اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ن.ا.نوعاەۆقا,
شقو-نىڭ ەكٸمٸ د.ك.احمەتوۆكە,
بقو-نىڭ ەكٸمٸ ا.س.كٶلگٸنوۆكە,
قوستاناي وبلىسى ا.ب.مۇحامبەتوۆكە,
پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ب.ج.باقاۋوۆقا,
سقو-نىڭ ەكٸمٸ ە.ح.سۇلتانوۆقا,
اقمولا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ س.ۆ.كۋلاگينگە!
قۇرمەتتٸ ەكٸمدەر!
ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, كٶشٸ-قون – ۇلت كٶشباسشىسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ-ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تەۋەلسٸزدٸكتٸ الا سالىپ, نەبەرٸ ون بەس-اق كٷننەن كەيٸن جولعا قويعان تۇڭعىش, ەرٸ ۇلى ساياساتى!
ەڭ كەرەمەتٸ, نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسٸنە «باسقا رەسپۋبليكالاردان جەنە شەتەلدەردەن قازاقستاننىڭ اۋىلدى جەرلەرٸنە جۇمىس ٸستەۋگە تٸلەك بٸلدٸرۋشٸ بايىرعى ۇلت ادامدارىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا قونىستاندىرۋ تەرتٸبٸ مەن شارتتارىن» №711 قاۋلى ەتكٸزٸپ, 1991 جىلى 18 قاراشادا – قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن جارييالۋدان بٸر ايعا جۋىق بۇرىن شىعارتىپ قويعان.
اتاپ ايتۋىمىز كەرەك, ازاتتىق تاڭى اتار-اتپاستان الىستا جٷرگەن اعايىندى بٸردەن اتاجۇرتقا شاقىرىپ, ۇلتىن سٷييۋدٸڭ تەڭدەسسٸز ٷلگٸسٸن كٶرسەتكەن كٸسٸ – نۇرسۇلتان نازارباەۆ!
مٸنە, سودان بەرٸ الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلەتٸن قازاق كٶشٸ, ازداپ سايابىرلاعان كەزدەرٸ بولعان شىعار, توقتاعان ەمەس. «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭ جوباسىنا ٶتكەن جىلى ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار – مەملەكەتٸمٸزدٸڭ كٶشٸ-قون ساياساتىنداعى بۇدان بۇرىنعى مەزگٸلدەردەگٸ كەتكەن كەمشٸلٸكتەردٸ جويىپ, 2016 جىدان باستاپ كٶشكە جاڭا سەرپٸن بەرۋ نيەتٸنەن تۋعانى بەلگٸلٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ 2016 جىلعى 18 اقپاندا №83 قاۋلى شىعارىپ, ورالماندار مەن قونىس اۋدارۋشىلاردى قونىستاندىراتىن ارنايى ٶڭٸرلەر ەتٸپ, سٸزدەر تٸزگٸنٸن ۇستاپ وتىرعان اتىراۋ, شىعىس قازاقستان, باتىس قازاقستان, قوستاناي, پاۆلودار, سولتٷستٸك قازاقستان, اقمولا وبلىستارىن ايقىنداپ بەرۋٸ سونىڭ دەلەلٸ. 2016 جىلعى 18 اقپانداعى №82 قاۋلىمەن ورالماندار مەن قونىس اۋدارۋشىلاردى قابىلداۋدىڭ 2016 جىلعا ارنالعان ٶڭٸرلٸك كۆوتاسىن بەكٸتٸپ, 1259 وتباسىدان تۇراتىن ورالمانداردى قابىلداۋدىڭ 2016 جىلعا ارنالعان ٶڭٸرلٸك كۆوتاسىن بەكٸتۋ دە الىستان كەلەتٸن اعايىنعا دەگەن قامقورلىقتىڭ جارقىن بەلگٸسٸ...
الىستان كەلگەن اعايىن ٷشٸن ەڭ الدىمەن شەشٸلۋگە تيٸستٸ مەسەلە – قۇجاتتانۋ ەدٸ. بۇل جاعى ايتارلىقتاي جەڭٸلدەدٸ. ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ كٶشٸ-قون پوليتسيياسى دەپارتامەنتٸنٸڭ وبلىستارداعى باسقارمالارى ٷش ايدىڭ ٸشٸندە تۇراقتى تٸركەۋگە تۇرعىزىپ, قازاقستان ازاماتتىعىن بەرٸپ جاتىر. ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتiك قورعاۋ مينيسترلiگٸنiڭ قاتىستى مەكەمەلەرٸ جاعىنان بەس جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە «ورالمان» كۋەلٸگٸ قولدارىنا تيەدٸ. بٸلٸم الۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, كەدەن سالىعى... جاعىنداعى قاجەتتٸلٸكتەر دە ٶز دەڭگەيٸندە زاڭمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن ەرٸ اتقارىلۋ ٷستٸندە.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ٶتكەن جىلى 24 قاراشادا ەلباسى قول قويىپ, بيىلعى جاڭا جىلدان باستاپ قولدانىسقا ەنگەن «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭنىڭ كٶشٸپ كەلٸپ, «ورالمان» مەرتەبەسٸن العان اعايىندارىمىز ٷشٸن تيٸمدٸلٸگٸ ٶتە كٶپ. ٷكٸمەت بٶلگەن 1259 وتباسىلىق ٶڭٸرلٸك كۆوتانى ايتپاعاندا, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك قولىمەن جاسالاتىن جەڭٸلدٸكتەردٸڭ ٶزٸ-اق جەتٸپ ارتىلادى.
مىسالى, جەر! اۋىلدى جەرلەرگە كٶشٸپ كەلگەن اعايىن ٷشٸن قۇجاتتانۋدان كەيٸن شەشٸلۋگە تيٸستٸ ەڭ بٸر زەرۋ مەسەلە – وسى جەر! شارۋاشىلىق قۇرىپ, دەربەس كٷن كٶرۋ ٷشٸن جەر كەرەك!
بۇل مەسەلە «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭىنىڭ 23-بابىندا بىلاي شەشٸلگەن:
3. ورالماندارعا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىعىن جٷرگiزۋ, باعباندىقپەن اينالىسۋ, ساياجاي قۇرىلىسى ٷشiن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر زاڭناماسىنا سەيكەس اۋىلدىق ەلدi مەكەندەردiڭ جەرلەرٸنەن, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردەن, يمميگراتسييالىق جەر قورىنان, ارنايى جەر قورىنان جەنە بوسالقى جەرلەردەن ۋاقىتشا ٶتەۋسiز جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن جەر ۋچاسكەلەرi بەرiلەدi.
ورالماندارعا شارۋا نەمەسە فەرمەر قوجالىعىن جەنە تاۋارلى اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندiرiسiن جٷرگiزۋ ٷشiن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردەن, ارنايى جەر قورىنان, يمميگراتسييالىق جەر قورىنان جەنە بوسالقى جەردەن ۋاقىتشا جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن جەر ۋچاسكەلەرi بەرiلەدi.
سونداي-اق, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر كودەكسٸندە» (46-باپ.) «4. ورالماندارعا بەرiلەتiن جەر ۋچاسكەلەرiنە وسى كودەكستiڭ 48-بابىنىڭ نورمالارى قولدانىلمايدى» دەپ جازىلعان. ياعني, مەملەكەتتiك مەنشiكتەگi جەر ۋچاسكەلەرi ورالماندارعا كونكۋرسسىز, اۋكتسيونسىز بەرٸلەدٸ.
ٶكٸنٸشكە وراي, «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭىنىڭ 15-بابىندا «اۋدانداردىڭ, وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندارى ٶز قۇزىرەتi شەگiندە حالىقتىڭ كٶشi-قونى سالاسىنداعى مەملەكەتتiك ساياساتتى iسكە اسىرادى;» دەپ كٶرسەتٸلگەنٸمەن, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك بۇل ساياساتتى اتقارۋعا كەلگەندە نەمقۇرايلىلىق تانىتىپ وتىر. جاڭا زاڭنىڭ قولدانىسقا ەنگەنٸنە, مٸنە, ون ايعا تاياپ كەلەدٸ, بٸرەن-ساران اۋداندار بولماسا, كٶپ ساندى ەكٸمنٸڭ ٶز ٶڭٸرٸنە كٶشٸپ كەلگەن قانداستارىن شاقىرىپ, ەڭ قۇرىعاندا, قوسالقى شارۋاشىلىق جٷرگiزۋ ٷشٸن بٸر تٸلٸم جەر بەرگەنٸن ەستٸمەدٸك!
مٷمكٸن, شەتتەن كەلگەن اعايىن «حالىقتىڭ كٶشٸ-قونى تۋرالى» زاڭىندا مۇنداي تيٸمدٸلٸكتٸڭ بار ەكەنٸن بٸلمەيتٸن دە شىعار. جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندار – ٸشكٸ ساياسات بٶلٸمٸ, اۋىل ەكٸمدەرٸ ٷگٸت-نەسيحات قىزمەتٸن جٷرگٸزٸپ, ۇلت كٶشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قانداستارىنا جاساپ وتىرعان قامقورلىعىن تٷسٸندٸرسە, ارتىق بولماس ەدٸ!
قازاق ەلٸ «تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعىن» تويلاپ جاتىرمىز. 18 قاراشادا ەلباسىمىزدىڭ پەرمەنٸمەن جوعارىداعى قازاق كٶشٸ تۋرالى تۇڭعىش قاۋلىنىڭ شىققانىنا دا شيرەك عاسىر تولادى. از ۋاقىت ەمەس! كٶشٸ-قون ساياساتىنىڭ تاريحي ماڭىزى مەن ستراتەگيياسىن تٷسٸنەتٸن ۋاقىت ەبدەن بولدى. قازاق كٶشٸ قارقىن الۋ ٷشٸن اتقارۋشى بيلٸككە قانداستارىنا دەگەن جاڭا كٶزقاراس قالىپتاساتىن كەز باياعىدا جەتتٸ.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى بەس جىلىندا (1991 – 1996 جج.) 104 009 قانداسىمىز كٶشٸپ كەلگەنٸ مەلٸم. بۇل مەزگٸلدٸڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ەڭ بٸر توقىراۋ كەزەڭٸ ەكەنٸن ەسكەرسەك, الىستاعى اعايىننىڭ تەك دٷنيە ٷشٸن كەلمەگەنٸن بٸردەن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ورالماندار دٷنيە ٷشٸن, تەك الۋ ماقساتىندا كەلەدٸ دەۋ – جاڭساق كٶزعاراس! مٸنە, بيىل دا رەسپۋبليكا بويىنشا 1259 وتباسىنا عانا كۆوتا بٶلٸنگەنٸمەن, ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ العاشقى التى ايىنىڭ ٶزٸندە اتاجۇرتقا 6840 وتباسى ورالىپتى. اجىراتىلعان قارجىدان التى ەسە كٶپ. سونىڭ بەرٸ ٷكٸمەتكە الاقان جايىپ, اقشالاي جەردەم سۇراپ وتىرعان جوق, ٶز ەڭبەگٸمەن كٷندەرٸن كٶرٸپ جاتىر. ولارعا, تەك, شارۋاشىلىعىن شالقىتۋعا جەر بەرٸپ, وراي جاراتساڭىزدار عانا بولعانى. «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى ارقىلى اۋدان, اۋىل ماڭايىنان باسپانالىق جەر تەلٸمدەرٸ قاراستىرىلسا, تٸپتٸ جاقسى. سٸزدەردەن وسى قانداستارىمىزعا جەر بەرۋدٸ قولعا الۋلارىڭىزدى ٶتٸنەم. سەبەبٸ, بۇل مەسەلە شەشٸلسە, باق-تا جارييا ەتٸلٸپ تۇرسا, الىستاعى اعايىننىڭ جەتٸ وبلىسقا كەلۋگە ىنتاسى تٸپتٸ دە ارتا تٷسەر ەدٸ!
بارشا جۇمىستارىڭىزعا تابىس, ەڭبەكتەرٸڭٸزگە جەمٸس تٸلەيمٸن!
قۇرمەتپەن, اقىن اۋىت مۇقيبەك
Abai.kz
