اقوردانىڭ رەسمي سايتى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ بەيرەسمي سامميتٸندە سٶيلەگەن سٶزٸن جارييالادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
قۇرمەتتٸ مەملەكەت باسشىلارى!
اسا قۇرمەتتٸ ەلباسى!
ەڭ الدىمەن, ۇسىنىسىمىزدى قابىل الىپ, بٷگٸنگٸ بەيرەسمي سامميتكە قاتىسۋعا كەلٸسٸم بەرگەندەرٸڭٸز ٷشٸن شىنايى ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن.
بۇل باسقوسۋدى بەرٸمٸز ٷشٸن قاسيەتتٸ تٷركٸستاندا ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاعان ەدٸك.
الايدا, پاندەميياعا بايلانىستى كٷردەلٸ احۋالعا وراي بٸز سامميتتٸ ونلاين فورماتتا ٶتكٸزۋدٸ جٶن كٶردٸك.
ٸندەتتٸڭ بەتٸ قايتقان سوڭ, بۇرىنعىداي بەتپە-بەت جٷزدەسەمٸز دەپ سەنەمٸن.
وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانا وتىرىپ, بارشاڭىزدى ناۋرىز مەيرامىمەن تاعى دا قۇتتىقتايمىن. بۇل – كٷللٸ تٷركٸ جۇرتىنىڭ تٶل مەرەكەسٸ. باۋىرلاس ەلدەرگە باق-بەرەكە تٸلەيمٸن!
قۇرمەتتٸ جيىنعا قاتىسۋشىلار!
1992 جىلى انكارادا ٶتكەن العاشقى باسقوسۋدا ەلباسى تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ باسشىلارى بۇدان بىلاي كيەلٸ تٷركٸستاندا كەزدەسٸپ تۇرادى دەپ ايتقان.
تٷركٸستان – بارلىق تٷركٸ حالىقتارى ٷشٸن قاستەرلٸ قارا شاڭىراق, قۇتتى مەكەن جەنە اڭسارلى اتاجۇرت.
بابالارىمىز وسى ٶڭٸردە عۇلاما ۇستاز قوجا احمەت ياساۋيدەن دٸني بٸلٸم الىپ, تٷركٸ-يسلام مەدەنيەتٸن ەلەمگە تاراتقانى بەلگٸلٸ. تٷركٸلەر كٸشٸ ازيياعا بەت بۇرعاندا بۇل قۇندىلىقتار تٷپ-تامىرىمىزدى ساقتاپ, بٸرلٸگٸمٸزدٸ بەكەم ۇستاۋعا نەگٸز بولدى.
بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – تٷركٸ ەلەمٸن XXI عاسىردا ماڭىزدى ەكونوميكالىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق كەڭٸستٸكتٸڭ بٸرٸنە اينالدىرۋ.
تٷركٸ ٶركەنيەتٸن جاڭعىرتۋدى, ەڭ الدىمەن, ياساۋي مۇراسى مەن قاسيەتتٸ تٷركٸستاندى ەلەمگە تانىتۋدان باستاۋعا شاقىرامىز.
سول سەبەپتٸ, بٷگٸنگٸ سامميت «تٷركٸستان – تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ رۋحاني استاناسى» دەپ اتالىپ وتىر.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تٷركٸستان قالاسى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸپ, جاڭا كەلبەتكە يە بولدى.
قۇرمەتتٸ ەرٸپتەستەر!
بىلتىردان بەرٸ بٷكٸل ەلەم تەڭدەسسٸز سىن-قاتەرلەرمەن كٷرەسٸپ كەلەدٸ. سوعان قاراماستان, تٷركٸتٸلدەس مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىعى جالپى العاندا بەسەڭدەگەن جوق. بٷگٸنگٸ وتىرىس – سونىڭ دەلەلٸ. الايدا, كٷردەلٸ كەزەڭدە قارىم-قاتىناسىمىزعا تىڭ سەرپٸن بەرۋ جولدارىن بٸرلەسٸپ ويلاستىرۋىمىز قاجەت. وسى ماقساتتا مىناداي مەسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارعان جٶن دەپ سانايمىن.
بٸرٸنشٸدەن, ٸندەتتٸ توقتاتۋدىڭ بٸردەن-بٸر جولى – ازاماتتارىمىزدى ۆاكتسينامەن جاپپاي قامتاماسىز ەتۋ ەكەنٸ ايدان انىق. بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸز دە ەكپە شىعارۋدى قولعا الدى. ورتاق مٷددەگە ساي تەجٸريبە بٶلٸسٸپ, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ قولداۋىمىز قاجەت دەپ سانايمىن.
ٶكٸنٸشكە قاراي, حالىقارالىق قاۋىمداستىق پاندەميياعا قارسى كٷرەس كەزٸندە تۇتاسىپ ەرەكەت ەتە المادى. نەگٸزگٸ ٸرٸ مەملەكەتتەر اراسىندا قايشىلىقتار تۋىنداپ, ۆاكتسينالىق قاقتىعىس باستالىپ كەتتٸ. بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى دا وسىنداي كٷردەلٸ جاعدايدا ٶز ەلەۋەتٸن كٶرسەتە المادى.
وسى كٷردەلٸ كەزەڭدە دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە بيوقاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸنٸڭ ماڭىزى ارتا تٷستٸ. بۇل رەتتە, بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 75-شٸ سەسسيياسىندا قازاقستان بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق اگەنتتٸك قۇرۋ تۋرالى باستاما كٶتەرگەنٸ بەلگٸلٸ. سٸزدەر وسى تىڭ يدەيانى قولدايسىزدار دەپ سەنەمٸن. اگەنتتٸك بولاشاقتا بيولوگييالىق قاتەردٸڭ الدىن الۋعا جەنە قاۋٸپتٸ دەرت بويىنشا مەلٸمەت الماسۋعا مٷمكٸندٸك بەرەرٸ سٶزسٸز.
ەكٸنشٸدەن, پاندەمييا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەكونوميكالىق داعدارىسقا ەكەپ سوقتىردى. ٸندەتتٸڭ سالدارىنان ٶزارا ساۋدا اينالىمى ازايىپ كەتتٸ. ناقتى ايتقاندا, قازاقستان مەن تٷركٸ كەڭەسٸنە مٷشە ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸ بىلتىر شامامەن 7 ميلليارد دوللار بولدى. بۇل – پاندەميياعا دەيٸنگٸ كٶرسەتكٸشتەن 11,2 پايىزعا تٶمەن. سوندىقتان, بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸز ٷشٸن الىس-بەرٸستٸ ۇلعايتا تٷسۋ – باستى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ. وسى ورايدا, توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان تٷركٸستاننىڭ ينۆەستيتسييالىق جەنە ساۋدا-ەكونوميكالىق مٷمكٸندٸگٸ زور. ونىڭ قوماقتى تابيعي رەسۋرسىن, ادامي كاپيتالى مەن تۋريستٸك ەلەۋەتٸن ەسكەرٸپ, تٷركٸستان ٶڭٸرٸندە تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ بٸرلەسكەن «ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن» قۇرۋدى ۇسىنامىن.
بۇدان بٶلەك, سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسى – قاتىناستارىمىزدىڭ تاعى بٸر قۇرامداس بٶلٸگٸ. ٶيتكەنٸ, سۋ مەسەلەسٸ بٸزدٸڭ ايماقتاعى ٶتە ماڭىزدى, كٷردەلٸ پروبلەماعا اينالىپ وتىر. ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارىن تيٸمدٸ ەرٸ ەدٸل پايدالانۋ – ەلدەرٸمٸزدٸڭ تۇراقتىلىعى مەن ٶسٸپ-ٶركەندەۋٸنٸڭ كەپٸلٸ. وسى ورايدا, ٶزدەرٸڭٸزبەن بٸرلەسە گيدروقۇرىلىمدار سالۋ جوبالارىنا اتسالىسۋعا دايىنبىز.
پاندەمييا جاڭا تەحنولوگييانىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. قازٸر تەحنولوگييا تٷرلٸ سالالارعا جەدەل ەنگٸزٸلۋدە. سوندىقتان, مەملەكەتتەرٸمٸزدٸ جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ, اۋقىمدى دەرەكتەردٸ تالداۋ, تسيفرلاندىرۋ, ينتەرنەت ساۋداسى سيياقتى سالالاردا ورتاق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا شاقىرامىن. بۇل قادام يننوۆاتسييالاردى يگەرۋگە جەنە بەسەكەگە قابٸلەتٸمٸزدٸ ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەرٸ سٶزسٸز. قازاقستاندا بۇل سالا باسىمدىققا يە بولدى. ەلەكتروندىق ٷكٸمەت
(E-gov) تابىستى جۇمىس ٸستەۋدە.
بانك جەنە قارجى جٷيەسٸندە (FinTech) وزىق تەحنولوگييالار مەن تسيفرلىق شەشٸمدەر كەڭ قولدانىس تابۋدا. بٸز وسى سالادا سٸزدەرمەن تەجٸريبە الماسۋعا ەزٸرمٸز.
ٷشٸنشٸدەن, تٷركٸ ينۆەستيتسييا-ينتەگراتسييالىق قورىن قۇرۋ جۇمىستارىن تەزدەتۋ قاجەت. بۇل – بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزگە ورتاق العاشقى قارجى ينستيتۋتى. باستامانى بارلىق مٷشە مەملەكەتتەر پىسىقتاعان سوڭ ونىڭ شتاب-پەتەرٸن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا ورنالاستىرۋدى ۇسىنامىن. «استانا» قارجى ورتالىعى – حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ٷزدٸك تەجٸريبەسٸ مەن زاماناۋي مٷمكٸندٸكتەرٸن بٸرٸكتٸرگەن بٸرەگەي الاڭ. مۇندا يسلام بانكينگٸ جەنە سۋكۋك قۇرالدارى كەڭٸنەن قولدانىلادى. بۇل ۇيىم تٷركٸ ەلدەرٸنە كەڭ كٶلەمدە ينۆەستيتسييا تارتۋعا جول اشاتىن ەرەكشە قۇرىلىم بولماق.
تٶرتٸنشٸدەن, بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق – بولاشاقتاعى تابىستى سەرٸكتەستٸكتٸڭ نەگٸزگٸ فاكتورى. وسى رەتتە, ورتاق مەدەني-اعارتۋشىلىق كەڭٸستٸك قالىپتاستىرعان جٶن. سول ارقىلى جاستاردىڭ زامان تالابىنا بەيٸمدەلۋٸنە جول اشىلادى. ونى «ۇلى تٷركٸلەر» بٸلٸم بەرۋ قورىن قۇرۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرۋعا بولار ەدٸ. قور ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا اكادەمييالىق ۇتقىرلىق, تاعىلىمدامادان ٶتۋ, بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ ٸسٸن ٷيلەستٸرەدٸ. بٸز باۋىرلاس ەلدەردٸڭ جاستارىنا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندە باكالاۆريات باعدارلاماسى بويىنشا وقۋ ٷشٸن 50 گرانت بٶلۋگە دايىنبىز (ياساۋي اتىنداعى ستيپەندييا).
بەسٸنشٸدەن, قازٸرگٸ زاماندا گۋمانيتارلىق جەنە اكادەمييالىق ىقپالداستىقتىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ ارتىپ كەلەدٸ. ٸرگەتاسى ورتا عاسىردا قالانعان تٷركٸستان شاھارى ارحەولوگييالىق جەنە عىلىمي تۇرعىدا ەلٸ تولىق زەرتتەلگەن جوق. سوندىقتان, تٷركسوي مەن تٷركٸ اكادەميياسىنىڭ تٷركٸستان ٶڭٸرٸندە ارحەولوگييالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە باسا مەن بەرۋٸ ٶتە ورىندى. بۇدان بٶلەك, تامىرلاستىق سيمۆولى رەتٸندە تٷركٸستاندا حالىقتارىمىزعا ورتاق سەۋلەت نىسانىن سالساق, قۇبا-قۇپ.
التىنشى, كەڭەسٸمٸزدٸڭ مەرتەبەسٸن ارتتىرىپ, ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىمىن نىعايتۋ ماقساتىندا ونى تولىققاندى ۇيىمعا اينالدىرۋ – ۋاقىت تالابى. وسى ۇسىنىستى سامميت قورىتىندىسى بويىنشا قابىلداناتىن تٷركٸستان دەكلاراتسيياسىنا ەنگٸزٸپ, بەكٸتۋدٸ ۇسىنامىن.
قادٸرلٸ اعايىن!
قازٸرگٸ حالىقارالىق ساياسات پەن قارىم-قاتىناستا تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ماڭىزى ارتا تٷسكەنٸ بارشاعا مەلٸم. ەندەشە, تٷركٸ كەڭەسٸ اياسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعى زور دەپ ايتۋعا تولىق نەگٸز بار. بٸز ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق مەسەلەلەر بويىنشا ٶزٸمٸزدٸڭ كٶزقاراسىمىزدى بٸلدٸرۋٸمٸز كەرەك. بٸزدٸڭ داۋىسىمىز نىق ەرٸ ايقىن بولۋعا تيٸس. وسى ورايدا, بٸز بارلىق باستامالار مەن ۇسىنىستاردى باۋىرلاس ەلدەرمەن بٸرلەسە جٷزەگە اسىرۋعا دايىنبىز.
قۇرمەتتٸ ەرٸپتەستەر!
بٷگٸنگٸ تاريحي باسقوسۋىمىزدى تٷيٸندەي كەلە, تۇتاس تٷركٸ ەلەمٸ ٷشٸن ماڭىزى زور تٷركٸستان دەكلاراتسيياسىن قابىلداۋدى ۇسىنامىن.
* * *
بارشاڭىزدى دەكلاراتسييانىڭ قابىلدانۋىمەن قۇتتىقتايمىن!
وسىمەن بەيرەسمي سامميتٸڭ جۇمىسى اياقتالدى.
بٸرلٸگٸمٸز جاراسىپ, ناۋرىزدان ناۋرىزعا بٸرگە جەتە بەرەيٸك!
ىستانبۇل قالاسىندا كەزدەسكەنشە امان-ساۋ بولايىق!
