قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ سالىق كودەكسٸنە ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەرگە قول قويدى. بۇل – كەسٸبي قاۋىمداستىق, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن زاڭ شىعارۋشى بيلٸكتٸڭ ۇزاق ۋاقىت بويى جٷرگٸزگەن بٸرلەسكەن جۇمىسىنىڭ نەتيجەسٸ. قابىلدانعان نورمالار جەكە ينۆەستورلار ٷشٸن ايرىقشا ماڭىزدى, سەبەبٸ سالىق رەجيمٸ ينۆەستيتسييالىق شەشٸم قابىلداۋداعى نەگٸزگٸ فاكتورلاردىڭ بٸرٸ سانالادى.
جاڭارتىلعان زاڭناماعا سەيكەس, 2025 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قۇندى قاعازدارمەن جاسالعان وپەراتسييالاردان تٷسكەن تابىس پەن شىعىن جيىنتىق تٷردە ەسەپتەلەدٸ. ياعني, ينۆەستور جىل بويى جاساعان بارلىق مەمٸلەلەردٸڭ نەتيجەسٸ جالپى سومامەن قارالىپ, الىنعان تابىستان شىعىنداردى شەگەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرٸلەدٸ. سونىمەن قاتار, قۇندى قاعازداردى ساتىپ الۋ كەزٸندە تٶلەنەتٸن بروكەرلٸك كوميسسييالار دا شەگەرٸم رەتٸندە ەسەپكە الىنادى. سٶيتٸپ, سالىق ناقتى تابىسقا عانا سالىنىپ, بۇرىنعىداي شىعىنعا قاراماستان سالىق تٶلەۋ قاجەتتٸلٸگٸ جويىلادى.
«فريدوم فينانس» اق باسقارما تٶراعاسى سەرگەي لۋكيانوۆ:
«قابىلدانعان ٶزگەرٸستەر سالىق جٷيەسٸن لوگيكالىق, اشىق ەرٸ حالىقارالىق ستاندارتتارعا جاقىن ەتەدٸ. بۇلار بۇرىنعى كٶزقاراستىڭ نەگٸزگٸ قايشىلىقتارىن جويادى, سەبەبٸ ينۆەستورلار جالپى شىعىن بولعاندا دا سالىق تٶلەۋگە مەجبٷر بولا الاتىن ەدٸ. بۇل ٶزگەرٸستەر ەسٸرەسە بٶلشەك نارىق قاتىسۋشىلارى ٷشٸن ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ سالىقتىق جٷكتەمەنٸڭ بولجامدىلىعى مەن ەدٸلدٸگٸ ولار ٷشٸن شەشۋشٸ رٶل اتقارادى. بٸز ٶز جٷيەلەرٸمٸزدٸ وسى ٶزگەرٸستەرگە بەيٸمدەپ جاتىرمىز, سوندىقتان كليەنتتەرٸمٸز ينۆەستيتسييالارعا كٶڭٸل بٶلە وتىرىپ, سالىق ەسەپتەۋلەرٸنە باس قاتىرمايدى».
Freedom Finance Global ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ گالي يسكاليەۆتٸڭ ايتۋىنشا, ەدٸل سالىق سالۋ جٷيەسٸنٸڭ ەنگٸزٸلۋٸ ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ, قارجى مينيسترلٸگٸ, كەدەندٸك باقىلاۋ كوميتەتٸ, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ, پارلامەنت, قازاقستان قارجىگەرلەرٸ قاۋىمداستىعى مەن كەسٸبي قوعامداستىقتىڭ جٷيەلٸ جەنە اشىق جۇمىسىن نەتيجەسٸ بولىپ تابىلادى.
«پروتسەسس قاتىسۋشىلارىنا ديالوگقا دايىندىقتارى مەن باستامالاردى ساپالى پىسىقتاعاندارى ٷشٸن العىسىمىزدى بٸلدٸرەمٸز. قازٸر بٸز قازاقستان قور نارىعىن جەنە جالپى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا قىزمەت ەتەتٸن باسقا دا نورمالاردى تالقىلاۋ كەزەڭٸندە تۇرمىز», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
ٶزگەرتٸلگەن قۇجاتتا قۇندى قاعازداردىڭ تٷرٸنە قاراي سالىق سالۋدى سارالاۋ كٶزدەلگەن. زاڭمەن جەڭٸلدٸككە يە قاعازدار تٸزٸمٸ انىقتالعان – ولاردىڭ ساتىلىمىنان تٷسەتٸن تابىس سالىقتان بوساتىلادى. ولارعا KASE جەنە AIX بيرجالارىنىڭ رەسمي تٸزٸمدەرٸنە ەنگٸزٸلگەن قۇندى قاعازدار, مەملەكەتتٸك جەنە اگەنتتٸك وبليگاتسييالار, پايلىق ينۆەستيتسييالىق قورلاردىڭ ٷلەستەرٸ, سونداي-اق مفتسا-دا تٸركەلگەن كومپانييالاردىڭ اكتسييالارى جاتادى. قالعان قاعازدار جالپى تەرتٸپپەن سالىققا تارتىلادى. ماڭىزدىسى, جەڭٸلدٸككە يە قاعازداردان تٷسكەن تابىس سالىق دەكلاراتسيياسىندا كٶرسەتٸلۋٸ تيٸس, الايدا ول ارنايى جولدار ارقىلى سالىق سالىناتىن بازاعا كٸرمەيدٸ.
پايدا مەن زيياندى ەسەپتەۋ ەر قاعاز تٷرٸ: جەڭٸلدٸككە يە جەنە جەڭٸلدٸك قاراستىرىلماعان قاعازدار بويىنشا بويىنشا بٶلەك جٷرگٸزٸلەدٸ. بٸر كاتەگوريياداعى زييان باسقا كاتەگوريياداعى پايدانى ازايتا المايدى. سونىمەن قاتار, ەگەر ينۆەستور جىل سوڭىندا جالپى شىعىنمەن شىقسا, ونى كەلەشەك سالىق كەزەڭدەرٸنە اۋدارۋعا بولمايدى – بۇل زاڭدا قاراستىرىلماعان.
تابىس ەسەپتەۋ ەدٸستەمەسٸ دە ناقتى نورماتيۆتٸ تٷردە بەكٸتٸلدٸ. تەك FIFO پرينتسيپٸ – «العاشقى تٷسكەن, العاشقى شىققان» ەدٸسٸ عانا رۇقسات ەتٸلگەن. بۇل دەگەنٸمٸز, قاعازدى ساتقاندا ساتىپ الۋ داتاسىنا قاراي بٸرٸنشٸ تٷسكەن قاعازدىڭ قۇنى ەسەپكە الىنادى, قاعاز قايدا ساقتالعانىنا قاراماستان. سونداي-اق, سالىقتىق ماقساتتاردا بٸر بروكەردٸڭ ساۋدا ەسەپتەرٸ اراسىندا ايىرماشىلىق بولمايدى, تٸپتٸ بٸردەي اكتيۆتەر ەرتٷرلٸ ەسەپتەردە ساقتالسا دا, سالىقتىق بازا ەسەپتەلگەندە العاشقى ساتىپ الۋ دەرەكتەرٸ پايدالانىلادى. بۇل سالىقتىق نەتيجەمەن قارجىلىق نەتيجەدە ايىرماشىلىقتار تۋىنداۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن. مىسالى, ناقتى شىعىن بولسا دا, سالىقتىق تابىس پايدا بولۋى مٷمكٸن.
جاڭارتىلعان رەداكتسييادا اكتيۆتەردٸڭ باستاپقى قۇنىن انىقتاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. ول قۇجاتپەن راستالۋى تيٸس جەنە ساتىپ الۋ باعاسىن, بروكەرلٸك كوميسسييالاردى, وپتسيوندارعا بايلانىستى سىياقىلاردى, سىيلىق نەمەسە مۇرا رەتٸندە الىنعان كەزدەگٸ نارىقتىق قۇندى, سونداي-اق مٷلٸك بەرۋ كەزٸندە كٶرسەتٸلگەن سومانى قامتۋى مٷمكٸن. ەگەر ينۆەستور ساتىپ الۋ قۇنىن قۇجاتپەن راستاي الماسا, ول نٶلگە تەڭ بولادى, بۇل سالىق سالىناتىن بازانى ارتتىرادى.
جەڭٸلدٸكپەن سالىق سالىناتىن يۋريسديكتسييالارمەن بايلانىستى قۇندى قاعازدارعا قاتىستى قاتاڭ شەكتەۋلەر ەنگٸزٸلگەن. ەگەر وسىنداي قاعازدارعا نەمەسە مەمٸلەلەرگە قۇقىقتار وسىنداي ەلدەردە تٸركەلگەن بولسا, ولاردىڭ باستاپقى قۇنى كەيبٸر بورىشتىق قۇرالداردان باسقا قازاقستاندا نٶلگە تەڭ دەپ تانىلادى.
تسيفرلىق اكتيۆتەرمەن جاسالاتىن وپەراتسييالارعا قاتىستى بٶلەك ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلگەن. سالىق كودەكسٸندە تسيفرلىق اكتيۆتەرمەن جاسالاتىن مەمٸلەلەردەن تابىس الۋ تەرتٸبٸن رەتتەيتٸن جاڭا باپ پايدا بولدى. پايدا ەسەپتەۋدە دە FIFO پرينتسيپٸ قولدانىلادى. تسيفرلىق اكتيۆتٸ باسقا مٷلٸككە ايىرباستاۋ ماقساتىندا بەرۋ ساتىلىم دەپ ەسەپتەلمەيدٸ. تسيفرلىق اكتيۆتەرمەن جاسالعان قارجى تۋىندىلارىنان تابىس الىنعان جەنە پايدالانىلعان اكتيۆتەر اراسىنداعى ايىرماشىلىق رەتٸندە انىقتالادى. سونىمەن قاتار, وفشورلىق يۋريسديكتسييادان الىنعان تسيفرلىق اكتيۆتٸڭ قۇنى دا نٶلگە تەڭ بولۋى مٷمكٸن. بارلىق ەسەپتەۋلەر مەملەكەتتٸك ونلاين-رەسۋرستا جارييالانعان مەلٸمەتتەرگە نەگٸزدەلۋٸ تيٸس.
جاڭا رەتتەۋ – ەلدە ساۋىققان ينۆەستيتسييالىق كليمات قۇرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام جەنە قازاقستان قور نارىعىندا بەلسەندٸلٸكتٸ ىنتالاندىرۋ شاراسى.
