جيىرما بٸرٸنشٸ عاسىر جاڭا باستالعان بولاتىن. بٸز جاپون ەلٸندە جٷرمٸز.
قۇرلىقتان الىس, تولقىعان مۇحيتتىڭ ٷستٸندە, بٸرنەشە ارالدا تٸرلٸك كەشەتٸن جاپونداردى, ٶمٸر بويى بٸر سۇراق مازالاپ كەلەدٸ. بٸز كٸمبٸز, قايدان كەلدٸك? ولار ٶزدەرٸنٸڭ قانىن, دنكسىن كورەيلەرمەن, قىتايلارمەن, تٸپتٸ, الىستاعى ۆەتنام مەن مالايلىقتارمەن دە سالىستىرىپ كٶردٸ. بەرٸبٸر كٶڭٸلدەگٸدەي بولمادى. بٸراز ەتنوگرافتاردىڭ ايتۋىنشا, جاپوندار التاي تاۋىنان تاراعان جۇرتتىڭ جۇرناعى. ٶيتكەنٸ, جاپون وتباسىندا دٷنيەگە كەلگەن ەربٸر نەرەستەنٸڭ قۇيىمشاعىندا كٶك تاڭبا بولادى. ەلەم عالىمدارى بۇل تاڭبانى موڭعول تاڭباسى دەپ اتايدى. بۇل تاڭبا باسقا نەسٸلدەردە كەزدەسپەيدٸ. تەك التايدان تاراعان – تٷركٸ بالاسى مەن جاپونداردا. ەرينە, الىستاعى التاي تاۋىنان شىققانبىز دەگەن ۇستانىممەن كەلٸسپەيتٸن ەتنوگرافتار دا كٶپ ەدٸ جاپونييادا ول كەزدە. سوندىقتان, بۇل نۇسقا, بۇل تۇجىرىم, ول كەزدە رەسمي دٷنيەگە اينالا قويماعان. يمەكەڭ تۋرا وسىنى جاپونداردىڭ جٷرەگٸنە جاقىنداۋدىڭ جولى ەتٸپ الىپتى. قانداي جاپون ۇلىمەن سٶيلەسە قالسا, «انا», «ەكە», «نان», «سۋ», «جەر», «اسپان» دەگەن قاراپايىم سٶزدەردٸڭ اۋدارماسىن سۇراپ باستايدى. ونى تٷركٸ تٸلٸمەن سالىستىرادى. تٷبٸرٸن قوسادى. ەيتەۋٸر بٸر جاقىندىق تابۋعا تىرىسادى. تابادى دا. سونى كەلٸسسٶزدەر ٷستٸندە قولدانىپ كەپ جٸبەرەدٸ. قازاقستانعا ينۆەستيتسييا سالۋ جٶنٸندە ەلەم دەڭگەيٸندەگٸ بٸر ٶتە ٷلكەن بانك ٶكٸلدەرٸمەن بولعان كەزدەسۋگە قاتىستىم سول ساپار بارىسىندا. بۇل – كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋ دەگەن - ٶنەردٸڭ ەڭ ٷلكەنٸ مە دەپ قالدىم عوي سوندا. ٶزگەگە ۇتقىزدىرماي, ٶزٸڭ دە ۇتپاي, تەڭ اتانىڭ بالاسى قۇساپ - تەڭدەي سٶيلەسٸپ وتىرىپ, سۇراعانىڭدى الۋ – مىقتىلىق ەكەنٸن سٶزسٸز مويىندايسىڭ.
كەشكٸ استا وتىرمىز. جارتى شەڭبەر قۇراعان كەڭ ستول. بٸر جاعىندا – جاپوندار, ەكٸنشٸ جاعىندا – قازاقتار. جيىرماعا جۋىق ادامبىز. بٸر ۋاقىتتا يمەكەڭ قاسىنداعى جاپون ٶكٸلٸنە:
-داياشىلار مەن اسپازداردى سىرتقا شىعارىپ جٸبەرٸڭٸز,- دەگەنٸ. ولار تٷككە تٷسٸنبەگەن قالپى ەسٸكتەن شىعىپ كەتتٸ.
-ال, ەندٸ, قازاقتار مەن جاپوندار ميداي ارالاسىپ وتىرىڭدار, - دەدٸ يمەكەڭ تاعى دا. نە ٸستەيٸن دەپ وتىرعانىن تٷسٸنبەي بٸز ساپىرىلىسىپ جٷرمٸز. وپاي-توپاي يمەكەڭ نۇسقاعان جەرگە بارىپ وتىردىق. داياشىلار مەن اسپازداردى قايتادان ٸشكە شاقىردى. ولار بەس-التى ادام, نە بولعانىن ۇقپاي باقىرايىپ قاراپ تۇر.
-ەندٸ, وسى جيىرما ادامنىڭ ٸشٸندە جاپون مەن قازاعىن بٶلٸپ تاۋىپ بەرٸڭدەر,- دەدٸ يمەكەڭ. نەگە ولاي دەپ وتىرعانىن ەندٸ تٷسٸندٸك. جاپونداردىڭ تٷر-تٷسٸ كورەيلەر مەن قىتايلارعا قاراعاندا, قازاققا ٶتە قاتتى ۇقسايدى ەكەن. كەز-كەلگەن جاپون بالاسىن قازاق ەكەن دەپ قازاقشا سٶيلەپ كەتكەنٸڭدٸ بٸلمەي قالاسىڭ. يمەكەڭ, بەرٸمٸزگە, قازاق پەن جاپوننىڭ تۋىستىعىن قاراپايىم تٷردە دەلەلدەمەك بولىپ وتىر. باستالدى سىناق. قويان قۇساپ باقىرايىپ وتىرمىز. جاپوننىڭ گٷلدەي مايىسقان ەدەمٸ قىزدارى ەرقايسىمىزعا ٷڭٸلە قاراپ, قاي ۇلتتىڭ بالاسى ەكەنٸمٸزدٸ اجىراتىپ ەلەك. ەرقايسىمىزدى كٶرسەتٸپ كەدٸمگٸدەي اقىلداسىپ قويادى. كٷلۋگە, سٶيلەۋگە بولمايدى. دەمٸمٸزدٸ ٸشكە تارتىپ, مۇرنىمىز پىسىلداپ, سۇلۋلار بايقاۋىنا تٷسكەندەي تەرلەپ-تەپشٸپ بٸز وتىرمىز. بٸتتٸ-اۋ بٸر ۋاقىتتا. نەتيجەسٸن جارييا ەتتٸ. جيىرمانىڭ تٶرتەۋٸ قازاق, قالعانى جاپون بولىپ كەتتٸ. نەگە تٶرت قازاق دەسەڭٸز, ولاردا مۇرت بار ەكەن. جاپونداردا مۇرت قويۋ دەستٷرٸ ٶتە سيرەك. سٶيتٸپ, قازاق پەن جاپوننىڭ يمەكەڭشە تۋىستىق نۇسقاسى – دەلەلدەندٸ. ارى قاراي, كٷلكٸگە كٶمٸلٸپ وتىرىپ, تاماقتانۋعا كٸرٸستٸك. بار ەڭگٸمەمٸز – جاپون مەن قازاقتىڭ تۋىستىعى تۋرالى عانا.
