فوتو: مەجٸلٸس
قاڭتار وقيعاسىنا 4 جىل تولدى. وسى رەتتە مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرمۇرات باپي جۋرناليستەرگە "قاندى قاڭتار" تۋرالى پٸكٸر ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە قاڭتار وقيعاسىنا دەيٸن قازاقستانداعى ساياسي بيلٸك بٸر ورتالىققا تولىق باعىنباعان. بۇل تۋرالى Ult.kz حابارلايدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, سول كەزەڭدە ەلدە قوس بيلٸككە ۇقساس جاعداي قالىپتاسقان. بٸر جاعىندا ەكس-پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى رەتٸندە وتىرسا, ەكٸنشٸ جاعىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنتتٸك قىزمەتتٸ اتقاردى.
«قاڭتار وقيعاسىنا دەيٸن ەلدەگٸ ساياسي بيلٸك بٸر ورتالىققا باعىندى دەپ ايتا المايمىز. ال قاڭتاردان كەيٸن بيلٸكتٸڭ بارلىعى بٸر ساياسي ورتالىقتىڭ قولىنا جينالدى. مەنٸڭشە, قاڭتاردىڭ ەڭ نەگٸزگٸ نەتيجەسٸ – وسى», – دەدٸ ەرمۇرات باپي.
دەپۋتات قاڭتاردان كەيٸن ەلدە بٸرقاتار ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك ٶزگەرٸستەر بولعانىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, رەفەرەندۋم ٶتكٸزٸلدٸ, سايلاۋ جٷيەسٸ بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە جاڭارتىلدى. سونىمەن قاتار ەلەۋمەتتٸك سالادا دا ٶزگەرٸستەر بايقالدى.
«مۇعالٸمدەر مەن دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى كٶتەرٸلدٸ, ەلەۋمەتتٸك باعىتتاعى شەشٸمدەر قابىلداندى. سايلاۋ جٷيەسٸندە دە ٶزگەرٸستەر بولدى. بۇلاردىڭ بارلىعى – قاڭتاردان كەيٸنگٸ كەزەڭنٸڭ نەتيجەسٸ», – دەدٸ ول.
ەرمۇرات باپي قاڭتار وقيعاسىن حالىق ۇيىمداستىردى دەگەن پٸكٸرمەن كەلٸسپەيتٸنٸن دە اشىق ايتتى. ونىڭ سٶزٸنشە, جاڭاٶزەندە باستالعان گاز باعاسىنا قاتىستى نارازىلىقتى حالىق باستاپقىدا قولداعانىمەن, كەيٸن جاعدايدى باسقا كٷشتەر پايدالانىپ كەتكەن.
«قاڭتار وقيعاسىن حالىق ۇيىمداستىرعان جوق. ونى ۇيىمداستىرعان – نازارباەۆشىلار, ەسكٸ قازاقستاننىڭ ٶكٸلدەرٸ. وعان وپپوزيتسييا دا, قوعام دا قاتىسقان جوق. ەرتٷرلٸ راديكالدى توپتار, دٸني ەكسترەميزم مەن تەرٸس اعىم ٶكٸلدەرٸ ارالاستى», – دەدٸ دەپۋتات.
سونداي-اق ول دەل وسىنداي جاعدايدىڭ قايتا قايتالانۋى ەكٸتالاي دەپ ەسەپتەيدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلدە قىمباتشىلىق مەسەلەسٸ بار بولعانىمەن, قاڭتار وقيعاسىنا الىپ كەلەتٸندەي كٷيٸپ-جانىپ تۇرعان سەبەپ بايقالمايدى.
«بەلگٸلٸ بٸر وقيعالار بولۋى مٷمكٸن, بٸراق قاڭتارعا تٷرتكٸ بولاتىن دەڭگەيدەگٸ مەسەلەنٸ كٶرٸپ تۇرعان جوقپىن», – دەدٸ ول.
ەرمۇرات باپيدٸڭ پٸكٸرٸنشە, قاڭتاردان كەيٸن قابىلدانعان بارلىق ٶزگەرٸستەر – بيلٸكتٸڭ سول وقيعادان العان ساباعىنىڭ نەتيجەسٸ. ول نەگٸزگٸ ساياسي جەنە باسقارۋ جٷيەسٸندەگٸ رەفورمالار سوڭعى ٷش جىلدا جٷزەگە اسقانىن اتاپ ٶتتٸ.
«پرەزيدەنت توقاەۆ 2019 جىلى بيلٸككە كەلدٸ. بٸراق ەلدەگٸ نەگٸزگٸ ساياسي, قوعامدىق جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋ سالاسىنداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ بارلىعى قاڭتاردان كەيٸن باستالدى», – دەدٸ دەپۋتات.
2022 جىلعى قاڭتار وقيعاسى ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى جاڭاٶزەن قالاسىندا سۇيىتىلعان گاز باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا بايلانىستى باستالعان نارازىلىقتان ٶربٸدٸ. كەيٸن بەيبٸت شەرۋلەر بٸرقاتار ٶڭٸردە جاپپاي تەرتٸپسٸزدٸككە, قارۋلى قاقتىعىستارعا ۇلاستى.
رەسمي بيلٸك مەلٸمەتٸنشە, ەل بويىنشا مەملەكەتتٸك جەنە ستراتەگييالىق نىساندارعا شابۋىل جاسالىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا قارسى ۇيىمداسقان قارۋلى توپتار ەرەكەت ەتكەن. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل وقيعالاردى مەملەكەتتٸك تٶڭكەرٸس جاساۋ ەرەكەتٸ دەپ باعالادى. مەملەكەت باسشىسى ەلگە شامامەن 20 مىڭ, كەيٸن «40 مىڭعا دەيٸن تەرروريست قاتىسقان» دەپ مەلٸمدەپ, ولاردىڭ ٸشٸندە شەتەلدەن كەلگەن دايىندالعان راديكالدار بولعانىن ايتتى.
وسىعان بايلانىستى قازاقستاندا تٶتەنشە جاعداي ەنگٸزٸلٸپ, ۇقشۇ بٸتٸمگەرشٸلٸك كٷشتەرٸ شاقىرىلدى. رەسمي مەلٸمەتكە سەيكەس, قاڭتار وقيعاسى كەزٸندە 238 ادام قازا تاپتى, مىڭداعان ازامات تٷرلٸ دەڭگەيدە جاراقات الدى, بٸرنەشە مىڭ ادام ۇستالدى.
قاڭتاردان كەيٸن ەلدە كونستيتۋتسييالىق رەفورما جٷرگٸزٸلٸپ, رەفەرەندۋم ٶتتٸ, سايلاۋ جٷيەسٸ جاڭارتىلدى جەنە بيلٸك قۇرىلىمىندا بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر جٷزەگە اسىرىلدى.
