپ بەرسەك دەيمٸز. سونىمەن قاتار سالا ماماندارىنىڭ ساۋالدارىنا جان-جاقتى جاۋاپ قاتىپ, يسلامدىق قارجى ورتالىقتارىنىڭ ٸرگە كەڭەيتۋٸنە كٷش سالساق دەگەن ويىمىز بار.
زاڭناما جٶنٸندە ايتسام, ەڭ باستىسى, بۇل سالاعا مەملەكەت تاراپىنان كٶرسەتٸلەتٸن قولداۋ كٶڭٸل كٶنشٸتەدٸ. زاڭدىق تۇرعىدان ىڭعايلىلىقتى سەزەمٸز. وسىنداي جاعدايلارعا قاراپ, قازاقستاننىڭ قارجى ورتالىعى بولۋىنا, ونىڭ ٸشٸندە يسلامدىق قارجى ورتالىعى بولۋىنا مٷمكٸندٸگٸ دە, ەلەۋەتٸ دە بار دەپ ايتار ەدٸم.
تەرريتورييا جاعىنان الساق, ەلەمدەگٸ ەڭ ٷلكەن مۇسىلمان مەملەكەتٸ – قازاقستان. تمد-داعى نەمەسە ورتالىق ازيياداعى ەكونوميكالىق قۋاتتىلىعى ٶز الدىنا. ەندٸ يسلامدىق قارجى ورتالىعى بولۋعا ناقتى قادامدار جاساسا, وسى باعىتتاعى جۇمىستارىنا سەپتەسسەك دەگەن نيەت پەن تٸلەك – بٸزدٸكٸ. نەگٸزگٸ ماقساتىمىز دا – وسى.
– مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, قازاقستانداعى يسلام بانكتەرٸ ٸرٸ كورپوراتيۆتٸك كليەنتتەرگە عانا قىزمەت كٶرسەتەدٸ. ەندٸ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ جەكەلەگەن تۇرعىندارىنا, حالىققا باعىتتالعان يسلامدىق قارجىلاندىرۋ جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن قانداي قادامدار كەرەك?
– تاعى دا تەجٸريبەلەرٸمە سٷيەنٸپ ايتايىن, يسلامدىق قارجى قۇرالدارىن دامىتا تٷسۋدٸڭ كەز كەلگەن مەملەكەت ٷشٸن ەكٸ جولى بار. بٸرەۋٸ – ۇزىن جول, ەكٸنشٸسٸ – قىسقا جول. ۇزىن جولى – تولىققاندى يسلامدىق بانك ليتسەنزيياسىن عانا ەنگٸزۋ. ياعني, يسلامدىق قارجى قۇرالدارىن ۇسىنعىسى كەلەتٸن تاراپ جاڭادان بانك اشۋى كەرەك. بۇل جولدىڭ ۇزىن, ۇزاق مەرزٸمدٸ بولۋى نەلٸكتەن? ٶيتكەنٸ, جاڭا بانك اشۋ ٷشٸن ٷلكەن قاراجات, تۇراقتى ينۆەستور, ٶزگە دە جاعدايلار كەرەك. قازاقستانداعى يسلامدىق بانك بويىنشا قابىلدانعان زاڭناما – ۇزاق جول. بيىل بٸرەۋٸ اشىلادى, كەلەسٸ جىلى تاعى بٸر بانك اشىلادى. بۇل جولمەن يسلامدىق قارجى جٷيەسٸ داميدى ەرينە, الايدا, باياۋ قوزعالادى.
ەكٸنشٸ جول – ٶتە قىسقا جەنە قاراپايىم حالىقتىڭ قاجەتٸنە جارايتىن, سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا وڭتايلى يسلامدىق قارجى تەرەزەلەرٸن اشۋ. ياعني, زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ ارقىلى كەز كەلگەن دەستٷرلٸ بانك ٸشٸنەن ارنايى بٶلٸمشە اشۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋ قاجەت. مۇنىڭ باسقارۋ تەحنولوگيياسى, زاڭدىق قۇجاتى ەلەمدٸك تەجٸريبەدە جاسالعان, دايىن. سوندىقتان مۇنى قازاقستانعا قوسىمشا شىعىنسىز, ٷلكەن ينۆەستيتسيياسىز ەنگٸزە سالۋ ٶتە قيىنعا سوقپايدى.
تاعى ايتا كەتەرلٸگٸ, حالىقارالىق نارىقتا «سۋكۋك» دەگەن يسلامدىق وبليگاتسييا بار. مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە سۋكۋك شىعارىپ, حالىقارالىق يسلامدىق قارجى ۇيىمدارىنا ۇسىنۋ كەرەك. بۇل تەك سىرتتان قارجى تارتۋ ٷشٸن ەمەس, مەملەكەتتٸڭ يسلامدىق قارجى ورتالىعىن قالىپتاستىرۋىنا, دامىتۋىنا مٷددەلٸ ەكەنٸن كٶرسەتۋدە ماڭىزدى رول اتقارادى. سول ارقىلى جەكەمەنشٸك بانكتەردٸ, جەكە ينۆەستورلاردى قوزعالىسقا الىپ كەلەدٸ. سوندىقتان مەملەكەتتٸك نەمەسە ۇلتتىق سۋكۋك شىعارۋ نارىقتاعى پاروۆوز سيياقتى, تيٸمدٸ قيمىلعا يتەرمەلەيدٸ.
– يسلامدىق قارجى جٷيەسٸ بويىنشا بٸلٸم بەرۋ مەسەلەسٸن ٶزگە مەملەكەتتەر قالاي شەشتٸ?
– ەلەمنٸڭ دامىعان, دامۋشى ەلدەرٸنٸڭ بٸلٸم بەرۋ جٷيەلەرٸندە, ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە ارنايى يسلامدىق ەكونوميكا, يسلامدىق قارجى بويىنشا پراكتيكالىق ساراپشىلار ەرٸ عالىمدار دايارلايتىن باعدارلامالار بار. ال قازاقستانعا كەلەتٸن بولساق, دەل قازٸرگٸ سەتتە سٸزدەرگە يسلامدىق قارجى جٷيەسٸنەن ساۋاتتى جاستار كومانداسىن جاساقتاۋ ٶتە ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ, يسلام ەكونوميكاسى دا جاڭا ەكونوميكا بولىپ سانالادى.
مەنٸڭ ەستۋٸمشە, قازاقستاندا جاستاردى شەت مەملەكەتتەردە تەگٸن وقىتاتىن «بولاشاق» باعدارلاماسى بار. وسى باعدارلاما ارقىلى دا يسلام ەكونوميكاسىنىڭ بٸلٸكتٸ ماماندارىن ەزٸرلەۋگە كەڭەس بەرەر ەدٸم. ەكٸنشٸ, قىسقا ترەنينگ-كۋرستار ٶتكٸزۋگە بولادى. ٶز باسىم جاپپاي وقىتۋ كەرەك دەگەنمەن كەلٸسپەيمٸن. الدىمەن, ٶزگەرٸستەردٸ جاسايتىن ادامداردى ساۋاتتاندىرۋ قاجەت. ولاردى نەگٸزگٸ بەس توپقا بٶلگەن ابزال. بٸرٸنشٸ – دٸني عالىمدار. ياعني, ەكونوميكا سالاسىن تٷسٸنۋگە قابٸلەتتٸ دٸني عالىمداردىڭ بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرۋ كەرەك. شەت ەلدەردەن ارنايى مامانداردى شاقىرا بەرگەنشە, مٷفتيياتپەن بٸرٸگٸپ, ەكونوميكا سالاسىن تٷسٸنەتٸن دٸن عالىمدارىنىڭ بٸلٸمٸن ارتتىرعان جٶن. ەكٸنشٸ – زاڭگەرلەر. جەرگٸلٸكتٸ زاڭگەرلەرگە يسلام قارجى جٷيەسٸنٸڭ قاعيداتتارى مەن ەرەجەلەرٸن تٷسٸندٸرۋ قاجەت. ٷشٸنشٸ – قارجىگەرلەر. تٶرتٸنشٸ – مەملەكەتتٸك ورگاندار. ٶيتكەنٸ, جٷيەنٸ جاساعاننان كەيٸن, ونى قاداعالايتىن, قارايتىن وسى توپ. بەسٸنشٸ – اۋديتورلار. يسلامدىق قارجى تۇرعىسىنان اۋديت جاساي الاتىن تەۋەلسٸز مامانداردىڭ بولۋى ٶتە ماڭىزدى. ەڭ باستىسى, وسىنداي بەس توپتى قۇرعان جٶن. تاعى ايتاتىنىم, وسىلاردىڭ بارلىعىن ەۋەل باستان ٷيلەستٸرەتٸن, حالىققا دۇرىس اقپارات جەتكٸزەتٸن باق ٶكٸلدەرٸنە دە كۋرستار, ترەنينگتەر ارقىلى يسلام قارجى جٷيەسٸنەن بٸلٸم بەرۋ كەرەك.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان اسحات رايقۇل, «ەگەمەن قازاقستان»
.jpeg)