قازٸرگٸ تاڭدا فيلم مەن كٶرەرمەن اراسىندا قانشالىقتى بايلانىس بار? جالپى, سوڭعى شىعىپ جٷرگەن قازاق فيلمدەرٸن كٶرەرمەن قالاي قابىلدايدى? بٷگٸنگٸ كٶرەرمەن قانداي فيلمدٸ كٶرەدٸ? ەرينە, بۇل كەشەگٸ كەڭەس كەزەڭٸ مەن تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى ون-ون بەس جىلىندا كٶپ جاعدايدا مامانداردىڭ رەسمي باسىلىمدار, تەلەحابارلار ارقىلى بٸلدٸرەتٸن پٸكٸرلەرٸ مەن سول فيلمدەردٸ كينوتەاترلارعا بارىپ كٶرگەن كٶرەرمەننٸڭ ساندىق پايىزى, كەيدە كٶرەرمەن اراسىندا بليتس-سۇحباتتار جٷرگٸزۋ ارقىلى انىقتالىپ جاتاتىن.
الايدا, بٷگٸنگٸ تەحنيكالىق مٷمكٸندٸكتەردٸڭ اسا كٶبەيۋٸ (سايتتار, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر) فيلم مەن كٶرەرمەن اراسىنداعى بايلانىستىڭ فورماسىنا ٶزگەرٸستەر الىپ كەلدٸ. سونىمەن, ول نەندەي ٶزگەرٸستەر?
قازٸرگٸ تاڭدا كٶرەرمەن تاراپىنان ەڭ كٶپ ايتىلىپ, پٸكٸر بٸلدٸرٸلەتٸنٸ – تاريحي-بيوگرافييالىق جەنە كوممەرتسييالىق فيلمدەر. ينتەرنەت پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر پايدا بولماي تۇرعان كەزدە پٸكٸرلەردٸڭ نەگٸزگٸ كەڭٸستٸگٸ رەسمي باسىلىمدار بولسا, قازٸر جاعداي مٷلدەم ٶزگەرگەن. بٷگٸنگٸ تاڭدا رەسمي باسىلىمدارمەن قاتار, تٷرلٸ سايتتاردا, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تەك مامانداردىڭ عانا ەمەس, جالپى كٶپشٸلٸكتٸڭ ٶزٸنٸڭ پٸكٸرٸن بٸلدٸرۋگە تولىق مٷمكٸندٸگٸ پايدا بولدى. ياعني, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر, سايتتار, ينتەرنەتتٸڭ باسقا دا مٷمكٸندٸكتەرٸ بٸرتٸندەپ بەيرەسمي سىندى قالىپتاستىرىپ كەلەدٸ. وسىنىڭ ٶزٸ ارنايى بولماسا دا فيلمنٸڭ جارناماسىنا قىزمەت ەتٸپ وتىر ەرٸ كٶرەرمەننٸڭ قالاي قابىلداعانى تۋرالى جەدەل مەلٸمەت الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بٸراق, بارلىق فيلمدەر تۋرالى اقپاراتتار جەتكٸلٸكتٸ مە? ولاردى كٶرەرمەن كٶرە الدى ما? ەرينە, بۇل – مەسەلەنٸڭ ەكٸنشٸ جاعى.
ەلبەتتە, كٶپشٸلٸك بولعان سوڭ, تالعام دا, وي-پٸكٸر دە ەرقيلى بولادى. ەسٸرەسە, ٶمٸردە بولعان تۇلعالاردىڭ ٶمٸربايانى مەن تاريحي وقيعالار تۋرالى فيلمدەر ەكرانعا شىققاندا ولارعا اۋدارىلاتىن نازاردىڭ باسىم بولاتىنى بەلگٸلٸ. بۇعان سوڭعى بٸر-ەكٸ جىلداعى باسپاسٶز بەتتەرٸندەگٸ, ەسٸرەسە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ «امانات», «قۇنانباي», «الماس قىلىش» فيلمدەرٸ اينالاسىندا كٶپشٸلٸكتٸڭ اسا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ەرقيلى پٸكٸرلەر بٸلدٸرٸپ جٷرگەنٸ دەلەل. ەرينە, تاريحي فيلمدەر تۋرالى نەگٸزگٸ پٸكٸر قالىپتاستىرۋشىلار اۋديتوريياسى – ٶنەر مەن ەدەبيەتكە, مەدەنيەت پەن عىلىمعا قاتىسى بار قاۋىم, بٸلٸم سالاسىندا جٷرگەندەر, ت.ب. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن سايتتار بٷگٸنگٸ قازاق كينوسى تۋرالى كٶرەرمەن پٸكٸرٸنٸڭ نەگٸزگٸ مٸنبەرٸنە اينالدى.
شىندىعىندا, كينەماتوگرافيستەردٸڭ تاريحي تاقىرىپتارعا بارۋىنىڭ سوڭى ەردايىم سەتتٸلٸكپەن اياقتالماعانى مەلٸم. اۆتورلاردىڭ ٶزٸ ٷشٸن دە, شىعارمانىڭ ٶزٸ ٷشٸن دە بۇل ٶزٸ ەڭ بٸر جاۋاپتى ەرٸ كٸرپيياز تاقىرىپ. سوڭعى 25 جىل ٸشٸندە قازاق كينوسى وسى تاقىرىپقا جيٸ بارماسا دا, جۇرتتى ەلەڭ ەتكٸزگەن ٸرٸ تاريحي تۇلعالار مەن وقيعالار تۋرالى اسا كٶپ بولماسا دا, بٸراز فيلمدەر ۇسىندى. بٸراق, ماماندار مەن قوعام تاراپىنان قارشا جاۋعان سىني كٶزقاراس ول فيلمدەردٸڭ بارلىعىنىڭ بٸردەي كٶرەرمەن تاراپىنان اسا قابىلدانا بەرمەگەنٸن دەلەلدەدٸ. وسىنداي جاعداي 1990-جىلدارى تاريحي-بيوگرافييالىق فيلمدەر ەكرانعا شىققاندا ورىن العان ەدٸ. سول كەزدٸڭ ٶزٸندە-اق تاريحي تاقىرىپقا باتىل تٷرەن سالا الاتىن, دايىندىعى مەن شىعارماشىلىق مٷمكٸندٸگٸ مول اۆتورلاردىڭ قازاق كينوسىندا ٶتە تاپشى ەكەنٸ كٶرٸنٸپ قالعان-دى.
جاڭا عاسىردىڭ العاشقى ونجىلدىعىندا قازاق كينوسى كٶرەرمەنگە بۇرىندارى ەكراندا پايدا بولماعان تاريحي تۇلعالار تۋرالى «بٸرجان سال», «مۇستافا شوقاي», «ماحامبەت», «باتىر بايان» فيلمدەرٸن ۇسىندى. ەرينە, تىڭ تاقىرىپ كٶپشٸلٸكتٸ تاعى ەلەڭ ەتكٸزدٸ. بٸراق, ول فيلمدەر ەكرانعا شىققان كەزدە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن سايتتار ەلٸ دە بولسا اسا قارقىندىلىققا يە بولماعان ەدٸ. ولار تۋرالى نەگٸزگٸ پٸكٸرلەر گازەت-جۋرنالدار مەن تەلەارنالار ارقىلى قالىپتاستى. ال سوڭعى بٸر-ەكٸ جىلدا شىققان فيلمدەردٸڭ كٶپشٸلٸك تاراپىنان جان-جاقتى تالقىعا تٷسۋٸنە ارنايى باسىلىمدار مەن راديو-تەلەباعدارلامالارمەن قاتار, وسى ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن سايتتاردىڭ, ينتەرنەت مٷمكٸندٸكتەرٸنٸڭ ەسەرٸ ٶتە مول ەكەنٸن ايتۋىمىز كەرەك.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ قولدانۋشى كٶرەرمەننٸڭ كەز-كەلگەن فيلمدٸ كٶرٸپ شىعىسىمەن-اق, ٸلە-شالا ول تۋرالى پٸكٸرٸن جەكە پاراقشاسىندا قالدىرۋى زاماناۋي فيلم مەن كٶرەرمەن پٸكٸرٸ اراسىنداعى «جٸپتٸڭ» تىم قىسقارا باستاعانىن بايقاتادى.
نەزيرا راحمانقىزى, كينوتانۋشى
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
