قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ ٶزٸنٸڭ ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋٸندە 2019 جىلى جەنە 2020 جىلدىڭ تٶرت ايىندا اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى بايانداپ بەرگەن بولاتىن. سونىڭ نەگٸزٸندە جاسالعان بٸلٸم سالاسىنداعى ٶزگەرٸستەرگە شولۋدى ۇسىنامىز, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
وقۋشىلاردىڭ بٸلٸم ساپاسى پەداگوگتٸڭ جۇمىس ساپاسىنا تٸكەلەي بايلانىستى
مينيستر اتاپ ٶتكەندەي, 2019 جىل بٸلٸم جەنە عىلىم جٷيەسٸ ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى جىل بولدى. ٶتكەن جىلدىڭ ەرەكشەلٸگٸ قاشىقتان وقىتۋ جٷيەسٸنە كٶشۋ عانا ەمەس, بٸرٸنشٸدەن, ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك تاريحىندا العاش رەت «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. 2025 جىلعا دەيٸنگٸ بٸلٸم جەنە عىلىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى بەكٸتٸلٸپ, ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر.
«بۇل قۇجاتتاردىڭ بٸلٸم جەنە عىلىم سالاسى ٷشٸن تاريحي ماڭىزى بار ەكەنٸ سٶزسٸز. «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭ پەداگوگ مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸن شەشۋگە, ولاردى مٸندەتتەرٸنە جاتپايتىن ارتىق فۋنكتسييالار مەن تەكسەرۋلەردەن بوساتۋعا, ماتەريالدىق جەنە مورالدىق جاعىنان ىنتالاندىرۋعا (سىنىپ جەتەكشٸلٸگٸ ٷشٸن قوسىمشا اقى, دەپتەرلەردٸ تەكسەرۋ, پەداگوگيكالىق شەبەرلٸك, ماگيستر دەرەجەسٸ جەنە تەلٸمگەرلٸك) مٷمكٸندٸك بەردٸ. بارلىق پەداگوگ قىزمەتكەرلەردٸڭ دەمالىسى 56 كٷنگە ۇلعايدى. وسى شارالاردىڭ بارلىعى پەداگوگتٸڭ مەرتەبەسٸ مەن بەدەلٸن ارتتىرىپ, ولاردى كەسٸبي ٶسۋگە ىنتالاندىراتىن بولادى», — دەدٸ ا. ايماعامبەتوۆ.
سونىمەن قاتار مينيستر وقۋشىلاردىڭ بٸلٸم ساپاسى پەداگوگتٸڭ جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا تٸكەلەي بايلانىستى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتان پەداگوگ ٶزٸنە تەن ەمەس فۋنكتسييالارعا الاڭداماۋى تيٸس.
«ول تەك بٸزدٸڭ بالالارىمىزعا بٸلٸم مەن تەربيە بەرۋ ٷشٸن جۇمىس ٸستەر جٷرگەنٸن تٷسٸنۋٸ تيٸس. سوندىقتان بٸز پەداگوگتٸڭ مەرتەبەسٸن ارتتىرۋ جەنە ەرٸپتەستەرٸمٸزدٸڭ دامۋى مەن ولاردى قولداۋ ٷشٸن قاجەتتٸ جاعدايلار جاساۋ ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ ودان ەرٸ قابىلدايتىن بولامىز. مۇعالٸمنٸڭ جٷكتەمەسٸن ازايتۋ ماقساتىندا قۇجاتتار سانى قىسقارتىلدى, بۇل تۋرالى بٸز بۇرىن ايتتىق. ولار مۇعالٸم كٷن سايىن تولتىرۋى تيٸس ەكٸ قۇجات. بٸز بۇل جۇمىستاردى جالپى ەرٸ تٷبەگەيلٸ قاراستىرىپ جاتىرمىز. بۇل تەك مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸنە عانا ەمەس, مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ, كوللەدجدەردٸڭ, جوعارى جەنە جوعارىدان كەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگتەرٸنە قاتىستى. پەداگوگ تٸكەلەي تەك ٶزٸنٸڭ فۋنكتسييالارىمەن اينالىسۋى تيٸس. بۇرىن تەكسەرۋشٸلەرگە, سۇرانىستارعا جەنە تاعى باسقالارىنا قاتىستى بولعان ەسەپ بەرۋشٸلٸكتٸ بٸز قازٸر قايتا قاراستىرىپ, مۇنداي شەكتەۋلەر تولىق الىنىپ تاستالدى», — دەدٸ ا. ايماعامبەتوۆ.
پەداگوگتەردٸڭ ساپالىق قۇرامىن ارتتىرۋ شارالارى قابىلداندى. 150 مىڭنان اسا پەداگوگ بٸلٸكتٸلٸك ساناتتارىن راستاپ, جالاقى مٶلشەرٸنٸڭ 30%-ىنان 50% دەيٸن ٷستەمەاقى الاتىن بولادى.
بيىلدان باستاپ پەداگوگتەردٸ اتتەستاتتاۋ جٷيەسٸ جەتٸلدٸرٸلدٸ, بٸلٸكتٸلٸك ساناتتارى ٷشٸن شەكتٸ بالعا قويىلاتىن تالاپتار كٷشەيتٸلدٸ.
بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى ٷشٸن العاش رەت اتتەستاتتاۋ ەنگٸزٸلدٸ. ولار ەندٸ اتتەساتتاۋدان ٶتكەن سوڭ سونىڭ نەتيجەسٸ بويىنشا جالاقى مٶلشەرٸنٸڭ 30%-نان 100% دەيٸن ٷستەمەاقى تٶلەنەتٸن بٸلٸكتٸلٸك ساناتتارى بەرٸلەدٸ. العاش رەت بسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى جۇمىس نەتيجەسٸنە بايلانىستى سارالانعان بولادى.
قر بعم بٸلٸم بەرۋدٸڭ بارلىق دەڭگەيلەرٸندە قۇندىلىقتارعا نەگٸزدەلگەن بٸلٸم جەنە تەربيە بەرۋ پاراديگماسىن ەنگٸزۋگە كٸرٸستٸ. ول ٶز وتانىن سٷيەتٸن, ەل ەكونوميكاسىنا قىزمەت ەتەتٸن, وتباسى قۇندىلىقتارىن ۇلىقتايتىن قازاقستاندىقتاردى تەربيەلەۋگە باعىتتالعان.
ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋگە قاراپايىم قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتەتٸن, وقۋ ٷردٸسٸنە تيۋتورلاردى ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن بەيٸمدەلگەن باعدارلامالارعا كٶشۋ جٷزەگە اسىرىلۋدا.
قالا مەن اۋىلداعى بٸلٸم ايىرماشىلىعىن ازايتۋ مەسەلەسٸ تۇراقتى باقىلاۋدا. ٶڭٸرلەر اراسىنداعى, بٸر ايماقتاعى اۋداندار اراسىنداعى ايىرماشىلىق مەسەلەسٸ انىقتالدى.
«بٷگٸن بٸز پەداگوگ كەسٸبٸنٸڭ جوعارى مەرتەبەسٸن قامتاماسىز ەتٸپ, قاۋٸپسٸز ەرٸ قولايلى وقۋ ورتاسىن قۇرۋ, قالا مەن اۋىل اراسىنداعى بٸلٸم ساپاسىنداعى ايىرماشىلىقتى ازايتۋ ماقساتىن قويىپ وتىرمىز. وسى پروبلەمالاردى شەشۋ ٷشٸن كەشەندٸ شارالار قاراستىرىلدى, بٸرٸنشٸدەن, بٸرنەشە مەجەلەس پەندەر بويىنشا پەداگوگتەردٸ, مۇعالٸمدەردٸ دايارلاۋ, ەڭبەكاقى تٶلەۋ جٷيەسٸن ٶزگەرتۋ, وقۋ-ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋ, ينتەرنەت ساپاسى جەنە تاعى باسقا», — دەدٸ مينيستر.
پەداگوگتەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جٷيەسٸ جەتٸلدٸرٸلۋدە
پەداگوگتەردٸڭ وقىتۋ تەجٸريبەسٸن جاقسارتۋ ماقساتىندا كۋرستان كەيٸنگٸ مونيتورينگ جەنە كۋرستان كەيٸنگٸ سٷيەمەلدەۋ ەنگٸزٸلدٸ.
«بٸز بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋدىڭ ۆاۋچەرلٸك جٷيەسٸنە كٶشٸپ جاتىرمىز, وسىلايشا, وسى قىزمەتتەر نارىعى مەن بەسەكەلەستٸكتٸڭ دامۋى ٷشٸن مٷمكٸندٸكتەر تۋدىرۋدامىز»,— دەدٸ مينيستر.
سونىمەن قاتار, قايتا دايارلاۋ, سونداي-اق ماماندىققا جاناما كٸرۋ مٷمكٸندٸگٸ قامتاماسىز ەتٸلدٸ. بۇدان ٶزگە, ەندٸ كۋرستاردىڭ باعدارلامالارىن مينيسترلٸك بەكٸتپەيدٸ, بۇل قىزمەت كٶرسەتۋ نارىعىنىڭ دامۋى ٷشٸن مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
جاس پەداگوگتەرگە ەدٸستەمەلٸك قولداۋ كٶرسەتۋ ماقساتىندا تەلٸمگەرلٸك ينستيتۋتى ەنگٸزٸلۋدە. تەجٸريبەلٸ پەداگوگتەردٸڭ قايتا قابىلدانعان ەرٸپتەستەرٸنە تەلٸمگەرلٸگٸ ٷشٸن اي سايىن 17 مىڭ تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ ٷستەمە اقى قاراستىرىلعان.
اتا-انالار ٶتٸنٸش بەرگەندە بالاباقشانى ٶزدەرٸ تاڭداي الادى
مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ شارالارى قابىلدانۋدا. 2019 جىلى قۇرىلىس جەنە مجە تەتٸكتەرٸ ارقىلى مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جەلٸسٸ 500 بٸرلٸككە ۇلعايتىلدى. 3-6 جاستاعى بالالاردى قامتۋ 98,5% دەڭگەيٸندە قامتاماسىز ەتٸلدٸ.
ەگەر بۇعان دەيٸن بالالاردى كەزەككە قويۋ تٸكەلەي بٸلٸم بەرۋ بٶلٸمدەرٸندە جٷزەگە اسىرىلىپ كەلسە, ەندٸ سىبايلاس جەمقورلىق تەۋەكەلدەرٸن بولدىرماۋ جەنە اتا-انالارعا ىڭعايلى بولۋ ٷشٸن بالالاردى كەزەككە قويۋ جەنە قابىلداۋ اۆتوماتتاندىرىلدى. ەندٸ اتا-انالار ٶتٸنٸش بەرگەن كەزدە بالاباقشانى ٶزدەرٸ تاڭداي الاتىن بولادى دەپ جوسپارلانۋدا.
بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ باسىمدىقتى مٸندەت بولىپ قالىپ وتىر. بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن باقىلاۋداعى نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ - بەينەباقىلاۋ جٷيەسٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ 90% جۋىعى بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن.
مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭا باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىستار باستالدى. مەكتەپكە دەيٸنگٸ دايارلاۋدىڭ مازمۇنى, ستاندارتتارى مەن ەدٸمتەرٸ قايتا قارالۋدا.
«پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلداۋىنىڭ ارقاسىندا ۇستازداردىڭ جالاقىسى جىلىنا 25% جەنە جاڭا اتتەستاتتاۋ جٷيەسٸ ارقىلى قوسىمشا 30%-دان 50%-عا دەيٸن كٶبەيتٸلۋدە.
ورتا بٸلٸم بەرۋدە وقۋشىلاردىڭ 96% جاڭارتىلعان بٸلٸم بەرۋ مازمۇنىنا كٶشتٸ. بيىل قىركٷيەك ايىندا ولار 11 سىنىپقا كٶشەدٸ. نەتيجەسٸندە ورتا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ جاڭارتىلعان بٸلٸم مازمۇنىنا كٶشۋٸ اياقتالادى.
وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن قالاي جاقسارتۋ كەرەك?
ا. ايماعامبەتوۆتٸڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ كەزدە وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىنا كٶپ كٶڭٸل بٶلٸنۋدە. بۇل ٶزەكتٸ مەسەلە. قر پرەزيدەنتٸ ق. توقاەۆ پەداگوگتەردٸڭ تامىز كونفەرەنتسيياسىندا جەنە ۇلتتىق كەڭەس وتىرىسىندا وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا تاپسىرما بەردٸ.
«بۇل بٸر كٷننٸڭ مەسەلەسٸ ەمەس. مينيسترلٸك وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن كەشەندٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن قاراستىرىپ جاتىر. بۇل مەسەلە ساراپتاماعا عانا ەمەس, باسپالارعا دا بايلانىستى. بۇل باعدارلامالاردى دايىنداۋ مەن ماقۇلداۋدان, وقۋلىقتاردى ساراپتاۋ مەن ماقۇلداۋدان, ساراپشىلار مەن اۆتورلاردىڭ دايىندىعىنان باستالاتىن جٷيەلٸ پروبلەما. ودان كەيٸن بۇل باسپالار اينالىساتىن مەسەلە. جالپى بۇل كەشەندٸ جۇمىس. مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ دا, باسپالاردىڭ دا, ۇلتتىق بٸلٸم اكادەمييالارىنىڭ دا, باسقا قۇرىلىمداردىڭ دا جاۋاپكەرشٸلٸگٸ. بٸرقاتار نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەر قابىلداندى», — دەدٸ مينيستر.
ابايدىڭ 175 جىلدىعىنىڭ اياسىندا گۋمانيتارلىق پەندەردٸ تەرەڭدەتە وقىتاتىن اباي اتىنداعى مەكتەپتەر مەن مەكتەپ-ينتەرناتتار جەلٸسٸن قۇرۋ باستالدى. 10 ٶڭٸردە وسىنداي مەكتەپتەر اشىلدى, جىل سوڭىنا دەيٸن تاعى 7 ٶڭٸردە اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز.
وقۋشىلاردى بٸر مەكتەپتەن ەكٸنشٸسٸنە اۋىستىرۋ جاڭا فورماتتا جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى
تاماق بەرۋدٸ ۇيىمداستىرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالار قابىلدانۋدا. كونكۋرستىق رەسٸمدەر مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ پورتالى ارقىلى ەلەكتروندى فورماتتا ٶتكٸزٸلەدٸ. بۇرىن ول قاعاز تٷرٸندە ٶتەتٸن, ەندٸ كونكۋرستاردىڭ اشىقتىعى قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. كونكۋرستىق رەسٸمدەردە زاڭ بۇزۋشىلىققا جول بەرگە لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ كٷشەيتٸلۋدە. تاماقتاندىرۋ ساپاسىن باقىلاۋ بويىنشا مەكتەپ كوميسسييالارى مەن ۆەدومستۆوارالىق ساراپشىلار توبىنىڭ جۇمىسىنىڭ بٸرىڭعاي الگوريتمٸ پىسىقتالدى. قالا جاعدايلارىندا قولما-قول اقشاسىز تٶلەم مەن بەينەباقىلاۋ ەنگٸزٸلۋدە.
2020 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸمەن جەنە جىلى دەرەتحانالارمەن قامتىلۋى تيٸس.
بٸرٸنشٸ سىنىپقا قابىلداۋ جەنە بالالاردى بٸر مەكتەپتەن ەكٸنشٸسٸنە اۋىستىرۋ جٷيەسٸ اۆتوماتتاندىرىلۋدا. ەندٸ اتا-انالارعا بٸر مەكتەپتەن ەكٸنشٸسٸنە بارىپ, قۇجاتتارىن قاعاز تٷرٸندە تاپسىرۋدىڭ كەرەگٸ جوق. مۇنى ە-gov پلاتفورماسى ارقىلى ٸسكە اسىرۋعا بولادى. بۇل اتا-انالاردىڭ ۋاقىتىن ٷنەمدەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وقۋ جەتٸستٸكتەرٸن سىرتتاي باعالاۋدى (وجسب) ٶزگەرتۋ جۇمىستارى جٷرگزٸلۋدە. 2021 جىلدان باستاپ 4 جەنە 9 سىنىپتاردا بٸلٸم الاتىنداردىڭ بٸلٸمدەگٸ جەتٸستٸكتەرٸنە مونيتورينگ جٷرگٸزٸلەدٸ, ول پەندٸك بٸلٸمدەرٸن باعالاۋعا عانا ەمەس, فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىعىن ٶلشەۋگە دە باعىتتالادى.
2020 جىلعا قاراي قازاقستاندا 800 مەكتەپ سالىنادى
«ۇلتتىق بٸلٸم بەرۋ دەرەكتەرٸنٸڭ قورى» اقپاراتتىق جٷيەسٸنە سەيكەس ەلٸمٸزدە 54 اپاتتى, 183 ٷش اۋىسىمدى مەكتەپ بار, 168 مىڭ ورىن تاپشىلىعى بايقالىپ وتىر.
دەموگرافييالىق جەنە كٶشٸ-قون ٷردٸستەرٸن ەسكەرۋمەن قالالاردا ورتا بٸلٸم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ جەتسٸپەۋشٸلٸگٸڭ مەسەلەسٸ ٶرشي تٷسۋٸ مٷمكٸن. بولجامدى ەسەپتەۋلەر بويىنشا 2025 جىلعا قاراي ورىن تاپشىلىعى 500 مىڭعا جۋىق ورىندى قۇراۋى مٷمكٸن. ول ٷشٸن مەملەكەتتٸك باعدارلامالار اياسىندا 800 مەكتەپتٸ سالۋ جوسپارلانعان.
سونىمەن قوسا, ٷش اۋىسىمدى مەكتەپتەردٸ جويۋ بويىنشا عانا ەمەس, بٸر اۋىسىمدى مەكتەپتەرگە كٶشۋ بويىنشا اۋقىمدى مٸندەت تۇر.
بٷگٸندە مينيسترلٸكتٸڭ الدىندا تۇرعان مٸندەت - مەكتەپ عيماراتتارىن اپاتتى جاعدايعا جەتكٸزبەۋ. ٶتكەن جىلى كٶشپەلٸ تەكسەرۋ اياسىندا قر بعم قىزمەتكەرلەرٸ قوسىمشا اپاتتى مەكتەپتەر انىقتالدى. مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, بۇل پروبلەمانى جاسىرىپ-جاۋىپ قويۋعا بولمايدى, كەرٸسٸنشە, ايتىپ كٶرسەتٸپ, شەشۋ كەرەك.
جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى بويىنشا جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت ەسەبٸنەن بيىل 2 مىڭنان اسا نىسان جٶندەلەدٸ. بۇل تەڭدەسسٸز شارا. جالپى, جقجك بويىنشا تەك بٸلٸم بەرۋ نىساندارىنا بيىل 190 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجى بٶلٸندٸ.
ورتا بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا جاڭارتىلعان بٸلٸم مازمۇنىنا كٶشكەن سوڭ وقۋ باعدارلامالارىن جەتٸلدٸرۋ, تٷرلەندٸرٸلۋٸن قامتاماسىز ەتۋ, فۋنكتسيونالدىق ساۋاتتىلىقتى ٶلشەۋگە ارنالعان باعالاۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسادى. ەرتە كەسٸپتەندٸرۋ ۆارياتسييالى تيپتٸك وقۋ جوسپارلارىن ەنگٸزۋ ەسەبٸنەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.
بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ساقتاۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ
بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ سالاسى بارلىق دەڭگەيلەردە, اۋىلدان وبلىسقا دەيٸن ٶزگەرەدٸ, كەمەلەتكە تولماعاندار ٸسٸ جەنە ولاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ 228 كوميسسييانىڭ جۇمىسى ٶزگەرەدٸ. قوعامنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا بيىل ولاردىڭ قىزمەت اياسى كەڭەيتٸلەدٸ.
بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ باسىمدىقتى مٸندەت بولىپ قالىپ وتىر. مينيسترلٸك وسى سالاداعى زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ ٷشٸن جۇمىس اتقارىپ جاتىر.
ەندٸ, جاڭا تٷزەتۋلەرگە سەيكەس, پەداگوگتەر, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ سالالارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ نەمەسە ولارعا قاتىستى قۇقىق بۇزۋشىلىق فاكتٸلەرٸنٸڭ ورىن العانى تۋرالى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن بٸردەن حاباردار ەتۋگە مٸندەتتٸ. بالالارعا زورلىق-زومبىلىق كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك قاتايتىلدى, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەرزٸمٸ ۇزارتىلدى.
بۇل رەتتە, بالالار سۋيتسيدٸ كٶرسەتكٸشتەرٸ تۇراقتى جوعارى بولىپ قالىپ وتىر. بۇل مەسەلەگە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنگەن. وسى ماقساتتا سۋيتسيدكە, زورلىق-زومبىلىق پەن بۋللينگكە قارسى كٷرەسۋدٸڭ بٸرىڭعاي باعدارلاماسى ەزٸرلەنۋدە. ەربٸر وبلىس ٶزٸنٸڭ باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىس اتقارادى, وسى شارالاردىڭ ٷيلەسٸمدٸلٸگٸ مەن تيٸمدٸلٸگٸنە قاتىستى مەسەلەلەر بار.
ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق قىزمەت جۇمىسى ەلٸ دە تيٸمدٸ بولماي تۇر. مۇندايدا جىلدام نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزۋ مٷمكٸن ەمەس, سوندىقتان ولاردى جٷيەلٸ ترانسفورماتسييالاۋ باستالدى.
جوسپارلى جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸندە سوڭعى 10 جىلدا بالالار ٷيلەرٸندەگٸ تەربيەلەنٸشۋلەر سانى 70%-عا — 14 مىڭنان 4 مىڭ بالاعا دەيٸن ازايدى.
سوڭعى 4 جىلدا بالالار ٷيلەرٸنٸڭ تەربيەلەنۋشٸلەرٸنٸڭ سانى 42%-عا — 7 مىڭنان 4 مىڭعا دەيٸن قىسقاردى.
بالالار ٷيلەرٸنٸڭ جەلٸسٸ 28%-عا — 140-تان 101-گە دەيٸن ازايدى. بالالار ٷيٸ بالالاردى قولداۋ ورتالىقتارى بولىپ قايتا قۇرىلۋدا, بۇل جۇمىستارعا ازاماتتىق قوعام اتسالىسۋدا.
بالالاردىڭ دامۋى ٷشٸن قوسىمشا بٸلٸم بەرۋدٸڭ ماڭىزى زور. كٶركەم شىعارماشىلىق, مۋزىكا, بي, تۋريستٸك ٶلكەتانۋ ٷيٸرمەلەرٸن ساقتاي وتىرىپ, روبوتتى تەحنيكا, ستەم-بٸلٸم بەرۋ, 3D-پرينتينگ جەنە باعدارلامالاۋدىڭ جاڭا باعىتتارى دامىپ كەلەدٸ.
«بارشاعا ارنالعان تەگٸن تجكب» جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ ٷش جىلدا وڭ نەتيجە بەردٸ
تجكب سالاسىندا 2017 جىلدان بەرٸ «بارشاعا ارنالعان تەگٸن تجكب» جوباسى ٸسكە اسىرىلۋدا. جوبا بويىنشا 300 مىڭ جاس بٸرٸنشٸ جۇمىسشى ماماندىعىن تەگٸن الادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل جوبا بويىنشا ستۋدەنت ەلەۋمەتتٸك قولداۋمەن قامتىلادى: بٸر رەتتٸك ىستىق اس بەرٸلٸپ, شەكٸرتاقى تٶلەنەدٸ, جىلىنا ەكٸ رەت جولاقىسى تٶلەنەدٸ.
2019 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ جۇمىسشى ماماندىقتارى بويىنشا وقيتىن ستۋدەنتتەردٸڭ شەكٸرتاقىسى 30% ارتتى, ال 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ورتا بۋىن ماماندىقتارى بويىنشا وقيتىن ستۋدەنتتەردٸڭ شەكٸرتاقىسى 25% ٶستٸ.
جالپى, جوبانى ٸسكە اسىرۋ ٷش جىلدا وڭ نەتيجەسٸن بەردٸ.
ابيتۋريەنتتەرگە قۇجات تاپسىرۋ ٷشٸن كوللەدجگە كەلٸپ قاجەتٸ جوق, ونى egov پورتالى ارقىلى تاپسىرا الادى. بٸراق قاعاز تٷرٸندە تاپسىرۋ مٷمكٸندٸگٸ ەلٸ دە ساقتالادى.
كادرلار دايارلاۋ ساپاسى
مەملەكەت باسشىسى كوللەدجدەرگە اكادەمييالىق ەركٸندٸك بەرۋدٸ تاپسىردى.
سونىمەن قاتار كرەديتتەردٸ جيناقتاۋ ارقىلى كرەديت جٷيەسٸن كٶشۋدٸ بٸرگە ٸسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزى زور.
دۋالدٸ وقىتۋ قارقىندى دامۋدا. ستۋدەنت ٶز ۋاقىتىنىڭ 60% استامىن كەسٸپورىنداردىڭ بازاسىندا ٶتكٸزەدٸ. دۋالدٸ وقىتۋ بويىنشا بٸلٸم العان تٷلەكتەردٸڭ 72% ەڭبەككە ورنالاسادى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا دۋالدٸ وقىتۋمەن 55 مىڭنان اسا ستۋدەنت قامتىلعان. 2025 جىلعا قاراي قامتۋدى ەكٸ ەسەگە جۋىق ارتتىرۋ كٶزدەلگەن.
پەداگوگ مەرتەبەسٸ بويىنشا جالاقىسى كٶبەيتٸلدٸ. پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا كوللەدجدەر مەن بالاباقشالار قىزمەتكەرلەرٸ دە جالاقىسىنىڭ ەكٸ ەسە ٶسۋٸنە قامتىلادى.
سونىمەن, كوللەدجدەردٸڭ پەداگوگتەرٸنە بٸلٸكتٸلٸك ساناتى بويىنشا اقى تٶلەۋ مەسەلەسٸ شەشٸلدٸ. ولاردىڭ الاتىنى ٷستەمە اقىسى 30%-دان 50%-عا دەيٸن.
بٷگٸندە بٸلٸم بەرۋدٸ باسقارۋ جەنە قارجىلاندىرۋ جٷيەسٸ دە بٸرقاتار ٶزگەرٸستەرگە ۇشىراۋدا. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تامىز كونفەرەنتسيياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سەيكەس, بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن باقسارۋ مودەلٸ ٶزگەرٸستەرگە ۇشىراۋدا. قازٸرگٸ زامان تالاپتارىنا سەيكەس, بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ كورپوراتيۆتٸك باسقارۋعا كٶشەتٸن بولادى.
جوعارى بٸلٸم بەرۋدە جىل سايىن مەملەكەتتٸك تاپسىرىس كٶلەمٸ ۇلعايۋدا
سوڭعى 4 جىلدا مەملەكەتتٸك تاپسىرىس 1,3 ەسە كٶبەيٸپ, بيىل 53,8 مىڭ گرانتتى قۇراپ وتىر.
پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا بيىلدان باستاپ گرانت قۇنى كٶتەرٸلەدٸ. ونىڭ قۇنى 2011 جىلدان بەرٸ ٶزگەرمەگەن. بۇل رەتتە مەملەكەتتٸك جوو-لار مۇعالٸمدەردٸڭ جالاقىسىن كٶتەرۋگە مٸندەتتەلەدٸ.
2019 جىلدان باستاپ ۇبت بٸرنەشە رەت ٶتكٸزۋ قاراستىرىلعان. ۇبت-عا قاتىسۋدان تجكب تٷلەكتەرٸ اقىلى نەگٸزدە قىسقارتىلعان وقىتۋ مەرزٸمٸمەن شەكتەس باعىتتارعا تٷسەتٸن بولسا, بوساتىلادى. 2020 جىلدان باستاپ SAT, AC, IB حالىقارالىق ستاندارتتالعان تەستٸلەردٸڭ باللدارىن ۇبت باللدارىنا اۋىستىرۋ شكالاسى ەنگٸزٸلەدٸ. وسىنداي سەرتيفيكاتتارى بار تۇلعالار ۇبت تاپسىرۋدان بوساتىلادى.
ۇبت ەلەكتروندى سەرتيفيكاتى مەن گرانت بەرۋ تۋرالى ەلەكتروندى كۋەلٸك ەنگٸزٸلۋدە.
تەستٸلەۋدەن ٶتۋ ۋاقىتى ۇزارتىلدى, كالكۋلياتور پايدالانۋعا رۇقسات ەتٸلدٸ, قورىتىندى اتتەستاتتاۋدان تٷلەكتەر بوساتىلدى, قاتاڭ سانيتارلىق تالاپتار ساقتالاتىن بولادى.
بٷگٸندە پەداگوگ كەسٸبٸنٸڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ بويىنشا جٷيەلٸ شارالار قابىلدانىپ جاتىر. 2020 جىلدىڭ قىركٷيەك ايىنان باستاپ مۇعالٸم بولۋعا نيەت بٸلدٸرگەن ستۋدەنتتەردٸڭ شەكٸرتاقىسىن 26186 تەڭگەدەن 42500 تەڭگەگە دەيٸن كٶتەرۋ جوسپارلانعان. پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا وقىتۋعا شەكتٸ باللدى 70 باللعا دەيٸن كٶتەرۋ قاراستىرىلعان. پەداگوگيكالىق باعىتتاعى تٷلەكتەر بيىلدىڭ ٶزٸندە پەداگوگ-مودەراتور بٸلٸكتٸلٸگٸن الۋعا ٷمٸتكەر بولا الادى. ول ٷشٸن ۇلتتىق بٸلٸكتٸلٸك تەستٸنەن ٶتٸپ, ٶزٸنٸڭ يگەرگەن داعدىلارىن كٶرسەتۋٸ تيٸس.
جوو-لاردى پروفيلدەندٸرۋ ٷشٸن پەداگوگيكا كادرلارىن دايارلايتىن جوو-لارعا قويىلاتىن تالاپتار انىقتالدى: (وپق, ەڭبەككە ورنالاستىرۋ, جاڭارتىلعان بٸلٸم مازمۇنىن ەسكەرۋمەن بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى, سبا, ۇبا جەنە پەداگوگتٸڭ كەسٸبي ستاندارتى).
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا ساپاسىز بٸلٸم بەرەتٸن جوو-لاردى وڭتايلاندىرۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. بٸرنەشە جوو جابىلدى. ولاردى جابۋ عانا ەمەس, بٸرٸكتٸرۋ, دايارلاۋدىڭ جەكەلەگەن باعىتتارى بويىنشا ليتسەنزييالارىن قايتارۋ ارقىلى دا بۇل مەسەلە شەشٸلۋدە.
كارانتين كەزٸندە قاشىقتان وقىتۋ قالاي ٶتتٸ?
تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە وقىتۋ ٷردٸسٸن جالعاستىرا وتىرىپ بٸلٸم الۋشىلار مەن بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ دەنساۋلىقى قورعاۋ مەسەلەسٸ تۇردى.
ا. ايماعامبەتوۆ قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە بالالاردىڭ دا, مۇعالٸمدەردٸڭ دە, اتا-انالاردىڭ دا جاڭا جاعدايعا بەيٸمدەلە العانىن اتاپ ٶتتٸ.
«بٸرقاتار پروبلەمالاردىڭ بولعانىنا قاراماستان, وقۋ پروتسەسٸ توقتاعان جوق. اتا-انالارعا زور العىس ايتقىم كەلەدٸ, كٶپ جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلدٸ, اتا-انالاردىڭ جۇمىستارى كٶپ بولدى, بٸز مۇنى مويىندايمىز. بٸراق, ولاردىڭ تٷسٸنٸگٸنٸڭ, بەلسەندٸ اتسالىسۋىنىڭ جەنە ەرٸپتەستەرٸمٸزدٸڭ جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا بٸز وسى كەزەڭنەن وقۋ ٷردٸسٸن تەجەمەي ٶتە الدىق», — دەدٸ مينيستر.
سونىمەن قاتار مينيستر نەگٸزٸندە قاشىقتان بٸلٸم بەرۋ سەل ٶزگەشە بولۋى تيٸس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتار, بارلىق قاتەلٸكتەر, كەمشٸلٸكتەر مەن پروبلەمالىق تۇستاردى ەسكەرۋ قاجەت.
«بۇل – كيبەرپەداگوگيكا مەسەلەلەرٸ, جەنە سىنىپتىق-ساباقتىق جٷيەنٸ بارلىق ارتىق ەرٸ كەم تۇستارىمەن ستريمگە, Zoom ارقىلى قوسىپ, ساباق ٶتكٸزٸپ, ونى قاشىقتان بٸلٸم بەرۋ دەپ اتاۋعا بولمايدى. بۇل قاتە تٷسٸنٸك», — دەدٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, وقىتۋ ەدٸستەمەسٸ, قاشىقتان وقىتۋ رەجيمٸندە پەداگوگيكالىق تەحنولوگييالار, نورماتيۆتٸك رەتتەۋ بويىنشا جۇمىستى جٷرگٸزۋ جەنە بۇل جٷيەنٸ باعالاۋ مٸندەتٸ تۇر.
«پەداگوگيكالىق جەنە تەحنيكالىق سيپاتتاعى مەسەلەلەر از ەمەس, جاز مەزگٸلٸن اتالعان مەسەلەلەردٸ مٸندەتتٸ تٷردە شەشۋ ٷشٸن تيٸمدٸ پايدالانۋىمىز كەرەك», — دەدٸ ا. ايماعامبەتوۆ.
مينيستر اتاپ ٶتكەندەي, مەكتەپتەر جاڭا وقۋ جىلىن قاشىقتان باستاۋعا دايىن بولۋى تيٸس.
«كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسى بويىنشا ەلٸمٸزدەگٸ احۋال جاقسارىپ, كەلەسٸ جىلدىڭ باسىندا وقۋدى مەكتەپ قابىرعاسىندا باستايمىز دەپ ٷمٸتتەنەمٸز. دەگەنمەن, بٸز باسقا جاعدايعا دا دايىن بولۋىمىز كەرەك. وسىعان بايلانىستى جازدا پەداگوگتەر دە, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ مەن باسقارمالار دا قاجەتتٸ شارالاردى قابىلداۋى تيٸس», — دەدٸ مينيستر.
سونداي-اق بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ قازاقستان تۇرعىندارىنان تٷسكەن كەيبٸر سۇراقتارعا جاۋاپ بەردٸ
ا. ايماعامبەتوۆ بٷگٸنگٸ تاڭدا حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگٸزۋ ٷلكەن مەسەلە بولىپ وتىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«سوڭعى ٶتكەن World Skills چەمپيوناتى بويىنشا قازاقستان 14-ورىنعا يە بولدى, بٸزدە ٷلكەن ەلەۋەت بار, بٸز World Skills ستاندارتتارىن بۇدان ەرٸ دە وقۋ ٷدەرٸسٸنە ەنگٸزە بەرمەكپٸز», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
بٸلٸم بەرۋدٸ قارجىلاندىرۋ جٷيەسٸ مەن باسقارۋدا بٷگٸندە ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلٸپ جاتىر – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تامىز كونفەرەنتسيياسىندا بەرگەن تاپسىرمالارى اياسىندا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن باسقارۋ مودەلٸ ٶزگەرەتٸن بولادى. 2021 جىلدان باستاپ بارلىق اۋداندىق جەنە قالالىق بٸلٸم بٶلٸمدەرٸ وبلىستىق باسقارۋ دەڭگەيٸنە بەرٸلەدٸ.
«بٸز اۋقىمدى جۇمىس اتقارىپ جاتىرمىز جەنە مەنٸڭ ويىمشا, 2021 جىلدان باستاپ بۇل جٷيە ٸسكە قوسىلادى. ديرەكتورلاردى الماستىرۋ ينستيتۋتى ەنگٸزٸلەدٸ. بٸز ديرەكتورلاردى تاعايىنداۋدىڭ جاڭا جٷيەسٸنە قاجەتتٸ ٶزگەرٸستەردٸ دايىندادىق, سونداي-اق زاڭناماعا اۋداندار مەن قالالاردىڭ بٸلٸم بەرۋ بٶلٸمدەرٸ مەن بٸلٸم بەرۋ باسقارمالارى باسشىلارىن بعم-مەن كەلٸسە وتىرىپ تاعايىنداۋ جەنە جۇمىستان بوساتۋ بويىنشا نورما ەنگٸزٸلدٸ», — دەپ تٷسٸندٸردٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
جوعارى بٸلٸمگە كەلەر بولساق, مەملەكەتتٸك تاپسىرىس كٶلەمٸ جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. مەسەلەن, سوڭعى 4 جىلدا مەملەكەتتٸك تاپسىرىس 1,3 ەسەگە ارتىپ, بيىل 53 مىڭنان استام گرانتتى قۇرايدى.
«پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا بيىلدان باستاپ گرانتتىڭ قۇنى ارتادى – ول 10 جىلعا جۋىق ۋاقىت ٶزگەرگەن جوق. بۇل رەتتە, بٸز مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جالاقىنى كٶتەرۋدٸ مٸندەتتەيمٸز. بٸز قازٸر ەڭبەكاقى تٶلەۋ قورىنا جالاقىنىڭ ەڭ تٶمەنگٸ شەگٸن بەلگٸلەۋ مەسەلەسٸن تالقىلاپ جاتىرمىز. گرانت قۇنىنىڭ ارتۋى پەداگوگتار جالاقىسىنىڭ ٶسۋٸنە ەكەلۋٸ تيٸس. جەكەلەگەن جوو-لاردا وقىتۋشىلار جالاقىسىنىڭ 70-80 مىڭ تەڭگەنٸ قۇراۋى – مٷلدەم دۇرىس ەمەس», — دەدٸ ا. ايماعامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلى جالاقى ايتارلىقتاي 50-70%-عا ٶستٸ.
پەداگوگتەردٸڭ قۇقىقتارىن بۇزۋ جاعدايلارىنىڭ جيٸلەپ كەتۋٸنە قاتىستى سۇراققا ا. ايماعامبەتوۆ مينيسترلٸكتە پەداگوگتىڭ قانداي قۇجاتتاردى تولتىرۋى كەرەك ەكەنٸ ناقتى بەلگٸلەگەنٸن بۇيرىق قابىلدانعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«پەداگوگ كٷن سايىن تەك ەكٸ قۇجاتتى تولتىرادى. لاۋازىمدى ادامدار نەمەسە باسقا ساناتتار ۇسىناتىن بارلىق باسقا قۇجاتتار – زاڭسىز. سوندىقتان بٸزدە زاڭناما بويىنشا ساپانى قامتاماسىز ەتۋ جٶنٸندەگٸ دەپارتامەنتتەر تيٸستٸ شارالاردى قابىلدايتىن بولادى. بٸز وسىنداي جاعدايلار بويىنشا شارالار قولداندىق – بۇل ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸك, جالپى العاندا, جۇمىستان بوساتۋعا دەيٸن شارالار قولدانىلادى. مۇنداي بۇزۋشىلىقتارعا ٶتە قاتاڭ ەرەكەت ەتەتٸن بولامىز», — دەدٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
