قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
پرەزيدەنتٸ
ق. ك. توقاەۆقا
اسا قۇرمەتتٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى!
مەسكەۋدە بٸلٸم الىپ جاتقان, عىلىممەن شۇعىلدانىپ جٷرگەن قازاقتىڭ بٸر توپ ازاماتى ەلٸمٸزدٸڭ دامۋىنا, رەسەيدە بٸلٸم الىپ جاتقان قازاق جاستارىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق قۋاتىن ەل يگٸلٸگٸنە جۇمىلدىرۋعا, ەلەمدەگٸ عىلىم مەن بٸلٸمنٸڭ جاڭا دامۋ ٷردٸستەرٸن ساراپتاۋعا قاتىستى مەسەلەلەر بويىنشا ٶزارا وي بٶلٸسٸپ, تالقىلاپ وتىرۋ ماقساتىندا بەيفورمالدى تٷردە «قازاق جولى» ينتەللەكتۋالدىق كلۋبى اياسىنا توپتاسقان ەدٸ. بۇعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ ەل جۇرتشىلىعىنا ۇسىنعان «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جەنە «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» ماقالالارىنداعى ماڭىزدى بايلامدار ەرەكشە سەرپٸن بەردٸ. وسىنداعى جەتەكشٸ ويلار مەن ٶمٸرشەڭ باستامالاردى ٸسكە اسىرۋ تەتٸكتەرٸن پايىمداۋ باعىتىنداعى كٶپتەگەن باس قوسۋلار مەن پٸكٸر الىسۋلار نەتيجەسٸندە بٸرقاتار ۇسىنىستار تۇجىرىمدالدى. سولاردىڭ بٸرٸ رەسەي فەدەراتسيياسىندا مەكەندەپ جاتقان قانداستارىمىزدىڭ, ناقتىراق ايتقاندا, ولاردىڭ انا تٸلٸنەن, ۇلتتىق بولمىسىنان اجىراپ قالماۋ مەسەلەسٸن شەشۋگە قاتىستى ۇسىنىس بولاتىن. مۇنى بٸز ەكٸ جىل بۇرىن كٶتەرٸپ, قازاقستاننىڭ رەسەيدەگٸ تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸنە ۇسىنعان ەدٸك. ەلشٸ بۇل ۇسىنىسىمىزدى قولداپ, بۇل ەكٸ ەلگە قاتىستى ماڭىزدى شارا جەنە ەڭ جوعارعى دەڭگەيدە رۇقسات الۋدى, شەشٸم قابىلداۋدى قاجەت ەتەتٸن ٸس بولعاندىقتان, مۇنى تيٸستٸ تۇلعالار مەن ورىنداردىڭ كەلٸسٸمٸن الا وتىرىپ, بٸرلەسە اتقارۋ قاجەت دەپ شەشتٸ.
وسى ورايدا اتالعان ۇسىنىسپەن ٶزٸڭٸزدٸ تانىستىرۋدى جەنە بۇل مەسەلەنٸڭ وڭ شەشٸمٸن تابۋىنا ىقپال ەتۋ تۋرالى سۇراۋدى جٶن كٶرٸپ وتىرمىز.
ٶزٸڭٸزگە مەلٸم, بەيرەسمي مەلٸمەتتەر بويىنشا, رەسەي فەدەراتسيياسىندا 1,5 (بٸر جارىم) ميلليوننان استام قازاق مەكەن ەتەدٸ. رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ مەملەكەتتٸك ستاتيستيكا فەدەرالدىق قىزمەتٸنٸڭ (فەدەرالنايا سلۋجبا گوسۋدارستۆەننوي ستاتيستيكي رف) 2010 جىلعى حالىق ساناعىنىڭ كٶرسەتكٸشٸنٸنە سٷيەنسەك,ولاردىڭ سانى – 647 مىڭ ادام. نەگٸزگٸ شوعىرلانا قونىستانعان ٶڭٸرلەرٸ بويىنشا, استراحان وبلىسىندا – 149 415, ورىنبور وبلىسىندا – 120 262, ومبى وبلىسىندا – 78 303 جەنە ساراتوۆ وبلىسىندا – 76 007 ادام جەنە ت.ب.رەسەيدەگٸ قازاقتاردىڭ جالپى سانىنا قاتىستى مۇنداي الشاقتىقتار جوعارىدا اتالعان حالىق ساناعىندا قازاقتاردىڭ تۇرعىلىقتى ٶڭٸرلەرٸنە وراي التايلىقتار, قوساعاشتىقتار دەپ بٸرنەشە ۇلت رەتٸندە اتالىپ كەتۋٸنە بايلانىستى بولسا كەرەك.
سوۆەتتٸك كەزەڭدە رەسەيدە 200-دەي قازاق مەكتەبٸ بولعان ەدٸ. 1966 جىلدان باستاپ قازاق مەكتەپتەرٸ ورىس مەكتەپتەرٸنە اۋىستىرىلىپ, قازاق تٸلٸ بٸرقاتار مەكتەپتەردە تەك فاكۋلتاتيۆتٸك پەن رەتٸندە عانا وقىتىلدى. سوڭعى كەزدە رەسەي فەدەراتسيياسىندا التاي ٶڭٸرٸندە جالعىز عانا قازاق مەكتەبٸ جۇمىس ٸستەگەن ەدٸ. تاياۋدا بۇل مەكتەپ تە جابىلدى. سونىمەن قازٸرگٸ كەزدە رەسەيدە بٸردە-بٸر قازاق تٸلٸندە بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپ جوق. ال قازاقتار شوعىرلانا قونىستانعان بٸرقاتار ٶڭٸرلەردٸڭ كەي مەكتەپتەرٸندە قازاق تٸلٸ ٸشٸنارا تەك فاكۋلتاتيۆتٸك پەن رەتٸندە عانا ٶتٸلەدٸ. سوندىقتان رەسەيدە تۇراتىن بٸر ميلليوننان استام قانداستارىمىزدىڭ انا تٸلٸنەن اجىراپ قالۋ قاۋپٸ كٷن ٶتكەن سايىن كٷشەيٸپ بارادى.
رەسەيدە مەكەندەپ جاتقان قازاقتاردىڭ بٸرلٸ-جارىمى بولماسا, تٷپ كٶتەرٸلە ەلگە ورالماۋلارىنىڭ بٸر سەبەبٸ جەنە باستىسى – ولاردىڭ (يررەدەنتتەر) بايىرعى ٶز اتا قونىستارىندا وتىرۋلارىنا بايلانىستى. اتامەكەننٸڭ قازاق ٷشٸن قانداي قادٸرلٸ ەكەندٸگٸن جەنە ودان ٸرگە اجىراتۋدىڭ وڭاي ەمەستٸگٸن ٶزٸڭٸز جاقسى بٸلەسٸز عوي. سوندىقتان بٸزدٸڭ الدىمىزدا رەسەيدەگٸ قازاقتاردىڭ, ەسٸرەسە جاستارىنىڭ تۇرعىلىقتى جەرلەرٸندە انا تٸلٸ مەن اتا دەستٷرٸنەن الشاقتامايتىنداي جولىن قاراستىرۋ, جٶنٸن تابۋ ايرىقشا ٶزەكتٸ مٸندەت, تاعدىرشەشتٸ مەسەلە بولىپ تۇر.
ٶزٸڭٸزدٸڭ جۋىردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ رەتٸندەگٸ رەسەي فەدەراتسيياسىنا جاساعان رەسمي ساپارىڭىزدا دا ەڭ جوعارعى دەڭگەيدە ٶتكەن ەكٸجاقتى كەلٸسسٶزدەر بارىسىندا وسىناۋ بٸلٸم مەسەلەسٸ سٶز بولدى. رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ ۆلاديمير پۋتين ەكٸجاقتى عىلىمي-مەدەني بايلانىستاردى تەرەڭدەتٸپ, بولاشاقتا قازاقستاندا رەسەيلٸك مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەت اشۋ مەسەلەسٸن ۇسىندى. سونىمەن بٸرگە رەسەي عىلىم جەنە مەدەنيەت ورتالىعىنىڭ (روسسوترۋدنيچەستۆو) الماتى قالاسىندا فيليالىن اشۋ مەسەلەسٸنٸڭ دە قاراستىرىلىپ جاتقاندىعىن جەتكٸزدٸ.
ولاي بولسا, قازاقستان دا ٶز كەزەگٸندە وسى جىلدار ارالىعىندا رەسەي ەلٸمەن ارادا قالىپتاسقان گۋمانيتارلىق باعىتتاعى ٶزارا تيٸمدٸ دە جەمٸستٸ قارىم-قاتىناستى ەسكەرە وتىرىپ, رەسەي اۋماعىندا قازاقستاندىق مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتتەردٸ اشۋ باستاماسىن ۇسىنعانى جٶن دەپ ەسەپتەيمٸز.
مۇنى ٸسكە اسىرۋدىڭ جولىن بٸز بىلايشا ەلەستەتەمٸز. بۇل رەتتە باستى نازاردى رەسەيدە تۇراتىن قانداستارىمىزدىڭ قازاق تٸلٸندە بٸلٸم الۋ مەسەلەسٸن شەشۋگە اۋدارعان ورىندى. وسى ماقساتتا بٸز ەكٸ تٷرلٸ باعىتتى كٶرٸپ وتىرمىز.
بٸرٸنشٸسٸ, قازاق بالالارى بٸلٸم الاتىن بارشا مەكتەپتە قازاق تٸلٸ پەنٸن فاكۋلتاتيۆتٸك ساباق رەتٸندە ەنگٸزۋگە قول جەتكٸزۋ. ٶيتكەنٸ قازاقتار شوعىرلانا قونىستانعان ەلدٸمەكەندەردە بٸرىڭعاي قازاق تٸلٸندە بٸلٸم بەرەتٸن مەملەكەتتٸك مەكتەپتەر اشۋ مەسەلەسٸن شەشۋ ٶتە قيىن (ماشاقاتى كٶپ, نەتيجەسٸ بەلگٸسٸز جۇمىس), ونىڭ ٷستٸنە ول مەكتەپتەرگە اتا-انالاردىڭ ٶز بالالارىن بەرە قويۋلارى دا نەعايبىل. سونداي-اق, رەسەيدەگٸ قازاق مەكتەبٸن بٸتٸرٸپ شىققان وقۋشىلاردىڭ بولاشاقتارى دا بۇلىڭعىر بولماق. سوندىقتان ەڭ دۇرىسى ەرٸ شەشٸلۋٸ وڭايى – ورتا بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەرگە قازاق تٸلٸن فاكۋلتاتيۆتٸك پەن رەتٸندە ەنگٸزۋ. بۇل ۇسىنىسقا رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ قارسى بولماس, وڭ شەشۋگە ىقپال ەتەر دەپ ٷمٸتتەنەمٸز.
ەكٸنشٸسٸ, قازاقتار شوعىرلانا قونىستانعان ٶڭٸرلەردٸڭ ورتالىقتارىندا (استراحان, ورىنبور, ومبى, ساراتوۆ, ۆولگوگراد, ت.ب.) دارىندى بالالارعا ارنالعان «نازارباەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپ-ينتەرناتى» حالىقارالىق مەكتەپتەر جەلٸسٸن اشۋ.
بۇل مەكتەپتەر جەلٸسٸ قازاقستانداعى «نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ» دەربەس بٸلٸم بەرۋ ۇيىمى اياسىندا جەنە سونىڭ تٸكەلەي قامقورلىعىمەن (ماتەريالدىق, وقۋ-ەدٸستەمەلٸك, ٷيلەستٸرۋشٸلٸك) اشىلعانى جٶن. قازاقستانداعى اتالعان بٸلٸم بەرۋ ۇيىمى 2008 جىلى قۇرىلىپ, ٶزٸنٸڭ جەمٸستٸلٸگٸن كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ كەزدە وسىناۋ بٸلٸم بەرۋ جەلٸسٸ تەجٸريبەدەن ٶتٸپ, ٷزدٸك نەتيجە بەرٸپ وتىر. بٸلٸم باعدارلاماسى مەن وقۋ جٷيەسٸ جاقسى جولعا قويىلعان. زاماناۋي بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ سالاسىندا ٷزدٸك, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ بٸلٸم ورداسى دەپ ساناۋعا بولادى. بۇل مەكتەپتە وقۋشىلار ٷش تٸلدە – قازاق, ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸندە وقيدى. سوعان سەيكەس ٷش تٸلدٸ دە جەتٸك مەڭگەرٸپ شىعادى. مەكتەپ بٸتٸرگەن سوڭ جوعارى بٸلٸمدٸ نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸندە جالعاستىرۋعا مٷمكٸندٸك الادى.
بۇل مەكتەپتە ساباقتار ٷش تٸلدە – قازاق, ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸندە ٶتۋٸ كەرەك. مەكتەپكە دارىندى بالالار ارنايى كونكۋرس ارقىلى ٸرٸكتەلٸپ قابىلدانادى. وعان قويىلاتىن شارتتاردىڭ بٸرٸ ەرٸ باستىسى – قازاق تٸلٸن مەڭگەرۋٸ بويىنشا جوعارى بالل الۋ. وسىنداي شارتتارمەن بۇل بٸلٸم ورداسىنىڭ اشىلۋى:
بٸرٸنشٸدەن, مەكتەپكە قازاق بالالارىن ٸرٸكتەپ الۋعا مٷمكٸندٸك تۋعىزادى;
ەكٸنشٸدەن, رەسەيدەگٸ جالپى قازاق جاستارىنىڭ قازاق تٸلٸن ٷيرەنۋلەرٸن ىنتالاندىرادى;
ٷشٸنشٸدەن, رەسەي قازاقتارىنىڭ ۇلتتىق رۋحىن كٶتەرەدٸ, سەنٸمٸن نىعايتادى;
تٶرتٸنشٸدەن, رەسەيلٸك قازاقتاردىڭ دارىندى جاستارىنىڭ ەلٸمٸزگە ورالۋىنا جول اشىپ, وتانشىلدىق سەزٸمدەرٸنٸڭ قالىپتاسۋىنا نەگٸز قالايدى;
بەسٸنشٸدەن, قازاقستاننىڭ شەت ەلدەرگە رۋحاني-ينتەلەكتۋالدىق ٶنٸم – بٸلٸمدٸ ەكسپورتتاۋىنا جول اشادى, ياعني قازاقستاننىڭ عىلىم-بٸلٸمٸ دامىعان, ەلەۋەتٸ زور, ٸرگەلٸ ەل ەكەندٸگٸن كٶرسەتەدٸ;
التىنشىدان, قازاقستاننىڭ ەۋرازييا كەڭٸستٸگٸندەگٸ ٶزٸندٸك ورنىن, ۇستانعان باعىتىن يشارالاپ, ەيگٸلەيدٸ.
اتالعان مەكتەپتٸ ٷزدٸك بٸتٸرۋشٸلەرگە استاناداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنە تٷسۋگە ارناۋلى گرانت بەرٸلۋٸ كەرەك (ارنايى كۆوتا بەلگٸلەۋ). سونىمەن قاتار, مەكتەپ تٷلەكتەرٸ ٷش تٸلدٸ (قازاق, ورىس, اعىلشىن) تٸلدەرٸن جەتٸك مەڭگەرٸپ شىققاننان كەيٸن رەسەيدٸڭ, سول سيياقتى ەلەمنٸڭ باسقا دا جوعارى وقۋ ورىندارىنا تٷسۋلەرٸنە مٷمكٸندٸك الادى. بۇل فاكتور رەسەيدەگٸ قازاقتار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸن دە قىزىقتىرۋى مٷمكٸن (باۋىرلاس تٷركٸ حالىقتارىن).
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, ەڭ الدىمەن, بٸر مەكتەپتٸ سالىپ (ورىنبوردا), تەجٸريبەدەن ٶتكٸزۋ كەرەك. ەگەر ول جاقسى نەتيجە كٶرسەتٸپ, جۇرتشىلىقتىڭ قىزۋ سۇرانىسىن تۋعىزىپ جاتسا, ەر ٶڭٸردەن وسىنداي بەس-التى مەكتەپ ۇيىمداستىرۋ قاجەت. سودان كەيٸن باۋىرلاس تٷركٸ حالىقتارىنىڭ ەلدەرٸندە دە (تاتار, باشقۇرت, نوعاي, قاراشاي, ت.ب.) اتالعان مەكتەپتەر جەلٸسٸن اشۋعا بولادى. ٶيتكەنٸ وسىناۋ از ساندى تٷركٸ حالىقتارىنىڭ قازاقتى ارقا تۇتاتىنى بەلگٸلٸ, سوعان ساي قازاق ەلٸنٸڭ دە ولارعا قامقورلىق تانىتقانى جٶن بولماق.
كەيٸننەن تەجٸريبەدەن ٶتكەن وسى ٷلگٸگە ساي اتالعان مەكتەپتەر جەلٸسٸن مونعولييا, قىتاي, ٶزبەكستان, يران جەنە ت.ب. ەلدەردٸڭ قازاقتار شوعىرلانا قونىستانعان ٶڭٸرلەرٸندە دە جاعالاي تاراتۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى. بۇل ٶز كەزەگٸندە كٶرشٸلەس ەلدەرمەن دوستىق قارىم-قاتىناستى نىعايتىپ قانا قويماي, ٶزارا تيٸمدٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق بايلانىستى دامىتۋدا ۇتىمدى كادرلىق مەحانيزم قىزمەتٸن اتقارماق. مەكتەپتەر جەلٸسٸ جەرگٸلٸكتٸ جاعدايعا بەيٸمدەلٸپ, جٷيەلٸ تٷردە قالىپتاسقاننان كەيٸن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالىن اشۋ مەسەلەسٸن دە كٷن تەرتٸبٸنە قويۋعا نەگٸز بولادى.
مەكتەپ عيماراتىن سەۋلەتٸ كەلٸسكەن, زاماناۋي وزىق تەحنولوگييامەن جابدىقتالعان, كٶز تارتاتىن كەرەمەت, ەڭسەلٸ ەتٸپ سالۋ كەرەك. مەكتەپ قۇرىلىسى, ونى ۇستاۋ شىعىندارى باستاپقى كەزدە تولىقتاي قازاقستان تاراپىنان قارجىلانىرىلسا, تىڭعىلىقتى قالىپتاسىپ العاننان كەيٸن رەسەيدەگٸ مەكتەپتەر جەلٸسٸنٸڭ جۇمىسىن ٷيلەستٸرەتٸن, قارجىلاندىراتىن جەكە قور قۇرۋ قاجەت. ونىڭ قامقورشىلار كەڭەسٸنە رەسەيدەگٸ قازاق كەسٸپكەرلەرٸن مٷشە ەتكەن جٶن.
سايىپ كەلگەندە, رەسەيدە مۇنداي مەكتەپتەر جەلٸسٸن اشۋعا ەلباسى ن. ە. نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق ارەناداعى, سونداي-اق رەسەيدەگٸ زور بەدەلٸ, ەۋرازييالىق وداق يدەياسىنىڭ باستاماشىسى رەتٸندەگٸ كٶشباسشىلىعى, قازاقستاننىڭ ورتا جەنە جوعارى بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا ٷلگٸ ەتەرلٸك ناقتى وزىق, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ تەجٸريبەسٸنٸڭ بولۋى, رەسەي مەن قازاقستان اراسىندا ورنىققان ٶزارا دوستىققا, ىنتىماقتاستىق پەن تيٸمدٸلٸككە نەگٸزدەلگەن بەرٸك تە تەڭ قارىم-قاتىناستىڭ جولعا قويىلعانى, قازاقستاننىڭ اتالعان جوبانى ٸسكە اسىرۋعا قارجىلىق, كادرلىق, عىلىمي-ەدٸستەمەلٸك ەلەۋەتٸ مەن رەسۋرستارىنىڭ جەتكٸلٸكتٸلٸگٸ مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ سانايمىز.
سونداي-اق, اتالعان جوبانى ٸسكە اسىرۋعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2011 جىلعى 19 قاڭتارداعى № 394-IV «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ», «نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸ» جەنە «نازارباەۆ قورى» مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭى, قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى عىلىمي, مەدەني جەنە بٸلٸم مەسەلەلەرٸ بويىنشا ەلارالىق قارىم-قاتىناستى رەتتەۋگە باعىتتالعان نورماتيۆتٸك-قۇجاتتار ساياسي-قۇقىقتىق نەگٸز بولا الادى.
اتالعان ۇسىنىستى دٶڭگەلەك ٷستەلدەردە, عىلىمي باس قوسۋلاردا بٸرنەشە رەت جۇرتشىلىق تالقىسىنا سالدىق. باسپاسٶز قۇرالدارىندا دا جارييالاندى. بۇل يدەيا قوعام تاراپىنان قىزۋ قولداۋعا يە بولىپ وتىر.
وسىندا ايتىلعانداردى ەسكەرە كەلە, سٸزدەن اتالعان ۇسىنىستى قاراپ, رەسەيدەگٸ قانداستارىمىزعا ارناپ «نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ» فيليالى رەتٸندە «نازارباەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپ-ينتەرناتى» حالىقارالىق مەكتەپتەر جەلٸسٸن اشۋ جوباسىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋىنا ىقپال ەتۋٸڭٸزدٸ سۇرايمىز.
سٸز ەل پرەزيدەنتٸ رەتٸندە انت قابىلداۋ رەسٸمٸندە سٶيلەگەن سٶزٸڭٸزدە ەلباسى ن. ە. نازارباەۆتىڭ قازاقستاندى جاڭا تۇرپاتتى ٸلگەرٸشٸل ەل رەتٸندە دامىتۋعا قوسقان زور ٷلەسٸن ەسكەرٸپ, ەل ٷكٸمەتٸنە بارىنشا ۇلىقتاۋ شارالارىن قولعا الۋدى تاپسىرىپ قانا قويماي, ونى ٶزٸڭٸز ناقتى ٸسپەن كٶرسەتتٸڭٸز. ساباقتاستىقتى ۇستاناتىنىڭىزدى دا بٸرنەشە رەت قاداپ ايتتىڭىز. بٸز سٸزگە شەتەلدەگٸ قانداستارىمىزدىڭ تٸلدٸك, رۋحاني مەسەلەسٸن شەشۋگە ارنالعان وسىناۋ ۇسىنىسىمىزدى قولدايدى ەرٸ ناقتى ٸسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدٸ دەپ ٷمٸت ارتامىز.
بۇل جوبا, ەگەر ٸسكە اسىرىلاتىن جاعدايدا, رەسەي قازاقتارىنىڭ عانا ەمەس, قازاق ەلٸنٸڭ دە ٶز-ٶزٸنە دەگەن سەنٸمٸن نىعايتاتىن, رۋحىن اسقاقتاتاتىن, حالىقارالىق اياداعى بەدەلٸ مەن رٶلٸن ارتتىراتىن, سٶيتٸپ جٷيەلٸك سەرپٸلٸستەرگە جول اشاتىن اۋقىمدى تاريحي وقيعا بولماق دەپ ەسەپتەيمٸز. رەسەيدەگٸ ميلليونننان استام قانداسىمىزدىڭ تاعدىرىنا ەسەر ەتەتٸن, ريزاشىلىعىن تۋعىزاتىن باياندى ٸس بولار دەپ شامالايمىز.
قۇرمەتپەن,
اسقاروۆ نۇرلان ەۋەزحانۇلى,
م.ۆ. لومونوسوۆ اتىنداعى مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوكتورانتى,
فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
نۇربەكوۆ سەكەن جۇمانۇلى,
م.ۆ. لومونوسوۆ اتىنداعى مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوكتورانتى,
تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
داۋتاليەۆ قازىبەك نٷرسەيٸتۇلى,
رەسەي فەدەراتسيياسى ٷكٸمەتٸ جانىنداعى زاڭناما جەنە سالىستىرمالى قۇقىقتانۋ ينستيتۋنىڭ دوكتورانتى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
كەمەشوۆ جومارت ٶمٸربەكۇلى,
رەسەي مەملەكەتتٸك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتٸ – ك.ا. تيميريازەۆ اتىنداعى مەسكەۋ اۋىلشارۋاشىلىق اكادەميياسىنىڭ دوكتورانتى, ۆەتەرينارييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
بايماگۋلوۆ مۇحتار دٷيسەنبەكۇلى,
رەسەي فەدەراتسيياسى سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ ديپلوماتييالىق
اكادەميياسىنىڭ ماگيسترانتى, رەسەيدەگٸ «جاس تۇلپار» قازاق جاستارى ۇيىمىنىڭ تٶراعاسى
«قازاق جولى» ينتەللەكتۋالدىق كلۋبى,
مەسكەۋ قالاسى
